Szczecinek, przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojej historii znany jako Neustettin, nale\u017cy do tych miast Pomorza Zachodniego, w kt\u00f3rych warstwy dziej\u00f3w nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na siebie wyj\u0105tkowo wyra\u017anie. Jego po\u0142o\u017cenie mi\u0119dzy jeziorami Trzesiecko i Wielimie sprawi\u0142o, \u017ce od pocz\u0105tku by\u0142 punktem strategicznym: miejscem obrony, administracji, handlu, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce wa\u017cnym w\u0119z\u0142em komunikacyjnym.<\/p>\n
Miasto zosta\u0142o za\u0142o\u017cone 31 stycznia 1310 roku przez ksi\u0119cia Warcis\u0142awa IV z dynastii Gryfit\u00f3w. Powsta\u0142o w miejscu wcze\u015bniejszego s\u0142owia\u0144skiego grodu, na przesmyku mi\u0119dzy jeziorami, jako pomorska twierdza graniczna zabezpieczaj\u0105ca ksi\u0119stwo przed ekspansj\u0105 Brandenburgii. Nazwa Neustettin, czyli \u201eNowy Szczecin\u201d, podkre\u015bla\u0142a zwi\u0105zek z g\u0142\u00f3wnym o\u015brodkiem ksi\u0119stwa \u2014 Szczecinem.<\/p>\n
Do 1945 roku miasto przesz\u0142o przez kilka zasadniczych etap\u00f3w: panowanie ksi\u0105\u017c\u0105t pomorskich, okres brandenbursko-pruski, czasy Cesarstwa Niemieckiego i Republiki Weimarskiej, militaryzacj\u0119 w okresie nazistowskim oraz dramatyczny prze\u0142om ko\u0144ca II wojny \u015bwiatowej. Po zdobyciu przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 i przej\u0119ciu przez administracj\u0119 polsk\u0105 Neustettin sta\u0142 si\u0119 Szczecinkiem, rozpoczynaj\u0105c nowy rozdzia\u0142 swojej historii.<\/p>\n
Za\u0142o\u017cenie Szczecinka by\u0142o \u015bwiadomym dzia\u0142aniem politycznym i militarnym. Warcis\u0142aw IV, ksi\u0105\u017c\u0119 z rodu Gryfit\u00f3w, potrzebowa\u0142 silnego punktu obronnego na po\u0142udniowo-wschodnim pograniczu Pomorza. Obszar ten by\u0142 nara\u017cony na naciski Brandenburgii, a po\u0142o\u017cenie mi\u0119dzy dwoma jeziorami dawa\u0142o naturalne walory obronne.<\/p>\n
Miasto otrzyma\u0142o prawa miejskie na prawie lubeckim. W \u015bredniowieczu oznacza\u0142o to nie tylko uporz\u0105dkowanie zasad handlu, s\u0105downictwa i samorz\u0105du, lecz tak\u017ce w\u0142\u0105czenie nowego o\u015brodka w szerszy kr\u0105g kultury miejskiej po\u0142udniowego Ba\u0142tyku. Neustettin mia\u0142 by\u0107 \u201enowym Szczecinem\u201d \u2014 mniejszym, lecz istotnym punktem na mapie ksi\u0119stwa.<\/p>\n
Najwa\u017cniejszym symbolem \u015bredniowiecznego Szczecinka by\u0142 zamek ksi\u0105\u017c\u0105t pomorskich. Pocz\u0105tkowo by\u0142a to budowla drewniana, wzniesiona oko\u0142o 1310 roku. W kolejnych stuleciach rozbudowywano j\u0105 w cegle, dostosowuj\u0105c do rosn\u0105cego znaczenia miasta oraz zmieniaj\u0105cych si\u0119 potrzeb obronnych.<\/p>\n
