Fotografia, wynalazek, kt\u00f3ry na zawsze zmieni\u0142 spos\u00f3b, w jaki postrzegamy przesz\u0142o\u015b\u0107 i utrwalamy tera\u017aniejszo\u015b\u0107, dotar\u0142a do Szczecina (\u00f3wczesnego Stettin) niemal natychmiast po swoim publicznym og\u0142oszeniu. Przez ponad sto lat, od pierwszych magicznych dagerotyp\u00f3w po t\u0119tni\u0105ce \u017cyciem atelier z pocz\u0105tku XX wieku, szczeci\u0144scy fotografowie dokumentowali oblicza mieszka\u0144c\u00f3w, architektur\u0119 miasta i prze\u0142omowe chwile. Niniejszy materia\u0142 to podr\u00f3\u017c w czasie \u015bladami \u015bwiat\u0142oczu\u0142ych p\u0142yt, zapomnianych pracowni i ludzi, kt\u00f3rzy zamkn\u0119li w kadrze obraz miasta, kt\u00f3rego ju\u017c nie ma.<\/p>\n
Niniejszy raport zosta\u0142 opracowany na podstawie analizy zdigitalizowanych \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych, w tym niemieckich i polskich archiw\u00f3w cyfrowych, baz danych genealogicznych oraz specjalistycznych stron internetowych po\u015bwi\u0119conych historii fotografii w Szczecinie. Analiza obj\u0119\u0142a historyczne ksi\u0105\u017cki adresowe (Stettiner Adressbuch), zbiory muzealne oraz opracowania badawcze. Ograniczeniem jest fakt, \u017ce dokumentacja z najwcze\u015bniejszego okresu (lata 40. i 50. XIX w.) jest fragmentaryczna, a ostatnia znana ksi\u0105\u017cka adresowa Szczecina pochodzi z 1943 roku, co utrudnia badanie ostatnich lat wojny.<\/p>\n
Historia fotografii w Szczecinie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 b\u0142yskawicznie. Zaledwie kilka miesi\u0119cy po oficjalnej prezentacji wynalazku Daguerre’a w Pary\u017cu, w gazecie K\u00f6niglich Privilegierte Stettiner Zeitung<\/em> z 20 listopada 1839 roku ukaza\u0142a si\u0119 jedna z pierwszych reklam informuj\u0105cych o mo\u017cliwo\u015bci wykonania dagerotyp\u00f3w. By\u0142a to rewolucyjna, cho\u0107 kosztowna technika, polegaj\u0105ca na utrwalaniu unikatowego, niepowtarzalnego obrazu na posrebrzanej p\u0142ytce miedzianej. D\u0142ugi czas na\u015bwietlania wymaga\u0142 od portretowanych absolutnego bezruchu, co nadawa\u0142o wczesnym zdj\u0119ciom charakterystyczn\u0105, nieco sztywn\u0105 poz\u0119.<\/p>\n Ze wzgl\u0119du na cen\u0119 i skomplikowanie procesu, wczesna fotografia by\u0142a dost\u0119pna g\u0142\u00f3wnie dla zamo\u017cniejszych elit. Mimo to w mie\u015bcie zacz\u0119li pojawia\u0107 si\u0119 pierwsi praktycy. Do pionier\u00f3w zalicza\u0142 si\u0119 malarz i fotograf Bruno Wigand, kt\u00f3ry w latach 1850\u20131854 prowadzi\u0142 atelier przy Magazinstra\u00dfe 257 (dzisiejsza ul. Rybacka). W zbiorach historycznych zachowa\u0142y si\u0119 przypisywane mu dagerotypowe portrety pary z oko\u0142o 1852 roku. Innym wa\u017cnym nazwiskiem by\u0142 Eduard Kottwitz, portrecista, kt\u00f3ry w obliczu rosn\u0105cej popularno\u015bci nowej techniki sam otworzy\u0142 zak\u0142ad fotograficzny w 1854 roku. Oficjalnie kategoria zawodowa „Photographen” po raz pierwszy pojawi\u0142a si\u0119 w szczeci\u0144skiej ksi\u0105\u017cce adresowej w 1853 roku, cho\u0107 bez podawania adres\u00f3w pracowni. By\u0142 to symboliczny pocz\u0105tek nowej profesji w mie\u015bcie.