{"id":1065,"date":"2026-05-28T07:42:34","date_gmt":"2026-05-28T09:42:34","guid":{"rendered":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=1065"},"modified":"2026-05-28T13:07:24","modified_gmt":"2026-05-28T15:07:24","slug":"moryn-historia-zapisana-w-kamieniu-i-wodzie-od-mohrin-do-dzis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=1065","title":{"rendered":"Mory\u0144 \u2013 historia zapisana w kamieniu i wodzie. Od Mohrin po dzie\u0144 dzisiejszy."},"content":{"rendered":"

Wystarczy jeden powolny spacer uliczkami Morynia, by poczu\u0107, \u017ce to miejsce niezwyk\u0142e. Czas p\u0142ynie tu inaczej, odmierzany leniwym ruchem fal jeziora Morzycko i szeptem wiatru w koronach starych drzew. Dzi\u015b to spokojne miasteczko w wojew\u00f3dztwie zachodniopomorskim, magnes na turyst\u00f3w szukaj\u0105cych wytchnienia. Ale pod t\u0105 sielsk\u0105 powierzchni\u0105 kryje si\u0119 historia d\u0142uga, burzliwa i fascynuj\u0105ca \u2013 opowie\u015b\u0107 o zmianach granic, narod\u00f3w i to\u017csamo\u015bci. To historia niemieckiego Mohrin i polskiego Morynia, dw\u00f3ch ods\u0142on tego samego, niezwyk\u0142ego miejsca. Zapraszamy w podr\u00f3\u017c \u015bladami przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c jest tu \u017cywa.<\/p>\n

Na styku \u015bwiat\u00f3w \u2013 wczesne dzieje Morynia<\/h2>\n

Geografia od samego pocz\u0105tku zdefiniowa\u0142a los Morynia. Osadzone na malowniczym p\u00f3\u0142wyspie jeziora Morzycko i nad rzek\u0105 S\u0142ubi\u0105, miejsce to by\u0142o naturaln\u0105 twierdz\u0105. \u015alady osadnictwa si\u0119gaj\u0105 epoki kamienia, a we wczesnym \u015bredniowieczu istnia\u0142 tu obronny gr\u00f3d zachodnios\u0142owia\u0144ski.<\/p>\n

W X wieku tereny te wesz\u0142y w sk\u0142ad m\u0142odego pa\u0144stwa polskiego Mieszka I i przez kolejne stulecia pozostawa\u0142y w jego orbicie, zwi\u0105zane z kasztelani\u0105 w Cedyni. Jednak burzliwy XIII wiek przyni\u00f3s\u0142 zmian\u0119. Agresywna ekspansja Marchii Brandenburskiej na wsch\u00f3d sprawi\u0142a, \u017ce pod koniec stulecia gr\u00f3d znalaz\u0142 si\u0119 pod jej panowaniem, staj\u0105c si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 tzw. Nowej Marchii<\/strong> (Neumark<\/em>) \u2013 regionu, kt\u00f3ry przez wieki mia\u0142 stanowi\u0107 wschodni\u0105 rubie\u017c Brandenburgii.<\/p>\n

Mimo zmiany przynale\u017cno\u015bci, osada rozwija\u0142a si\u0119. Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowo\u015bci pochodzi z 1263 roku, a ju\u017c na pocz\u0105tku XIV wieku, prawdopodobnie przed 1306 rokiem, otrzyma\u0142a prawa miejskie. \u015aredniowiecze to dla Morynia czas nieustannych zmian w\u0142adc\u00f3w \u2013 po Brandenburczykach nasta\u0142y rz\u0105dy dynastii Luksemburskiej (w ramach Korony Czeskiej), a w latach 1402-1454 miasto zosta\u0142o oddane w zastaw Krzy\u017cakom. To w\u0142a\u015bnie w tym okresie, w 1433 roku, Mory\u0144 do\u015bwiadczy\u0142 ogromnych zniszcze\u0144 z r\u0105k wojsk husyckich, co by\u0142o epizodem w szerszym konflikcie polsko-krzy\u017cackim.<\/p>\n