W latach 1356\u20131364, za czas\u00f3w ksi\u0119cia Barnima III, powsta\u0142o ceglane skrzyd\u0142o po\u0142udniowe. W drugiej po\u0142owie XV wieku, w okresie panowania Eryka II, dobudowano skrzyd\u0142o p\u00f3\u0142nocne o charakterze bramnym. Zamek by\u0142 siedzib\u0105 ksi\u0105\u017c\u0119cych urz\u0119dnik\u00f3w, miejscem administracji i jednym z wa\u017cnych punkt\u00f3w w systemie w\u0142adzy Gryfit\u00f3w.<\/p>\n
Strategiczne znaczenie miasta sprawia\u0142o, \u017ce Szczecinek znajdowa\u0142 si\u0119 w centrum spor\u00f3w pomorskich, brandenburskich, krzy\u017cackich i polskich. W czasie wojny trzynastoletniej, w 1461 roku, miasto zosta\u0142o spl\u0105drowane przez wojska polskie, co pokazuje, jak istotny by\u0142 to punkt na pograniczu interes\u00f3w regionalnych pot\u0119g.<\/p>\n
Neustettin nie by\u0142 jedynie twierdz\u0105. Odgrywa\u0142 tak\u017ce rol\u0119 miejsca spotka\u0144 politycznych. W 1409 i 1423 roku odbywa\u0142y si\u0119 tu zjazdy, podczas kt\u00f3rych omawiano kwestie zwi\u0105zane z uk\u0142adem si\u0142 w regionie. Szczeg\u00f3lnie wa\u017cne by\u0142o spotkanie z 1423 roku, w kt\u00f3rym uczestniczyli ksi\u0105\u017c\u0119ta pomorscy, wielki mistrz zakonu krzy\u017cackiego oraz Eryk VII, kr\u00f3l Danii, Szwecji i Norwegii.<\/p>\n
Przez kr\u00f3tki czas, w latach 1368\u20131390, miasto by\u0142o stolic\u0105 niewielkiego ksi\u0119stwa pomorskiego okre\u015blanego jako Pomorze-Szczecinek. Rz\u0105dzi\u0142 nim ksi\u0105\u017c\u0119 Warcis\u0142aw V, po czym obszar ponownie zosta\u0142 w\u0142\u0105czony do wi\u0119kszej struktury ksi\u0119stwa pomorskiego.<\/p>\n
XVII wiek przyni\u00f3s\u0142 prze\u0142om w dziejach miasta. W 1637 roku zmar\u0142 Bogus\u0142aw XIV, ostatni ksi\u0105\u017c\u0119 z dynastii Gryfit\u00f3w. Wyga\u015bni\u0119cie rodzimej dynastii pomorskiej zbieg\u0142o si\u0119 z dramatem wojny trzydziestoletniej, kt\u00f3ra spustoszy\u0142a ogromne obszary Europy \u015arodkowej, w tym Pomorze.<\/p>\n
Po pokoju westfalskim i kolejnych porozumieniach Pomorze Tylne, obejmuj\u0105ce r\u00f3wnie\u017c Neustettin, znalaz\u0142o si\u0119 pod w\u0142adz\u0105 Brandenburgii. W 1653 roku miasto zosta\u0142o formalnie w\u0142\u0105czone do pa\u0144stwa brandenbursko-pruskiego. Od tego momentu przez niemal trzy stulecia rozwija\u0142o si\u0119 w ramach struktur niemieckich.<\/p>\n
W tym okresie Szczecinek zachowa\u0142 znaczenie administracyjne. Ju\u017c w 1640 roku ksi\u0119\u017cna Jadwiga Brandenburska ufundowa\u0142a tu jedn\u0105 z pierwszych szk\u00f3\u0142 \u015brednich w regionie. W 1724 roku pruska administracja utworzy\u0142a powiat Neustettin, co umocni\u0142o pozycj\u0119 miasta jako lokalnego centrum zarz\u0105dzania.<\/p>\n
W latach 1780\u20131784 prowadzono prace melioracyjne i regulacyjne, kt\u00f3re obni\u017cy\u0142y poziom okolicznych jezior. Dzi\u0119ki temu pozyskano nowe tereny, a przestrze\u0144 miasta mog\u0142a rozwija\u0107 si\u0119 w bardziej uporz\u0105dkowany spos\u00f3b.<\/p>\n
