Po\u0142o\u017cone na 44 wyspach u uj\u015bcia \u015awiny do Ba\u0142tyku, \u015awinouj\u015bcie od zawsze by\u0142o miejscem o strategicznym znaczeniu. Jego historia to fascynuj\u0105ca opowie\u015b\u0107 o nieustannym napi\u0119ciu mi\u0119dzy dwiema to\u017csamo\u015bciami: pot\u0119\u017cnej twierdzy i bazy morskiej z jednej strony, a luksusowego, t\u0119tni\u0105cego \u017cyciem kurortu z drugiej. Rozw\u00f3j pod pruskimi, a p\u00f3\u017aniej niemieckimi rz\u0105dami, doprowadzi\u0142 miasto do szczytu \u015bwietno\u015bci, by ostatecznie zako\u0144czy\u0107 si\u0119 apokaliptycznym zniszczeniem w ostatnich miesi\u0105cach II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n
Chocia\u017c miasto w obecnej formie jest stosunkowo m\u0142ode, \u015blady osadnictwa na tym terenie si\u0119gaj\u0105 epoki neolitu, oko\u0142o 5000 lat temu. We wczesnym \u015bredniowieczu ziemie te zamieszkiwane by\u0142y przez s\u0142owia\u0144skie plemiona, a w X wieku Mieszko I w\u0142\u0105czy\u0142 Pomorze do pa\u0144stwa polskiego. Strategiczne po\u0142o\u017cenie u uj\u015bcia rzeki sprawi\u0142o, \u017ce ju\u017c w XII wieku po obu stronach \u015awiny powsta\u0142y grody warowne, kt\u00f3re mia\u0142y strzec szlaku wodnego. Fortyfikacje te by\u0142y jednak regularnie niszczone podczas najazd\u00f3w du\u0144skich, a pod koniec XII wieku ca\u0142y region sta\u0142 si\u0119 lennem Danii.<\/p>\n
Przez wieki kontrola nad uj\u015bciem \u015awiny przechodzi\u0142a z r\u0105k do r\u0105k. Kluczowy moment nadszed\u0142 w czasie wojny trzydziestoletniej (1618-1648), kiedy to wojska szwedzkie zaj\u0119\u0142y wyspy Uznam i Wolin. Pok\u00f3j westfalski z 1648 roku utrwali\u0142 szwedzk\u0105 dominacj\u0119 na Pomorzu Zachodnim, co mia\u0142o dalekosi\u0119\u017cne skutki dla regionu. Szwedzi, faworyzuj\u0105c szlak handlowy przez Piana (Peenestrom) i port w Wo\u0142ogoszczy (Wolgast), celowo doprowadzili do zamulenia i zaniedbania \u015awiny, aby kontrolowa\u0107 handel morski ze Szczecinem i pobiera\u0107 wysokie c\u0142a.<\/p>\n
Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 diametralnie w 1720 roku. W wyniku Wielkiej Wojny P\u00f3\u0142nocnej Prusy odkupi\u0142y od Szwecji wyspy Uznam i Wolin za astronomiczn\u0105 sum\u0119 10 milion\u00f3w talar\u00f3w w z\u0142ocie. Dla kr\u00f3la Fryderyka Wilhelma I, a nast\u0119pnie jego syna Fryderyka II Wielkiego, stworzenie w\u0142asnego, niezale\u017cnego dost\u0119pu do Ba\u0142tyku sta\u0142o si\u0119 priorytetem. Ju\u017c w 1729 roku rozpocz\u0119to pierwsze prace nad udro\u017cnieniem \u015awiny. W latach 1740-1746, na polecenie Fryderyka II, kana\u0142 pog\u0142\u0119biono, co umo\u017cliwi\u0142o \u017ceglug\u0119 wi\u0119kszym statkom. W 1743 roku na p\u00f3\u0142noc od istniej\u0105cej wioski rybackiej Westswine za\u0142o\u017cono nowe osiedle, kt\u00f3re nazwano Swinem\u00fcnde<\/strong>. W 1747 roku zosta\u0142o ono oficjalnie og\u0142oszone portem morskim, a 3 czerwca 1765 roku otrzyma\u0142o od Fryderyka Wielkiego prawa miejskie<\/strong>, staj\u0105c si\u0119 miastem podleg\u0142ym bezpo\u015brednio kr\u00f3lowi.