Historia teren\u00f3w dzisiejszego Parku im. Stefana \u017beromskiego w Szczecinie si\u0119ga XVIII wieku, kiedy to obszar ten stanowi\u0142 istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pruskiej twierdzy szczeci\u0144skiej. Znajdowa\u0142y si\u0119 tu umocnienia wojskowe, w tym Fort Leopold, wzniesiony w latach 1735\u20131741. Zanim sta\u0142 si\u0119 zielonym sercem miasta, teren ten pe\u0142ni\u0142 zupe\u0142nie inn\u0105, niezwykle wa\u017cn\u0105 funkcj\u0119 \u2013 by\u0142 g\u0142\u00f3wn\u0105 nekropoli\u0105 Szczecina.<\/p>\n
W 1802 roku, po wydaniu dekretu zakazuj\u0105cego nowych poch\u00f3wk\u00f3w w obr\u0119bie mur\u00f3w miejskich, na 5,5-hektarowej dzia\u0142ce pomi\u0119dzy Fortem Leopold a wsi\u0105 Grabowo za\u0142o\u017cono Cmentarz Grabowski (Grabower Friedhof<\/em>). Przez niemal sto lat s\u0142u\u017cy\u0142 on jako g\u0142\u00f3wny, wielowyznaniowy cmentarz miasta. Z biegiem lat nekropolia by\u0142a rozbudowywana \u2013 w 1846 roku, a nast\u0119pnie w 1873 roku, po wyburzeniu Fortu Leopold i s\u0105siedniego Fortu Wilhelma, co pozwoli\u0142o na powi\u0119kszenie terenu. Spocz\u0119li tu wybitni mieszka\u0144cy Szczecina, m.in. urz\u0119dnik pa\u0144stwowy Johann August Sack oraz malarz Eduard Hildebrandt.<\/p>\n Pod koniec XIX wieku Cmentarz Grabowski osi\u0105gn\u0105\u0142 swoj\u0105 pojemno\u015b\u0107 i popad\u0142 w zaniedbanie. Otwarcie nowego, znacznie wi\u0119kszego Cmentarza Centralnego (Hauptfriedhof<\/em>) w 1901 roku przypiecz\u0119towa\u0142o jego los. W\u0142adze miejskie podj\u0119\u0142y decyzj\u0119 o przekszta\u0142ceniu dawnego cmentarza w park publiczny.<\/p>\n W 1910 roku teren zosta\u0142 oficjalnie otwarty dla publiczno\u015bci jako Ogrody Grabowskie (Grabower Anlagen<\/em>), nazywane r\u00f3wnie\u017c Anlagen an der Grabower Strasse<\/em> ze wzgl\u0119du na blisko\u015b\u0107 g\u0142\u00f3wnej arterii komunikacyjnej. Podczas tej transformacji usuni\u0119to wi\u0119kszo\u015b\u0107 nagrobk\u00f3w, jednak same groby nigdy nie zosta\u0142y ekshumowane, a niekt\u00f3re pomniki o warto\u015bci historycznej lub artystycznej zachowano. Celem przebudowy by\u0142o zapewnienie szybko rozwijaj\u0105cemu si\u0119 miastu nowoczesnej, centralnie po\u0142o\u017conej przestrzeni zielonej do wypoczynku i rekreacji.<\/p>\n Projekt Grabower Anlagen<\/em> odzwierciedla\u0142 idea\u0142y urbanistyczne pocz\u0105tku XX wieku, \u0142\u0105cz\u0105c elementy formalne i uporz\u0105dkowane z bardziej naturalistycznymi, swobodnymi uk\u0142adami. Architektura krajobrazu tworzy\u0142a p\u0142ynne przej\u015bcie od formalnego otoczenia miejskiego pobliskich budynk\u00f3w administracyjnych i bulwar\u00f3w, takich jak Hakenterrasse<\/em> (dzisiejsze Wa\u0142y Chrobrego), do bardziej spokojnego wn\u0119trza parkowego.<\/p>\n Park wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 bogat\u0105 i zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 ro\u015blinno\u015bci\u0105. Gaje drzew i ozdobne krzewy definiowa\u0142y przestrzenie, tworz\u0105c swoiste \u201ezielone pokoje”. W p\u00f3\u017aniejszym okresie park zyska\u0142 renom\u0119 arboretum, gromadz\u0105c blisko 200 gatunk\u00f3w drzew i krzew\u00f3w. Woda stanowi\u0142a integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 estetyki \u2013 park s\u0142yn\u0105\u0142 ze swojego Goldfischteich<\/em> (stawu ze z\u0142otymi rybkami), kt\u00f3ry by\u0142 spokojnym punktem centralnym kompozycji. Zainstalowano r\u00f3wnie\u017c fontanny, szczeg\u00f3lnie w pobli\u017cu g\u0142\u00f3wnego budynku parkowego.