Po\u0142o\u017cony w wojew\u00f3dztwie zachodniopomorskim, w powiecie stargardzkim, Sucha\u0144 (niem. Zachan) mo\u017ce poszczyci\u0107 si\u0119 histori\u0105 si\u0119gaj\u0105c\u0105 ponad tysi\u0105ca lat. Dzi\u015b spokojne miasteczko, jego przesz\u0142o\u015b\u0107 to bogata tkanina utkana z w\u0105tk\u00f3w \u015bredniowiecznych grod\u00f3w, zakon\u00f3w rycerskich, polityki ksi\u0105\u017c\u0119cej oraz gwa\u0142townych przemian europejskich uk\u0142ad\u00f3w si\u0142. Niniejszy artyku\u0142 zg\u0142\u0119bia dzieje Suchania a\u017c do prze\u0142omowego roku 1945, opisuj\u0105c jego ewolucj\u0119 od wczesnopolskiej osady, przez niemieckie miasto administracyjne, a\u017c po powr\u00f3t do Polski.<\/p>\n
Sucha\u0144 le\u017cy strategicznie nad rzek\u0105 Reczek, dop\u0142ywem Iny. Jego historia rozpoczyna si\u0119 w X wieku wraz z za\u0142o\u017ceniem grodu obronnego, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 rodz\u0105cego si\u0119 pa\u0144stwa polskiego pod panowaniem dynastii Piast\u00f3w oko\u0142o 967 roku. Po rozbiciu dzielnicowym Kr\u00f3lestwa Polskiego w XII wieku, obszar ten wszed\u0142 w sk\u0142ad Ksi\u0119stwa Pomorskiego, rz\u0105dzonego przez rodzim\u0105 dynasti\u0119 Gryfit\u00f3w.<\/p>\n
Pierwsza udokumentowana wzmianka o osadzie pochodzi z 1269 roku, kiedy to okre\u015blano j\u0105 jako villa Zukan<\/em> lub Zuchan<\/em>. Okres ten przyni\u00f3s\u0142 znacz\u0105cy zwrot, gdy w 1295 roku ziemie te przej\u0119li joannici (Zakon \u015awi\u0119tego Jana). Do 1312 roku rycerze ustanowili w mie\u015bcie formaln\u0105 komandori\u0119, wznosz\u0105c pod koniec XIII wieku warowny zamek pe\u0142ni\u0105cy rol\u0119 ich siedziby administracyjnej. To podw\u00f3jne dziedzictwo \u2013 ksi\u0105\u017c\u0119ce i rycerskie \u2013 zosta\u0142o uwiecznione w herbie Suchania, przedstawiaj\u0105cym symbole zar\u00f3wno dynastii Gryfit\u00f3w, jak i joannit\u00f3w.<\/p>\n W 1487 roku, za panowania ksi\u0119cia pomorskiego Bogus\u0142awa X, Sucha\u0144 zosta\u0142 oficjalnie uznany za miasteczko, wraz z zamkiem i dwoma m\u0142ynami wodnymi. Bezpo\u015brednia kontrola joannit\u00f3w zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w 1545 roku, gdy sprzedali miasto. W 1551 roku zosta\u0142o w\u0142\u0105czone do d\u00f3br ksi\u0105\u017c\u0119cych Barnima XI. Wielki po\u017car w 1596 roku spowodowa\u0142 znaczne zniszczenia, wymagaj\u0105ce gruntownej odbudowy.<\/p>\n Wiek XVII przyni\u00f3s\u0142 kolejny prze\u0142om. Po wyga\u015bni\u0119ciu dynastii Gryfit\u00f3w i zawierusze wojny trzydziestoletniej, Sucha\u0144 zosta\u0142 przy\u0142\u0105czony do Marchii Brandenburskiej w latach 1653\/1654. Nast\u0119pnie zosta\u0142 nadany rodzinie barona Otto von Schwerina, a\u017c do 1709 roku, gdy zakupi\u0142 go pruski kr\u00f3l Fryderyk I. Od 1701 roku nale\u017ca\u0142 do Kr\u00f3lestwa Prus, a wraz ze zjednoczeniem Niemiec w 1871 roku sta\u0142 si\u0119 niemieckim miastem o nazwie Zachan, kt\u00f3ry to status utrzyma\u0142 a\u017c do 1945 roku.<\/p>\n Przez ca\u0142\u0105 swoj\u0105 przedwojenn\u0105 histori\u0119 Sucha\u0144 by\u0142 przede wszystkim miastem rolniczym. Jego gospodarka opiera\u0142a si\u0119 w du\u017cej mierze na okolicznych \u017cyznych ziemiach i lokalnym rzemio\u015ble. M\u0142yny wodne stanowi\u0142y centrum wczesnego przemys\u0142u. Zapisy z 1487 roku wspominaj\u0105 o dw\u00f3ch m\u0142ynach, a do 1622 roku dzia\u0142a\u0142y ju\u017c trzy. \u201eG\u00f3rny m\u0142yn\u201d nad Rzeczyc\u0105 zosta\u0142 przebudowany pod koniec XIX wieku i zmodernizowany oko\u0142o 1900 roku turbin\u0105 Francisa, dzia\u0142aj\u0105c a\u017c do lat 60. XX wieku.<\/p>\n Tkank\u0119 spo\u0142eczn\u0105 wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a tak\u017ce spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska, dla kt\u00f3rej na pocz\u0105tku XIX wieku ustanowiono synagog\u0119 i cmentarz. Pod wzgl\u0119dem administracyjnym miasto uzyska\u0142o pe\u0142ne prawa miejskie w 1808 roku w ramach reform pruskich. W latach 1828\u20131831 przeprowadzono znacz\u0105cy projekt parcelacji grunt\u00f3w, tworz\u0105c nowe dzia\u0142ki i sprzyjaj\u0105c rozwojowi miasta.<\/p>\n Uk\u0142ad urbanistyczny Suchania zachowuje wiele ze swojego \u015bredniowiecznego charakteru, z charakterystycznym owalnym planem (owalnic\u0105) skupionym wok\u00f3\u0142 czworobocznego rynku. Szacuje si\u0119, \u017ce oko\u0142o 80% tradycyjnej architektury miasta zosta\u0142o zachowane.