<\/p>\n XIX wiek to okres dynamicznego rozwoju, kt\u00f3ry na zawsze ukszta\u0142towa\u0142 charakter miasta. Aby zabezpieczy\u0107 wej\u015bcie do portu przed falami i zamulaniem, w latach 1818-1823 wzniesiono dwa pot\u0119\u017cne, kamienne falochrony. Wschodni, o d\u0142ugo\u015bci ponad 1400 metr\u00f3w, by\u0142 w\u00f3wczas najd\u0142u\u017cszym kamiennym molo w Europie. Na ko\u0144cu falochronu zachodniego w 1874 roku wzniesiono Staw\u0119 M\u0142yny \u2013 charakterystyczny znak nawigacyjny w kszta\u0142cie wiatraka, kt\u00f3ry do dzi\u015b jest symbolem \u015awinouj\u015bcia. R\u00f3wnocze\u015bnie, w latach 1854-1857, na prawym brzegu \u015awiny zbudowano imponuj\u0105c\u0105 latarni\u0119 morsk\u0105. Mierz\u0105ca 68 metr\u00f3w (obecnie ok. 65 m) by\u0142a i jest najwy\u017csz\u0105 tego typu budowl\u0105 nad Ba\u0142tykiem.<\/p>\n R\u00f3wnolegle do rozwoju portu, miasto odkry\u0142o swoje drugie powo\u0142anie. W 1824 roku oficjalnie otwarto pierwszy sezon k\u0105pieliskowy, daj\u0105c pocz\u0105tek historii \u015awinouj\u015bcia jako nadmorskiego kurortu. Odkrycie w 1895 roku bogatych z\u0142\u00f3\u017c solanki i borowiny przypiecz\u0119towa\u0142o jego status jako uzdrowiska (Ostseebad<\/strong>). Pomi\u0119dzy historycznym centrum a pla\u017c\u0105 powsta\u0142a nowa, elegancka Dzielnica Nadmorska z pensjonatami, willami i hotelami, oddzielona od reszty miasta wspania\u0142ym Parkiem Zdrojowym, zaprojektowanym przez Petera Josepha Lenn\u00e9go.<\/p>\n Kluczowe dla rozwoju okaza\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c inwestycje infrastrukturalne. Budowa linii kolejowej w latach 1874-1876 zapewni\u0142a bezpo\u015brednie po\u0142\u0105czenie z Berlinem, co przyci\u0105gn\u0119\u0142o do kurortu rzesze turyst\u00f3w. Z kolei przekopanie w latach 1875-1880 Kana\u0142u Cesarskiego (Kaiserfahrt, dzi\u015b Kana\u0142 Piastowski), kt\u00f3ry skr\u00f3ci\u0142 drog\u0119 wodn\u0105 do Szczecina, nieco zmniejszy\u0142o znaczenie \u015awinouj\u015bcia jako portu prze\u0142adunkowego, ale pozwoli\u0142o miastu jeszcze mocniej skoncentrowa\u0107 si\u0119 na turystyce.<\/p>\n Jednak\u017ce strategiczne po\u0142o\u017cenie miasta nigdy nie pozwoli\u0142o zapomnie\u0107 o jego militarnym wymiarze. Od 1848 roku Prusy rozpocz\u0119\u0142y systematyczn\u0105 budow\u0119 pot\u0119\u017cnej twierdzy morskiej. Na obu brzegach \u015awiny wzniesiono nowoczesne forty, zaprojektowane w nowym pruskim stylu fortyfikacyjnym:<\/p>\n W 1863 roku Twierdza \u015awinouj\u015bcie (Festung Swinem\u00fcnde) zosta\u0142a uznana za samodzieln\u0105 fortec\u0119 III klasy, staj\u0105c si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych element\u00f3w systemu obronnego pruskiego, a p\u00f3\u017aniej niemieckiego wybrze\u017ca Ba\u0142tyku.