{"id":1031,"date":"2026-05-14T15:26:38","date_gmt":"2026-05-14T17:26:38","guid":{"rendered":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=1031"},"modified":"2026-05-14T15:29:39","modified_gmt":"2026-05-14T17:29:39","slug":"sedina-zaginiona-perla-szczecina-historia-legendarnej-fontanny-do-1945-roku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=1031","title":{"rendered":"Sedina \u2013 zaginiona per\u0142a Szczecina. Historia legendarnej fontanny do 1945 roku"},"content":{"rendered":"<p>Przedwojenny Szczecin (Stettin) by\u0142 miastem dumnym ze swojego morskiego charakteru, portu i dynamicznie rozwijaj\u0105cego si\u0119 przemys\u0142u. W sercu tej metropolii, na dzisiejszym Placu Tobruckim, sta\u0142 pomnik, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce mia\u0142 sta\u0107 si\u0119 jej najs\u0142ynniejszym symbolem \u2013 Fontanna Sediny. Oficjalnie znana jako Manzelbrunnen, by\u0142a czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko rze\u017ab\u0105; stanowi\u0142a alegori\u0119 pot\u0119gi i to\u017csamo\u015bci miasta. Jej historia, od uroczystego ods\u0142oni\u0119cia w obecno\u015bci cesarza po tajemnicze znikni\u0119cie w mrokach II wojny \u015bwiatowej, to fascynuj\u0105ca opowie\u015b\u0107 o sztuce, symbolice i dramatycznych losach Europy.<\/p>\n<h2>Narodziny monumentu: konkurs i tw\u00f3rcy<\/h2>\n<p>Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 w maju 1894 roku, kiedy Pruska Komisja Sztuki og\u0142osi\u0142a konkurs na projekt monumentalnej fontanny dla Szczecina. Mia\u0142a ona u\u015bwietni\u0107 nowo otwart\u0105 drog\u0119 wodn\u0105 na Odrze oraz wolny port, kluczowe inwestycje dla miasta. Zwyci\u0119zc\u0105 konkursu zosta\u0142 Ludwig Manzel, berli\u0144ski rze\u017abiarz, profesor tamtejszej Akademii Sztuki i nadworny rze\u017abiarz cesarza Wilhelma II. Jego projekt figuralny zyska\u0142 ogromne uznanie jeszcze przed realizacj\u0105, trafiaj\u0105c w gusta publiczno\u015bci preferuj\u0105cej realizm. Za architektoniczny projekt coko\u0142u i misy fontanny odpowiada\u0142 z kolei architekt Otto Rieth.<\/p>\n<p>Kompozycja Manzela by\u0142a bogat\u0105, wielopostaciow\u0105 alegori\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a uosabia\u0107 Szczecin jako hanzeatyckie miasto \u017ceglugi, handlu i przemys\u0142u. G\u0142\u00f3wne elementy rze\u017abiarskie wykonano z br\u0105zu (do cz\u0119\u015bci metalowych zu\u017cyto oko\u0142o 100 litr\u00f3w miedzi), cok\u00f3\u0142 z czerwonego piaskowca, a pozosta\u0142e kamienne elementy z granitu sprowadzonego z bawarskiego Passau. Skala przedsi\u0119wzi\u0119cia by\u0142a imponuj\u0105ca \u2013 g\u0142\u00f3wna posta\u0107 mierzy\u0142a oko\u0142o 6 metr\u00f3w, a ca\u0142y monument wznosi\u0142 si\u0119 na wysoko\u015b\u0107 9,3 metra.<\/p>\n<h2>Ods\u0142oni\u0119cie i symbolika<\/h2>\n<p>Fontanna zosta\u0142a uroczy\u015bcie ods\u0142oni\u0119ta <strong>23 wrze\u015bnia 1898 roku<\/strong>. Wydarzenie to mia\u0142o najwy\u017csz\u0105 pa\u0144stwow\u0105 rang\u0119 \u2013 w ceremonii wzi\u0119li udzia\u0142 cesarz Wilhelm II z ma\u0142\u017conk\u0105 August\u0105 Wiktori\u0105, w\u0142adze miasta z nadburmistrzem Hermannem Hakenem na czele oraz t\u0142umy mieszka\u0144c\u00f3w. Pomnik, sfinansowany przez Zarz\u0105d Pruskiego Funduszu Sztuki i Zarz\u0105d Miasta Szczecin, od razu sta\u0142 si\u0119 centralnym punktem miasta.