<\/p>\n W drugiej po\u0142owie XIX wieku fotografia stawa\u0142a si\u0119 coraz bardziej dost\u0119pna, a na mapie Szczecina pojawia\u0142y si\u0119 liczne atelier. Systematyczne spisy adres\u00f3w studi\u00f3w fotograficznych w ksi\u0105\u017ckach adresowych rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 jednak dopiero w 1879 roku.<\/p>\n Do najwa\u017cniejszych postaci tego okresu nale\u017celi:<\/p>\n Jednym z najd\u0142u\u017cej dzia\u0142aj\u0105cych i najbardziej renomowanych zak\u0142ad\u00f3w w Szczecinie by\u0142o atelier Moellendorf & Bachmann<\/strong>. Firma ta funkcjonowa\u0142a przez 51 lat, staj\u0105c si\u0119 prawdziw\u0105 instytucj\u0105. Zosta\u0142a za\u0142o\u017cona w 1885 roku przez Hermanna Moellendorfa i Franza Christiana Friedricha Bachmanna. Moellendorf, pocz\u0105tkowo farmaceuta, przej\u0105\u0142 wcze\u015bniej studio Eduarda Kiewninga, by ostatecznie stworzy\u0107 sp\u00f3\u0142k\u0119 z Bachmannem.<\/p>\n Pocz\u0105tkowo zak\u0142ad mie\u015bci\u0142 si\u0119 przy Louisenstra\u00dfe 13, ale ju\u017c w 1888 roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do nowo wybudowanego, presti\u017cowego budynku przy M\u00f6nchenstra\u00dfe 20\u201321, w pobli\u017cu ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Jakuba. W tym samym roku firma zdoby\u0142a srebrny medal na mi\u0119dzynarodowej wystawie w Brukseli (Grand Concours International des Sciences et de l’Industrie<\/em>), co ugruntowa\u0142o jej wysok\u0105 pozycj\u0119. Po przej\u015bciu Hermanna Moellendorfa na emerytur\u0119 w 1896 roku, Christian Bachmann zosta\u0142 jedynym w\u0142a\u015bcicielem, ale firma przez wiele lat zachowa\u0142a znan\u0105 i cenion\u0105 nazw\u0119. W 1925 roku atelier przenios\u0142o si\u0119 po raz ostatni, do eleganckiej lokalizacji przy Am Berliner Tor 1. Firma zako\u0144czy\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 po \u015bmierci Christiana Bachmanna w 1938 roku, a budynek, w kt\u00f3rym si\u0119 mie\u015bci\u0142a, zosta\u0142 zniszczony w czasie wojny.<\/p>\n Poni\u017csza tabela przedstawia wybrane historyczne pracownie fotograficzne dzia\u0142aj\u0105ce w Szczecinie do 1945 roku.<\/p>\n Podstawow\u0105 us\u0142ug\u0105 oferowan\u0105 przez szczeci\u0144skie atelier by\u0142 portret<\/strong>. Od pojedynczych wizerunk\u00f3w, przez zdj\u0119cia rodzinne, a\u017c po fotografie \u015blubne i komunijne. Wraz z rozwojem technik pojawi\u0142y si\u0119 nowe formaty, takie jak carte de visite<\/em> (ma\u0142e zdj\u0119cia wizytowe, kt\u00f3re kolekcjonowano w albumach) i wi\u0119ksze cabinet cards<\/em>. Firmy, takie jak Moellendorf & Bachmann, oferowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c reprodukcje dzie\u0142 sztuki czy starych dagerotyp\u00f3w, a fotografowie tacy jak Louis Klett specjalizowali si\u0119 w fotografii komercyjnej \u2013 architekturze i dokumentacji zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych.<\/p>\n Warunki pracy w XIX-wiecznym atelier by\u0142y wymagaj\u0105ce. Kluczowe by\u0142o o\u015bwietlenie \u2013 pracownie cz\u0119sto mia\u0142y du\u017ce, przeszklone dachy lub \u015bciany, aby maksymalnie wykorzysta\u0107 \u015bwiat\u0142o dzienne. Stosowano malowane t\u0142a, kolumny, balustrady i inne rekwizyty, aby nada\u0107 portretom odpowiedni charakter. Ewolucja technik \u2013 od dagerotypii, przez mokry kolodion (wymagaj\u0105cy wywo\u0142ania p\u0142yty na miejscu, zanim wysch\u0142a), a\u017c po znacznie wygodniejsz\u0105 such\u0105 p\u0142yt\u0119 \u017celatynow\u0105 \u2013 stopniowo skraca\u0142a czas na\u015bwietlania i u\u0142atwia\u0142a prac\u0119 fotografom.<\/p>\n Fotografia szybko sta\u0142a si\u0119 nieod\u0142\u0105cznym elementem \u017cycia miejskiego. W pocz\u0105tkowej fazie posiadanie w\u0142asnego portretu by\u0142o symbolem statusu spo\u0142ecznego. Z czasem, dzi\u0119ki ta\u0144szym technikom, fotografia uleg\u0142a demokratyzacji, staj\u0105c si\u0119 dost\u0119pna dla coraz szerszych kr\u0119g\u00f3w mieszcza\u0144stwa. Atelier by\u0142o miejscem, gdzie utrwalano wa\u017cne momenty \u017cyciowe, ale tak\u017ce dokumentowano mod\u0119 i aspiracje spo\u0142eczne. Zdj\u0119cia z tamtych lat s\u0105 dzi\u015b bezcennym \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy o ubiorach, fryzurach i obyczajach dawnych szczecinian. Fotografie architektury i ulic sta\u0142y si\u0119 z kolei cz\u0119\u015bci\u0105 pami\u0119ci miejskiej, zapisem dynamicznie rozwijaj\u0105cego si\u0119 portowego miasta.<\/p>\n Od lat 50. XIX wieku do lat 30. XX wieku bran\u017ca fotograficzna w Szczecinie przesz\u0142a ogromn\u0105 transformacj\u0119. Od kilku pionier\u00f3w do oko\u0142o czterdziestu zak\u0142ad\u00f3w fotograficznych dzia\u0142aj\u0105cych w mie\u015bcie w przededniu II wojny \u015bwiatowej. Obie wojny \u015bwiatowe przynios\u0142y zak\u0142\u00f3cenia w dzia\u0142alno\u015bci, a ostateczny cios zada\u0142a II wojna \u015bwiatowa. Naloty bombowe zniszczy\u0142y znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 historycznej zabudowy miasta, w tym budynki, w kt\u00f3rych mie\u015bci\u0142y si\u0119 s\u0142ynne atelier. Ostatnia niemiecka ksi\u0105\u017cka adresowa Szczecina zosta\u0142a wydana na 700-lecie miasta w 1943 roku. Rok 1945 i zmiana przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej miasta definitywnie zako\u0144czy\u0142y epok\u0119 niemieckich pracowni fotograficznych w Stettinie.<\/p>\n Dziedzictwo szczeci\u0144skich fotograf\u00f3w przetrwa\u0142o w archiwach i kolekcjach. Tysi\u0105ce zdj\u0119\u0107 \u2013 portret\u00f3w, widok\u00f3w miasta, poczt\u00f3wek \u2013 przechowywanych jest dzi\u015b w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie<\/strong>, Ksi\u0105\u017cnicy Pomorskiej<\/strong> oraz w kolekcjach prywatnych. Bezcennym \u017ar\u00f3d\u0142em dla badaczy s\u0105 pasjonackie projekty internetowe, takie jak strona Ryszarda Ha\u0142abury (zaklady-fotograficzne-stettin.com), kt\u00f3ra skrupulatnie dokumentuje histori\u0119 poszczeg\u00f3lnych zak\u0142ad\u00f3w. Rewersy starych fotografii, tzw. pappschilder<\/em>, z reklamami i adresami atelier, pozwalaj\u0105 dzi\u015b historykom datowa\u0107 zdj\u0119cia i odtwarza\u0107 map\u0119 fotograficznego \u017cycia dawnego Szczecina, przywracaj\u0105c pami\u0119\u0107 o artystach i