<\/p>\n Na prze\u0142omie XIX i XX wieku \u015awinouj\u015bcie osi\u0105gn\u0119\u0142o szczyt popularno\u015bci. Sta\u0142o si\u0119 trzecim co do wielko\u015bci niemieckim kurortem nadba\u0142tyckim, przyci\u0105gaj\u0105c artyst\u00f3w, arystokracj\u0119 i polityk\u00f3w. Regularne wizyty cesarza Wilhelma II podczas tzw. „Dni Cesarskich” (Kaisertage) dodawa\u0142y miastu presti\u017cu. W okresie mi\u0119dzywojennym jego s\u0142awa nie os\u0142ab\u0142a \u2013 w 1931 roku miasto liczy\u0142o blisko 20 000 sta\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w, a w 1940 roku odnotowano 54 000 go\u015bci.<\/p>\n Wraz z doj\u015bciem nazist\u00f3w do w\u0142adzy, militarny charakter miasta ponownie wysun\u0105\u0142 si\u0119 na pierwszy plan. W 1934 roku \u015awinouj\u015bcie sta\u0142o si\u0119 jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych baz Kriegsmarine, trzeci\u0105 co do wa\u017cno\u015bci po Kilonii i Wilhelmshaven. Stacjonowa\u0142y tu niszczyciele, torpedowce i kutry torpedowe. Na wyspach Uznam i Wolin powsta\u0142y liczne szko\u0142y wojskowe, w tym Szko\u0142a Artylerii Przybrze\u017cnej i o\u015brodki szkoleniowe dla za\u0142\u00f3g Schnellboot\u00f3w. Na wyspie Karsib\u00f3r (Kaseburg) zbudowano baz\u0119 dla okr\u0119t\u00f3w podwodnych, kt\u00f3ra pe\u0142ni\u0142a g\u0142\u00f3wnie funkcje szkoleniowe. W czasie wojny w mie\u015bcie funkcjonowa\u0142 tak\u017ce podob\u00f3z obozu jenieckiego Stalag II-D.<\/p>\n Zim\u0105 1944\/1945 roku historia miasta wesz\u0142a w sw\u00f3j najbardziej tragiczny etap. W obliczu nacieraj\u0105cej Armii Czerwonej \u015awinouj\u015bcie sta\u0142o si\u0119 ostatnim punktem ewakuacyjnym dla setek tysi\u0119cy niemieckich uchod\u017ac\u00f3w z Prus Wschodnich i Pomorza. Miasto, licz\u0105ce przed wojn\u0105 oko\u0142o 26 500 mieszka\u0144c\u00f3w, by\u0142o przepe\u0142nione dziesi\u0105tkami tysi\u0119cy zdesperowanych cywil\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie kobiet, dzieci i starc\u00f3w, kt\u00f3rzy w portowych hotelach, szko\u0142ach i na statkach czekali na transport na zach\u00f3d.<\/p>\n Sowieckie dow\u00f3dztwo, napotykaj\u0105c silny op\u00f3r na wyspie Wolin, wspierany przez ci\u0119\u017ck\u0105 artyleri\u0119 niemieckich okr\u0119t\u00f3w wojennych (m.in. kr\u0105\u017cownik\u00f3w L\u00fctzow<\/em> i Admiral Scheer<\/em>), zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 do aliant\u00f3w zachodnich o wsparcie lotnicze.<\/p>\n 12 marca 1945 roku<\/strong> nad miastem rozegra\u0142 si\u0119 dramat. 671 ci\u0119\u017ckich bombowc\u00f3w B-17 i B-24 z ameryka\u0144skiej 8. Armii Powietrznej, w eskorcie 412 my\u015bliwc\u00f3w, przeprowadzi\u0142o dywanowy nalot. W ci\u0105gu niespe\u0142na godziny na \u015awinouj\u015bcie spad\u0142o 1609 ton bomb. Celem by\u0142 port wojenny i okr\u0119ty, ale bomby spada\u0142y g\u0142\u00f3wnie na przepe\u0142nione uchod\u017acami centrum, Dzielnic\u0119 Nadmorsk\u0105 i park zdrojowy. Zniszczeniu uleg\u0142o oko\u0142o 55% zabudowy. Wybuch\u0142 po\u017car, a dym i py\u0142 na wiele dni spowi\u0142y miasto. Dok\u0142adna liczba ofiar do dzi\u015b pozostaje przedmiotem spor\u00f3w. Wsp\u00f3\u0142czesne badania historyczne szacuj\u0105 j\u0105 na 4 000 do 6 000 os\u00f3b, cho\u0107 wcze\u015bniejsze, mniej wiarygodne \u017ar\u00f3d\u0142a m\u00f3wi\u0142y nawet o 23 000 zabitych. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ofiar pochowano w masowych grobach na wzg\u00f3rzu Golm po zachodniej stronie miasta.<\/p>\n Kolejny nalot mia\u0142 miejsce 16 kwietnia, podczas kt\u00f3rego ci\u0119\u017cko uszkodzony zosta\u0142 kr\u0105\u017cownik L\u00fctzow<\/em>. W ostatnich dniach wojny, aby nie odda\u0107 ich w r\u0119ce wroga, Niemcy samozatopili w porcie pancernik Schlesien<\/em> oraz niedoko\u0144czony lotniskowiec Graf Zeppelin<\/em>.<\/p>\n Garnizon niemiecki ewakuowa\u0142 si\u0119 w nocy z 4 na 5 maja. 5 maja 1945 roku<\/strong> wojska radzieckie 2. Frontu Bia\u0142oruskiego zaj\u0119\u0142y opustosza\u0142e i zrujnowane \u015awinouj\u015bcie, ostatnie miasto na Pomorzu zdobyte w czasie II wojny \u015bwiatowej. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, na mocy postanowie\u0144 konferencji poczdamskiej, miasto zosta\u0142o przekazane Polsce, ko\u0144cz\u0105c tym samym swoj\u0105 niemieck\u0105 histori\u0119 i rozpoczynaj\u0105c nowy, polski rozdzia\u0142.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Po\u0142o\u017cone na 44 wyspach u uj\u015bcia \u015awiny do Ba\u0142tyku, \u015awinouj\u015bcie od zawsze by\u0142o miejscem o strategicznym znaczeniu. Jego historia to fascynuj\u0105ca opowie\u015b\u0107 o nieustannym napi\u0119ciu mi\u0119dzy dwiema to\u017csamo\u015bciami: pot\u0119\u017cnej twierdzy i bazy morskiej z jednej strony, a luksusowego, t\u0119tni\u0105cego \u017cyciem kurortu z drugiej. Rozw\u00f3j pod pruskimi, a p\u00f3\u017aniej niemieckimi rz\u0105dami, doprowadzi\u0142 miasto do szczytu \u015bwietno\u015bci, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1019,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[134],"tags":[],"class_list":["post-1018","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-swinoujscie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1018","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1018"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1018\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1023,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1018\/revisions\/1023"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1019"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1018"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1018"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1018"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Rozkwit w XIX wieku: port, uzdrowisko i forteca<\/h2>\n
\n
„Ostseebad Swinem\u00fcnde”: epoka splendoru i dwie wojny \u015bwiatowe<\/h2>\n
Apokalipsa 1945: bombardowanie i upadek<\/h2>\n