<\/p>\n Najwa\u017cniejsze zabytki:<\/strong><\/p>\n Podczas II wojny \u015bwiatowej Sucha\u0144 stanowi\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 niemieckiego Pomorza. Ostatnie miesi\u0105ce wojny okaza\u0142y si\u0119 katastrofalne dla regionu. Gdy Armia Czerwona rozpocz\u0119\u0142a ofensyw\u0119 na pocz\u0105tku 1945 roku, wycofuj\u0105ce si\u0119 si\u0142y niemieckie stosowa\u0142y taktyk\u0119 spalonej ziemi, niszcz\u0105c strategiczn\u0105 infrastruktur\u0119, tak\u0105 jak mosty i zak\u0142ady przemys\u0142owe.<\/p>\n Cho\u0107 szczeg\u00f3\u0142owe zapisy o walkach w samym Suchaniu nie s\u0105 opisane w dost\u0119pnych \u017ar\u00f3d\u0142ach, szerszy kontekst historyczny wskazuje na okres ogromnych zniszcze\u0144 i przemocy na ca\u0142ym Pomorzu. Nadej\u015bcie wojsk radzieckich, kt\u00f3re oznacza\u0142o koniec rz\u0105d\u00f3w nazistowskich Niemiec, nie by\u0142o dla miejscowej ludno\u015bci prostym wyzwoleniem. Cz\u0119sto towarzyszy\u0142y mu grabie\u017ce, przemoc i narzucenie nowego totalitarnego re\u017cimu. Po kl\u0119sce nazistowskich Niemiec, uk\u0142ad poczdamski na nowo wytyczy\u0142 granice Europy i w 1945 roku Sucha\u0144 powr\u00f3ci\u0142 pod polsk\u0105 suwerenno\u015b\u0107. Jego niemiecka ludno\u015b\u0107 zosta\u0142a wysiedlona, a miasto zasiedlili Polacy, rozpoczynaj\u0105c nowy rozdzia\u0142 w jego d\u0142ugiej i z\u0142o\u017conej historii.<\/p>\n Historia Suchania do 1945 roku jest mikrokosmosem wi\u0119kszych si\u0142 historycznych, kt\u00f3re ukszta\u0142towa\u0142y Pomorze Zachodnie. Od \u015bredniowiecznego polskiego grodu, przez o\u015brodek joannit\u00f3w, miasto ksi\u0105\u017c\u0119ce, a\u017c po niemieckie centrum administracyjne \u2013 jego to\u017csamo\u015b\u0107 by\u0142a nieustannie na nowo definiowana. A jednak, mimo tych przemian, Sucha\u0144 zachowa\u0142 namacaln\u0105 wi\u0119\u017a ze swoj\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105, widoczn\u0105 w trwa\u0142ym \u015bredniowiecznym uk\u0142adzie ulic i w charakterystycznym gotyckim ko\u015bciele. Stoi dzi\u015b jako \u015bwiadectwo odporno\u015bci i wielowarstwowego dziedzictwa regionu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wprowadzenie Po\u0142o\u017cony w wojew\u00f3dztwie zachodniopomorskim, w powiecie stargardzkim, Sucha\u0144 (niem. Zachan) mo\u017ce poszczyci\u0107 si\u0119 histori\u0105 si\u0119gaj\u0105c\u0105 ponad tysi\u0105ca lat. Dzi\u015b spokojne miasteczko, jego przesz\u0142o\u015b\u0107 to bogata tkanina utkana z w\u0105tk\u00f3w \u015bredniowiecznych grod\u00f3w, zakon\u00f3w rycerskich, polityki ksi\u0105\u017c\u0119cej oraz gwa\u0142townych przemian europejskich uk\u0142ad\u00f3w si\u0142. Niniejszy artyku\u0142 zg\u0142\u0119bia dzieje Suchania a\u017c do prze\u0142omowego roku 1945, opisuj\u0105c jego ewolucj\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1111,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[102],"tags":[],"class_list":["post-1110","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-suchan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1110","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1110"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1110\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1114,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1110\/revisions\/1114"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1111"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1110"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1110"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1110"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Rozw\u00f3j pod panowaniem pomorskim i pruskim<\/h2>\n
\u017bycie gospodarcze i spo\u0142eczne przed 1945 rokiem<\/h2>\n
\n\n
\n \nRok<\/th>\n Liczba ludno\u015bci<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n \n 1871<\/td>\n 1 481<\/td>\n<\/tr>\n \n 1910<\/td>\n 1 600<\/td>\n<\/tr>\n \n 1925<\/td>\n 1 100<\/td>\n<\/tr>\n \n 1950<\/td>\n 917<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/figure>\n Infrastruktura, architektura i dziedzictwo<\/h2>\n
\n
II wojna \u015bwiatowa i przej\u015bcie do Polski<\/h2>\n
Podsumowanie<\/h2>\n