<\/p>\n<p>Jego symbolika by\u0142a czytelna i wielow\u0105tkowa:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Centralna Posta\u0107:<\/strong> Na dziobie okr\u0119tu, wsparta o kotwic\u0119 i trzymaj\u0105ca \u017cagiel, sta\u0142a posta\u0107 m\u0142odej kobiety. To ona, cho\u0107 pocz\u0105tkowo bezimienna, sta\u0142a si\u0119 alegori\u0105 samego miasta, jego si\u0142y i zwi\u0105zku z morzem.<\/li>\n<li><strong>Postacie Towarzysz\u0105ce:<\/strong> U jej st\u00f3p znajdowa\u0142y si\u0119 inne postacie. Z jednej strony siedzia\u0142 <strong>Merkury<\/strong> (Hermes), b\u00f3g handlu, spogl\u0105daj\u0105cy w dal, co symbolizowa\u0142o komercyjny i kupiecki charakter Szczecina. Z ty\u0142u \u0142odzi dwie nagie <strong>nimfy<\/strong> morskie oraz pot\u0119\u017cny <strong>Tytan<\/strong> ci\u0105gn\u0105cy statek do przodu, podkre\u015bla\u0142y morsk\u0105 pot\u0119g\u0119. Balustrady basenu zdobi\u0142y z kolei morskie potwory, z kt\u00f3rych paszcz r\u00f3wnie\u017c tryska\u0142a woda.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ca\u0142a kompozycja przedstawia\u0142a statek wp\u0142ywaj\u0105cy na skalisty brzeg, z kt\u00f3rego do kamiennej misy sp\u0142ywa\u0142y kaskady wody, tworz\u0105c dynamiczny i \u017cywy obraz.<\/p>\n<h2>Manzelbrunnen staje si\u0119 Sedin\u0105<\/h2>\n<p>Cho\u0107 oficjalna nazwa monumentu brzmia\u0142a <strong>Manzelbrunnen<\/strong> (Fontanna Manzela), mieszka\u0144cy Szczecina szybko ochrzcili j\u0105 inaczej. Centralna kobieca posta\u0107 zyska\u0142a imi\u0119 <strong>Sedina<\/strong>. Geneza tego imienia jest ciekawa i wi\u0105\u017ce si\u0119 z pr\u00f3b\u0105 stworzenia dla miasta staro\u017cytnego, germa\u0144skiego rodowodu.<\/p>\n<p>Nazwa &#8222;Sedina&#8221; zosta\u0142a prawdopodobnie spopularyzowana przez niemieckich nacjonalist\u00f3w. Nawi\u0105zywa\u0142a ona do germa\u0144skiego plemienia Sidin\u00f3w, wspomnianego przez Klaudiusza Ptolemeusza w II wieku n.e. XVI-wieczny kronikarz Tomasz Kantzow b\u0142\u0119dnie przypisa\u0142 w\u0142a\u015bnie Sidinom za\u0142o\u017cenie Szczecina. W mitologii germa\u0144skiej bogini o imieniu Sedina najprawdopodobniej nigdy nie istnia\u0142a, cho\u0107 podobnie brzmi\u0105ca Sedna jest czczona jako w\u0142adczyni morza w wierzeniach Inuit\u00f3w.<\/p>\n<p>Niezale\u017cnie od historycznej dok\u0142adno\u015bci, imi\u0119 chwyci\u0142o. Sedina sta\u0142a si\u0119 nieformaln\u0105 patronk\u0105 i &#8222;wizyt\u00f3wk\u0105&#8221; przedwojennego Stettina, a jej wizerunek by\u0142 masowo powielany na poczt\u00f3wkach, grafikach i w publikacjach. W Muzeum Narodowym w Szczecinie do dzi\u015b zachowa\u0142a si\u0119 miniaturowa replika figury, wykonana jeszcze przed ods\u0142oni\u0119ciem pomnika.<\/p>\n<h2>Tajemnicze znikni\u0119cie w czasie wojny<\/h2>\n<p>Przez ponad cztery dekady Fontanna Sediny by\u0142a nieod\u0142\u0105cznym elementem krajobrazu Szczecina. Jej kres nadszed\u0142 w trakcie II wojny \u015bwiatowej. Losy pomnika od tego momentu owiane s\u0105 tajemnic\u0105, a historycy i pasjonaci do dzi\u015b spieraj\u0105 si\u0119 o to, co tak naprawd\u0119 si\u0119 z nim sta\u0142o.<\/p>\n<p><strong>Najbardziej prawdopodobna i najlepiej udokumentowana teoria m\u00f3wi o przetopieniu pomnika na cele wojenne.