rzemie\u015blnikach, kt\u00f3rzy zatrzymali jego obraz w czasie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Fotografia, wynalazek, kt\u00f3ry na zawsze zmieni\u0142 spos\u00f3b, w jaki postrzegamy przesz\u0142o\u015b\u0107 i utrwalamy tera\u017aniejszo\u015b\u0107, dotar\u0142a do Szczecina (\u00f3wczesnego Stettin) niemal natychmiast po swoim publicznym og\u0142oszeniu. Przez ponad sto lat, od pierwszych magicznych dagerotyp\u00f3w po t\u0119tni\u0105ce \u017cyciem atelier z pocz\u0105tku XX wieku, szczeci\u0144scy fotografowie dokumentowali oblicza mieszka\u0144c\u00f3w, architektur\u0119 miasta i prze\u0142omowe chwile. Niniejszy materia\u0142 to podr\u00f3\u017c […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1097,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[117],"tags":[],"class_list":["post-1094","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultura-i-sztuka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1094","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1094"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1094\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1099,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1094\/revisions\/1099"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1097"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1094"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1094"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1094"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Pionierzy i znane zak\u0142ady fotograficzne<\/h2>\n
\n
Atelier Moellendorf & Bachmann: instytucja i symbol<\/h3>\n
Wybrane szczeci\u0144skie zak\u0142ady fotograficzne<\/h3>\n
\n\n
\n \nNazwa atelier<\/th>\n Wa\u017cniejsi fotografowie<\/th>\n Przybli\u017cony okres dzia\u0142alno\u015bci<\/th>\n Znane adresy<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n \n Moellendorf & Bachmann<\/strong><\/td>\n Hermann Moellendorf, F. C. F. Bachmann<\/td>\n 1885\u20131938<\/td>\n Louisenstra\u00dfe 13; M\u00f6nchenstra\u00dfe 20\u201321; Am Berliner Tor 1<\/td>\n<\/tr>\n \n Atelier Eduarda Kottwitza<\/strong><\/td>\n Eduard Kottwitz<\/td>\n 1854\u2013ok. 1865<\/td>\n Gro\u00dfe Domstra\u00dfe 24 (lub 40)<\/td>\n<\/tr>\n \n Atelier Wilhelma Stoltenburga<\/strong><\/td>\n Wilhelm Stoltenburg<\/td>\n 1853\u20131892<\/td>\n R\u00f6denberg 247; Neustadt 7; Schulstra\u00dfe 4<\/td>\n<\/tr>\n \n Atelier Eduarda Kiewninga<\/strong><\/td>\n Eduard Kiewning<\/td>\n ok. 1875\u20131879<\/td>\n Louisenstra\u00dfe 13<\/td>\n<\/tr>\n \n Atelier Alberta Meyera<\/strong><\/td>\n Albert Meyer, Carl Bree (nast\u0119pca)<\/td>\n 1891\u20131897 (pod wodz\u0105 Meyera)<\/td>\n Am Berliner Tor 2; Am Berliner Tor 3<\/td>\n<\/tr>\n \n Atelier Maxa Dreblowa<\/strong><\/td>\n Max Dreblow<\/td>\n pocz. XX w.<\/td>\n Bollwerk 11<\/td>\n<\/tr>\n \n Atelier Louisa Kletta<\/strong><\/td>\n Louis Klett<\/td>\n od 1884<\/td>\n Breitestra\u00dfe 56<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n Us\u0142ugi, techniki i warunki pracy<\/h2>\n
Spo\u0142eczne znaczenie fotografii<\/h2>\n
Zmiany i koniec epoki<\/h2>\n
Dziedzictwo i wsp\u00f3\u0142czesne \u015blady<\/h2>\n