Cedynia dawniej i dziś

Cedynia dawniej i dziś
fot. Waldemar A. Dylewski

Cedynia to miejsce szczególne na mapie Polski. To najdalej na zachód wysunięte polskie miasto, położone tuż nad Doliną Dolnej Odry, a przy tym jedno z najstarszych w naszych dziejach – związane z pierwszą opisaną w źródłach bitwą polskiego oręża. Dziś liczy niespełna półtora tysiąca mieszkańców, ale jego senny, malowniczy rynek skrywa historię sięgającą ponad tysiąca lat.

Gród nad Odrą i słynna bitwa

Osadnictwo na tym terenie sięga kultury łużyckiej (VII–VI w. p.n.e.), a w IX–XII wieku działał tu słowiański gród obronny. To z nim utożsamia się wydarzenie, które rozsławiło Cedynię – bitwę z 24 czerwca 972 roku, uznawaną za najstarsze udokumentowane starcie zbrojne w dziejach polskiego oręża.

Wojska księcia Mieszka I zmierzyły się wtedy z siłami margrabiego Hodona. Wiedzę o bitwie zawdzięczamy głównie kronice biskupa Thietmara z Merseburga, którego ojciec brał udział w wyprawie. Według relacji Mieszko zastosował taktykę pozorowanego odwrotu i wciągnął przeciwnika w głąb lądu, gdzie decydujący kontratak poprowadził jego brat Czcibor, zamykając wojska niemieckie w kleszczach. Zwycięstwo umocniło pozycję Piastów na Pomorzu Zachodnim. Warto dodać, że historycy wciąż dyskutują, czy łacińska nazwa Cidini z kronik na pewno oznacza dzisiejszą Cedynię – silne powiązanie miasta z bitwą utrwaliła powojenna narracja o „Ziemiach Odzyskanych”.

Miasto cysterek i pruskiego porządku

Prawa miejskie Cedynia uzyskała w 1299 roku. Jej średniowieczny charakter ukształtował przede wszystkim klasztor cysterek, założony w połowie XIII wieku. To pod jego patronatem powstał granitowy, gotycki kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny – jeden z nielicznych zachowanych miejskich kościołów granitowych w regionie. Reformacja w połowie XVI wieku zakończyła epokę klasztoru, a jego zabudowania z czasem zsekularyzowano.

Kolejne stulecia nie oszczędzały miasta: ucierpiało w czasie wojny trzydziestoletniej (1637) i podczas niszczycielskiego pożaru w 1699 roku. Przez wieki Cedynia znajdowała się pod wpływami brandenburskimi, czeskimi, krzyżackimi i pruskimi, funkcjonując jako niemieckie Zehden. Z czasów pruskiego porządku pochodzą charakterystyczne budowle, które do dziś tworzą sylwetkę miasteczka – klasycystyczny ratusz z 1840 roku przy Placu Wolności oraz ceglano-kamienna wieża widokowa z 1895 roku. Do granic Polski Cedynia powróciła po 1945 roku.

Cedynia dziś

Współczesna Cedynia jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej w powiecie gryfińskim. Zachowany średniowieczny układ urbanistyczny objęto ochroną konserwatorską, a zabytki miasta przeżywają drugą młodość. Zachodnie skrzydło dawnego klasztoru cysterek, po latach ruiny odbudowane i odrestaurowane na przełomie wieków, pełni dziś funkcję hotelu i miejsca wydarzeń kulturalnych. Wieża widokowa, odnowiona w 2020 roku, znów zaprasza na panoramę Doliny Dolnej Odry.

Symbolem miasta pozostaje Góra Czcibora. W 1972 roku, dla uczczenia tysiąclecia bitwy, stanął tam 15-metrowy pomnik w formie stylizowanego orła wraz z mozaiką przedstawiającą scenę walki. To właśnie u jego stóp co roku w czerwcu odbywa się widowiskowa inscenizacja bitwy, przyciągająca tłumy widzów podczas Dni Cedyni. Miasto sąsiaduje też z Cedyńskim Parkiem Krajobrazowym i cennymi rezerwatami, takimi jak Wrzosowiska Cedyńskie.

Cedynia to dowód na to, że wielka historia potrafi zmieścić się w niewielkim, przygranicznym miasteczku. Spokojny rynek, zabytkowy ratusz i kamieniczki, a nad tym wszystkim pamięć o bitwie sprzed ponad tysiąca lat – to miejsce, które warto odwiedzić.

Jeśli interesuje Cię historia pobliskich miejscowości, przeczytaj także nasz artykuł o cmentarzu wojennym żołnierzy sowieckich w Chojnie.

Dodaj komentarz