<\/strong> W ramach akcji &#8222;Metallspende des deutschen Volkes&#8221; (zbi\u00f3rka metali od narodu niemieckiego), Rzesza masowo konfiskowa\u0142a dzwony ko\u015bcielne, pomniki i inne metalowe obiekty, by pozyska\u0107 surowce dla przemys\u0142u zbrojeniowego. Zgodnie z zapisami w kronikach wojennych Szczecina (<em>Kriegschronik<\/em>), decyzja o demonta\u017cu Manzelbrunnen zapad\u0142a w 1942 roku. Z kroniki nr 63 wynika, \u017ce z przetopienia dw\u00f3ch dzie\u0142 Manzela, w tym fontanny, pozyskano 9900 kg br\u0105zu i 6080 kg miedzi. Monument mia\u0142 zosta\u0107 rozebrany <strong>29 lipca 1942 roku<\/strong>.<\/p>\n<p>Istniej\u0105 jednak r\u00f3wnie\u017c inne, alternatywne hipotezy, kt\u00f3re przez lata rozpala\u0142y wyobra\u017ani\u0119 poszukiwaczy.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Wywiezienie przez Rosjan:<\/strong> Jeden ze \u015bwiadk\u00f3w, Leon Granek, pionier polskiego Szczecina, twierdzi\u0142, \u017ce widzia\u0142 pomnik na swoim miejscu jeszcze we wrze\u015bniu 1945 roku. Wed\u0142ug jego relacji, to \u017co\u0142nierze radzieccy mieli zdemontowa\u0107 rze\u017ab\u0119 i za\u0142adowa\u0107 j\u0105 na statek na Odrze.<\/li>\n<li><strong>Ukrycie w Lesie Arko\u0144skim:<\/strong> Inna relacja pochodzi od mieszkanki Rostocku, kt\u00f3ra jako nastolatka mia\u0142a by\u0107 \u015bwiadkiem zakopywania rze\u017aby w Lesie Arko\u0144skim przez niemieckich robotnik\u00f3w pod eskort\u0105 wojska. Badania georadarem przeprowadzone we wskazanym miejscu wykaza\u0142y naruszenie gruntu, jednak z braku funduszy nie podj\u0119to dalszych prac wykopaliskowych.<\/li>\n<li><strong>Zniszczenie przez szabrownik\u00f3w:<\/strong> Pojedyncze relacje sugeruj\u0105, \u017ce pomnik m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 poci\u0119ty na kawa\u0142ki i przetopiony przez zwyk\u0142ych szabrownik\u00f3w ju\u017c po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Niezale\u017cnie od tego, kt\u00f3ra wersja jest prawdziwa, po 1945 roku po wspania\u0142ej grupie rze\u017abiarskiej nie by\u0142o ju\u017c \u015bladu. Na Placu Tobruckim pozosta\u0142a jedynie kamienna misa fontanny, na kt\u00f3rej cokole, w miejscu dumnej Sediny, po wojnie umieszczono du\u017c\u0105 kotwic\u0119 \u2013 symbol milcz\u0105co przypominaj\u0105cy o utraconym dziedzictwie. Historia Sediny do 1945 roku to opowie\u015b\u0107 o narodzinach i gwa\u0142townym ko\u0144cu symbolu, kt\u00f3ry na zawsze wpisa\u0142 si\u0119 w to\u017csamo\u015b\u0107 Szczecina, staj\u0105c si\u0119 legend\u0105 miasta, kt\u00f3rego ju\u017c nie ma.<\/p>\n<h2>\u0179r\u00f3d\u0142a i bibliografia<\/h2>\n<ol>\n<li><a href=\"http:\/\/sedina.pl\/wordpress\/index.php\/2008\/03\/22\/co-si-stao-z-sedin\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Co si\u0119 sta\u0142o z Sedin\u0105? &#8211; sedina.pl<\/a><\/li>\n<li><a href=\"http:\/\/sedina.pl\/wordpress\/index.php\/2004\/10\/05\/tajemnice-sediny-cz-1-czy-to-dumna-bogini\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Tajemnice Sediny cz. 1. Czy to dumna bogini? &#8211; sedina.pl<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/gs24.pl\/co-sie-stalo-z-sedina\/ar\/5287734\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">CO SI\u0118 STA\u0141O Z SEDIN\u0104? &#8211; G\u0142os Szczeci\u0144ski<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/8\/80\/Zwyci%C4%99stwa_Square_in_Szczecin%2C_2024.jpg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Obiekt: Fontanna Sedina &#8211; Szukaj w archiwach<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/www.infomare.pl\/historia-morskich-symboli-sedina-bogini-ktorej-nie-ma-czesc-i\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Historia morskich symboli: Sedina \u2013 