Mohrin \u2013 per\u0142a Nowej Marchii (do 1945 r.)<\/h2>\n

Przez kolejne stulecia, po ostatecznym powrocie pod w\u0142adz\u0119 brandenbursk\u0105 w po\u0142owie XV wieku, a potem jako cz\u0119\u015b\u0107 Kr\u00f3lestwa Prus i zjednoczonych Niemiec, miasto, znane ju\u017c jako Mohrin<\/strong>, ukszta\u0142towa\u0142o sw\u00f3j unikalny charakter. Jego dzisiejsze zabytki to w du\u017cej mierze spu\u015bcizna tamtych czas\u00f3w.<\/p>\n

Kamienny pancerz miasta<\/h3>\n

Najbardziej spektakularnym \u015bwiadectwem \u015bredniowiecznej pot\u0119gi Mohrin s\u0105 mury obronne<\/strong>. Wzniesione w pierwszej po\u0142owie XIV wieku z pot\u0119\u017cnych g\u0142az\u00f3w granitowych, stanowi\u0105 dzi\u015b jeden z najlepiej zachowanych system\u00f3w fortyfikacyjnych w Polsce. Obw\u00f3d o d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 1325 metr\u00f3w wzmocniony by\u0142 niegdy\u015b nawet 40 prostok\u0105tnymi basztami \u0142upinowymi (otwartymi od strony miasta), z kt\u00f3rych do dzi\u015b przetrwa\u0142o 27. Cho\u0107 wieki p\u00f3\u017aniej straci\u0142y na znaczeniu \u2013 w XIX wieku fosy zasypano, a wa\u0142y zniwelowano, tworz\u0105c malownicze aleje spacerowe \u2013 ich monumentalizm wci\u0105\u017c budzi podziw.<\/p>\n

Serce z granitu i ceg\u0142y<\/h3>\n

Wewn\u0105trz kamiennego pier\u015bcienia bi\u0142o serce miasta. Jego najwa\u017cniejsze organy to:<\/p>\n

    \n
  • Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. \u015awi\u0119tego Ducha:<\/strong> Wzniesiona w drugiej po\u0142owie XIII wieku monumentalna, trzynawowa bazylika z granitu to per\u0142a wczesnogotyckiej architektury i jeden z najcenniejszych zabytk\u00f3w sakralnych Pomorza Zachodniego. W jej surowym wn\u0119trzu kryje si\u0119 absolutny unikat \u2013 kamienny o\u0142tarz z czas\u00f3w budowy ko\u015bcio\u0142a, uwa\u017cany za najstarszy tego typu w Polsce, oraz pozosta\u0142o\u015bci \u015bredniowiecznych polichromii.<\/li>\n
  • Ratusz Miejski:<\/strong> Jego obecny wygl\u0105d to efekt przebudowy z XIX wieku, kt\u00f3ra nada\u0142a rynkowi nowy, klasycystyczny rys.<\/li>\n<\/ul>\n

    W XIX wieku Mohrin zacz\u0105\u0142 zmienia\u0107 swoje oblicze. Z biegiem lat, obok funkcji rolniczo-rzemie\u015blniczego o\u015brodka, miasto zacz\u0119\u0142o ewoluowa\u0107 w kierunku letniska. Impulsem do rozwoju by\u0142o otwarcie w 1892 roku linii kolejowej Wriezen Railway<\/strong>, kt\u00f3ra po\u0142\u0105czy\u0142a miasteczko m.in. z Berlinem i Chojn\u0105, przybli\u017caj\u0105c je do wielkiego \u015bwiata.<\/p>\n

    Rok 1945 \u2013 koniec jednego \u015bwiata, pocz\u0105tek drugiego<\/h2>\n

    Druga wojna \u015bwiatowa przynios\u0142a kres niemieckiego Mohrin. 3 lutego 1945 roku do miasta wkroczy\u0142y wojska Armii Czerwonej. Cho\u0107 sama tkanka miejska nie ucierpia\u0142a znacz\u0105co w wyniku bezpo\u015brednich walk, dla jego mieszka\u0144c\u00f3w by\u0142 to pocz\u0105tek dramatycznej zmiany. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 niemieckiej ludno\u015bci uciek\u0142a przed zbli\u017caj\u0105cym si\u0119 frontem lub zosta\u0142a wysiedlona po jego przej\u015bciu. W mie\u015bcie pozosta\u0142o zaledwie oko\u0142o 100 os\u00f3b, w tym tylko 60 Niemc\u00f3w.<\/p>\n