<\/p>\n Park i jego najbli\u017csze otoczenie go\u015bci\u0142y kilka istotnych dzie\u0142 architektonicznych i rze\u017abiarskich. W 1912 roku otwarto Parkhaus<\/strong> (Dom Parkowy), zaprojektowany przez Wilhelma Meyera-Schwartau, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy\u0142 jako popularna kawiarnia i centrum \u017cycia towarzyskiego \u2013 budynek ten przetrwa\u0142 do dzi\u015b jako Park Hotel. W 1913 roku w s\u0105siednim placu stan\u0105\u0142 okaza\u0142y pomnik konny Fryderyka III<\/strong> autorstwa Ludwiga Manzela \u2013 wielki br\u0105zowy pos\u0105g, kt\u00f3ry mia\u0142 przetrwa\u0107 zaledwie trzy dekady. W parku znajdowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c barokowa rze\u017aba Flory<\/strong> z ok. 1730 roku, piaskowcowa figura umieszczona tu w 1906 roku, oraz pomnik Sacka<\/strong> (Sack-Denkmal<\/em>), upami\u0119tniaj\u0105cy Johanna Augusta Sacka, zachowany jeszcze z czas\u00f3w cmentarnych.<\/p>\n \u017bycie towarzyskie parku koncentrowa\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 tych obiekt\u00f3w. Parkhaus<\/em> by\u0142 ulubionym miejscem spotka\u0144 przy kawie, a alejki s\u0142u\u017cy\u0142y do spacer\u00f3w i spokojnego cieszenia si\u0119 pi\u0119knem otaczaj\u0105cego krajobrazu.<\/p>\n Okres II wojny \u015bwiatowej przyni\u00f3s\u0142 znacz\u0105ce zmiany w Grabower Anlagen<\/em>. Najbardziej wymownym wydarzeniem by\u0142o rozebranie br\u0105zowego pomnika konnego cesarza Fryderyka III w 1942 roku \u2013 los wsp\u00f3lny dla wielu tego typu monument\u00f3w w ca\u0142ych Niemczech, gdy zasoby kierowano na potrzeby wojenne.<\/p>\n Pod koniec wojny park nosi\u0142 \u015blady konfliktu. Historyczna barokowa rze\u017aba Flory zosta\u0142a cz\u0119\u015bciowo zniszczona. Kaplica nale\u017c\u0105ca do s\u0105siedniego cmentarza Ko\u015bcio\u0142a Reformowanego Francuskiego, zamkni\u0119tego w 1937 roku, r\u00f3wnie\u017c uleg\u0142a zniszczeniu podczas dzia\u0142a\u0144 wojennych.<\/p>\n Bezpo\u015brednio po zako\u0144czeniu wojny i przej\u0119ciu miasta przez polsk\u0105 administracj\u0119 park otrzyma\u0142 now\u0105 nazw\u0119: Park im. Stefana \u017beromskiego. Ta zmiana nazwy symbolizowa\u0142a definitywne zerwanie z niemieck\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 tego miejsca. Na pocz\u0105tku lat 50. XX wieku usuni\u0119to wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozosta\u0142ych niemieckich nagrobk\u00f3w, co jeszcze bardziej utrwali\u0142o now\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 parku \u2013 cho\u0107 szcz\u0105tki ludzkie z jego stuletniego okresu jako cmentarza spoczywaj\u0105 tam do dzi\u015b.<\/p>\n \u0179r\u00f3d\u0142a: Wikipedia (Stefan \u017beromski Park, Grabowo Cemetery), Sedina.pl, Repozytorium Politechniki Krakowskiej<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Historia teren\u00f3w dzisiejszego Parku im. Stefana \u017beromskiego w Szczecinie si\u0119ga XVIII wieku, kiedy to obszar ten stanowi\u0142 istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pruskiej twierdzy szczeci\u0144skiej. Znajdowa\u0142y si\u0119 tu umocnienia wojskowe, w tym Fort Leopold, wzniesiony w latach 1735\u20131741. Zanim sta\u0142 si\u0119 zielonym sercem miasta, teren ten pe\u0142ni\u0142 zupe\u0142nie inn\u0105, niezwykle wa\u017cn\u0105 funkcj\u0119 \u2013 by\u0142 g\u0142\u00f3wn\u0105 nekropoli\u0105 Szczecina. Od […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1101,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-1100","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-szczecin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1100","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1100"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1100\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1103,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1100\/revisions\/1103"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1101"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1100"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1100"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1100"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Narodziny Grabower Anlagen<\/h2>\n
Projekt i kluczowe elementy parku<\/h2>\n
Najwa\u017cniejsze budowle i pomniki<\/h3>\n
Lata wojenne i bezpo\u015brednie nast\u0119pstwa<\/h2>\n