bogini, kt\u00f3rej nie ma (cz\u0119\u015b\u0107 I) &#8211; infomare.pl<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/monitorszczecinski.pl\/czego-nie-chcemy-widziec-o-sedinie-ludwiga-manzla\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Czego nie chcemy widzie\u0107 o \u201eSedinie\u201d Ludwiga Manzla &#8211; Monitor Szczeci\u0144ski<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Sedina\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Sedina \u2013 Wikipedia, wolna encyklopedia<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/95\/2009-05-30-polska-by-RalfR-70.jpg\/960px-2009-05-30-polska-by-RalfR-70.jpg.webp\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Historia Sediny. W kronice pisz\u0105, \u017ce najs\u0142ynniejszy pomnik Szczecina zosta\u0142 przetopiony na cele wojenne &#8211; szczecin.naszemiasto.pl<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/szczecin.eska.pl\/to-tutaj-w-szczecinie-stala-sedina-poznajcie-historie-legendarnej-fontanny-08-03-2024-aa-4za3-MECc-hMEL.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">To tutaj w Szczecinie sta\u0142a Sedina! Poznajcie histori\u0119 legendarnej fontanny &#8211; szczecin.eska.pl<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/latarnie.com.pl\/monument-fontanna-sedina-okres-przedwojenny-pomnik-z-kotwica-obecnie\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">[D] Sedina &#8211; Szczecin &#8211; Latarnie Morskie<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/wszczecinie.pl\/na-uruchomienie-historycznej-fontanny-potrzeba-milionow-i-to-nawet-bez-sediny\/53445\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Na uruchomienie historycznej fontanny potrzeba milion\u00f3w &#8211; wSzczecinie.pl<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/wszczecinie.pl\/aktualnosci,7_szczecinskich_pomnikow_ktorych_juz_nie_ma,id-28844.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">7 szczeci\u0144skich pomnik\u00f3w, kt\u00f3rych ju\u017c nie ma &#8211; wSzczecinie.pl<\/a><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Przedwojenny Szczecin (Stettin) by\u0142 miastem dumnym ze swojego morskiego charakteru, portu i dynamicznie rozwijaj\u0105cego si\u0119 przemys\u0142u. W sercu tej metropolii, na dzisiejszym Placu Tobruckim, sta\u0142 pomnik, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce mia\u0142 sta\u0107 si\u0119 jej najs\u0142ynniejszym symbolem \u2013 Fontanna Sediny. Oficjalnie znana jako Manzelbrunnen, by\u0142a czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko rze\u017ab\u0105; stanowi\u0142a alegori\u0119 pot\u0119gi i to\u017csamo\u015bci miasta. Jej historia, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1032,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[11],"tags":[130],"class_list":["post-1031","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-szczecin","tag-sedina"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1031","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1031"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1031\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1035,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1031\/revisions\/1035"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1032"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1031"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1031"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1031"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}