    Na mocy postanowie\u0144 konferencji poczdamskiej, ca\u0142e Pomorze Zachodnie wraz z Moryniem znalaz\u0142o si\u0119 w granicach Polski. Puste domy i gospodarstwa zacz\u0119li zasiedla\u0107 nowi mieszka\u0144cy \u2013 polscy osadnicy, g\u0142\u00f3wnie przymusowi wysiedle\u0144cy z Kres\u00f3w Wschodnich anektowanych przez ZSRR, a tak\u017ce przybysze z Wielkopolski i Ma\u0142opolski. By\u0142 to proces niezwykle dynamiczny: w 1946 roku Mory\u0144 liczy\u0142 ju\u017c 400 Polak\u00f3w, a do 1960 roku liczba ta przekroczy\u0142a 1000.<\/p>\n

    Zanim jednak miasto na dobre sta\u0142o si\u0119 Moryniem, prze\u017cy\u0142o kr\u00f3tki epizod chaosu nazewniczego. Przez pewien czas funkcjonowa\u0142y tymczasowe nazwy Murzynowice<\/em> oraz Murzynno<\/em>, b\u0119d\u0105ce fonetycznym nawi\u0105zaniem do niemieckiego Mohrin<\/em>. Ostatecznie, urz\u0119dowa nazwa Mory\u0144<\/strong> zosta\u0142a zatwierdzona w 1946 roku, symbolicznie otwieraj\u0105c nowy, polski rozdzia\u0142 w jego dziejach. Nowa administracja stan\u0119\u0142a przed ogromnym wyzwaniem przej\u0119cia i uruchomienia poniemieckiej infrastruktury, nierzadko posi\u0142kuj\u0105c si\u0119 pozostawionymi przez poprzednik\u00f3w mapami technicznymi i planami hydrologicznymi.<\/p>\n

    Mory\u0144 dzi\u015b \u2013 spok\u00f3j nad wod\u0105, echa historii<\/h2>\n

    Wsp\u00f3\u0142czesny Mory\u0144 to miejsce, kt\u00f3re z powodzeniem \u0142\u0105czy swoj\u0105 bogat\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105. To pr\u0119\u017cny o\u015brodek turystyczny, kt\u00f3ry przyci\u0105ga go\u015bci spragnionych zar\u00f3wno kontaktu z natur\u0105, jak i z histori\u0105.<\/p>\n

    Niekwestionowan\u0105 gwiazd\u0105 jest Jezioro Morzycko<\/strong> \u2013 jedno z najg\u0142\u0119bszych (dziewi\u0105te w Polsce) i najczystszych jezior w regionie, stanowi\u0105ce raj dla w\u0119dkarzy, \u017ceglarzy i mi\u0142o\u015bnik\u00f3w sport\u00f3w wodnych. Zmodernizowana pla\u017ca miejska i rozwijaj\u0105ca si\u0119 infrastruktura turystyczna sprawiaj\u0105, \u017ce to idealne miejsce na letni wypoczynek.<\/p>\n

    Jednak Mory\u0144 to nie tylko jezioro. To przede wszystkim \u017cywa lekcja historii, kt\u00f3rej mo\u017cna dotkn\u0105\u0107 na ka\u017cdym kroku. Planuj\u0105c wizyt\u0119, koniecznie trzeba zobaczy\u0107:<\/p>\n

      \n
    • \u015aredniowieczne mury obronne:<\/strong> Mo\u017cna przej\u015b\u0107 niemal ca\u0142y ich obw\u00f3d, podziwiaj\u0105c kunszt dawnych budowniczych.<\/li>\n
    • Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ducha \u015awi\u0119tego:<\/strong> Wej\u015b\u0107 do \u015brodka, by poczu\u0107 ch\u0142\u00f3d tysi\u0105cletnich granitowych mur\u00f3w i zobaczy\u0107 unikalny kamienny o\u0142tarz.<\/li>\n
    • \u015aredniowieczny uk\u0142ad urbanistyczny:<\/strong> Warto po prostu zgubi\u0107 si\u0119 w siatce prostopad\u0142ych uliczek, kt\u00f3re niewiele zmieni\u0142y si\u0119 od czas\u00f3w lokacji miasta.<\/li>\n
    • Ruiny zamku Stolzenburg:<\/strong> Na p\u00f3\u0142noc od miasta, na miejscu dawnego s\u0142owia\u0144skiego grodu, znajduj\u0105 si\u0119 pozosta\u0142o\u015bci XIV-wiecznego zamku.<\/li>\n<\/ul>\n

      Mory\u0144 \/ Mohrin \u2013 dawniej i dzi\u015b<\/h3>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
      Cecha (Feature)<\/th>\nMohrin (do 1945)<\/th>\nMory\u0144 (wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie)<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
      Nazwa oficjalna<\/strong><\/td>\nMohrin<\/td>\nMory\u0144<\/td>\n<\/tr>\n
      Przynale\u017cno\u015b\u0107 pa\u0144stwowa<\/strong><\/td>\nNiemcy (Prusy\/Brandenburgia)<\/td>\nPolska<\/td>\n<\/tr>\n
      Charakter ludno\u015bci<\/strong><\/td>\nG\u0142\u00f3wnie niemiecki<\/td>\nPolski<\/td>\n<\/tr>\n
      Funkcja mur\u00f3w obronnych<\/strong><\/td>\nPierwotnie obronna, od XIX w. element krajobrazu i aleja spacerowa<\/td>\nZabytek i g\u0142\u00f3wna atrakcja turystyczna<\/td>\n<\/tr>\n
      G\u0142\u00f3wna funkcja miasta<\/strong><\/td>\nO\u015brodek rolniczo-rzemie\u015blniczy, od XIX w. rozwijaj\u0105ce si\u0119 letnisko<\/td>\nO\u015brodek turystyczno-wypoczynkowy<\/td>\n<\/tr>\n
      Po\u0142\u0105czenia kolejowe<\/strong><\/td>\nAktywna linia \u0142\u0105cz\u0105ca m.in. z Berlinem (od 1892 r.)<\/td>\nLinia kolejowa nieczynna dla ruchu pasa\u017cerskiego<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

      Odwiedzaj\u0105c Mory\u0144, warto pami\u0119ta\u0107 o jego dwoistej naturze. Mury, kt\u00f3re kiedy\u015b oddziela\u0142y mieszka\u0144c\u00f3w od zagro\u017ce\u0144, dzi\u015b przyci\u0105gaj\u0105 turyst\u00f3w. Miasto, kt\u00f3re by\u0142o \u015bwiadkiem wielkiej historii, wojen i w\u0119dr\u00f3wek lud\u00f3w, dzi\u015b oferuje spok\u00f3j i wytchnienie. To miejsce, gdzie przesz\u0142o\u015b\u0107 nie zosta\u0142a wymazana, lecz wpleciona w tera\u017aniejszo\u015b\u0107, tworz\u0105c niepowtarzalny klimat. Po\u015bwi\u0119\u0107cie mu chwil\u0119, wys\u0142uchajcie jego opowie\u015bci, a na pewno nie po\u017ca\u0142ujecie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Wystarczy jeden powolny spacer uliczkami Morynia, by poczu\u0107, \u017ce to miejsce niezwyk\u0142e. Czas p\u0142ynie tu inaczej, odmierzany leniwym ruchem fal jeziora Morzycko i szeptem wiatru w koronach starych drzew. Dzi\u015b to spokojne miasteczko w wojew\u00f3dztwie zachodniopomorskim, magnes na turyst\u00f3w szukaj\u0105cych wytchnienia. Ale pod t\u0105 sielsk\u0105 powierzchni\u0105 kryje si\u0119 historia d\u0142uga, burzliwa i fascynuj\u0105ca \u2013 opowie\u015b\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1066,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[104],"tags":[105],"class_list":["post-1065","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-moryn","tag-moryn"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1065","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1065"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1065\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1069,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1065\/revisions\/1069"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1066"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1065"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1065"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1065"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}