Po zjednoczeniu Niemiec w 1871 roku Neustettin znalaz\u0142 si\u0119 w granicach Cesarstwa Niemieckiego. Najwa\u017cniejszym impulsem rozwojowym ko\u0144ca XIX wieku by\u0142a kolej. Po\u0142\u0105czenia z Bia\u0142ogardem, Cz\u0142uchowem, Pi\u0142\u0105, S\u0142upskiem i Runowem Pomorskim sprawi\u0142y, \u017ce miasto sta\u0142o si\u0119 jednym z wa\u017cniejszych w\u0119z\u0142\u00f3w kolejowych Pomorza.<\/p>\n
Nowe po\u0142\u0105czenia komunikacyjne pobudzi\u0142y handel, przemys\u0142 drzewny, przetw\u00f3rstwo spo\u017cywcze i drobn\u0105 produkcj\u0119. Szczecinek przesta\u0142 by\u0107 wy\u0142\u0105cznie dawn\u0105 twierdz\u0105 i o\u015brodkiem administracyjnym, a sta\u0142 si\u0119 nowoczesnym miastem prowincjonalnym, korzystaj\u0105cym z przemian gospodarczych epoki industrialnej.<\/p>\n
Dobrobyt ko\u0144ca XIX i pocz\u0105tku XX wieku pozostawi\u0142 \u015blad w architekturze. W latach 1905\u20131908 wzniesiono neogotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 Narodzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny, kt\u00f3ry do dzi\u015b nale\u017cy do najwa\u017cniejszych budowli miasta. Zachowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wie\u017ca dawnego ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Miko\u0142aja \u2014 pozosta\u0142o\u015b\u0107 p\u00f3\u017anogotyckiej \u015bwi\u0105tyni z XVI wieku, p\u00f3\u017aniej w\u0142\u0105czona w przestrze\u0144 muzealn\u0105.<\/p>\n
W 1912 roku nad jeziorem Trzesiecko zbudowano Wie\u017c\u0119 Bismarcka, jedn\u0105 z wielu podobnych budowli wznoszonych w Niemczech ku czci kanclerza Ottona von Bismarcka. Po\u0142o\u017cenie nad jeziorami sprawia\u0142o, \u017ce w okresie mi\u0119dzywojennym miasto zyskiwa\u0142o tak\u017ce charakter wypoczynkowy i turystyczny.<\/p>\n
Po doj\u015bciu nazist\u00f3w do w\u0142adzy strategiczne po\u0142o\u017cenie Neustettin ponownie nabra\u0142o szczeg\u00f3lnego znaczenia. W mie\u015bcie i okolicy rozbudowywano infrastruktur\u0119 wojskow\u0105, powstawa\u0142y du\u017ce kompleksy koszarowe, a region zosta\u0142 w\u0142\u0105czony w system umocnie\u0144 Wa\u0142u Pomorskiego, czyli Pommernstellung.<\/p>\n
We wrze\u015bniu 1939 roku z rejonu Neustettin atak na Polsk\u0119 rozpocz\u0105\u0142 XIX Korpus Armijny genera\u0142a Heinza Guderiana. Tym samym miasto znalaz\u0142o si\u0119 w bezpo\u015brednim zapleczu dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re rozpocz\u0119\u0142y II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. W czasie wojny funkcjonowa\u0142y tu r\u00f3wnie\u017c obozy pracy przymusowej.<\/p>\n
W ko\u0144cowej fazie wojny front wschodni dotar\u0142 na Pomorze. 27 lutego 1945 roku Neustettin zosta\u0142 zdobyty przez 32. Gwardyjsk\u0105 Dywizj\u0119 Kawalerii Armii Czerwonej po jednodniowych walkach. By\u0142 to koniec niemieckiego okresu w dziejach miasta.<\/p>\n
Na mocy powojennych decyzji zwyci\u0119skich mocarstw, potwierdzonych w Poczdamie, miasto wraz z Pomorzem Zachodnim znalaz\u0142o si\u0119 pod administracj\u0105 polsk\u0105. Nast\u0105pi\u0142a g\u0142\u0119boka zmiana demograficzna: ludno\u015b\u0107 niemiecka zosta\u0142a wysiedlona, a do miasta przybyli polscy osadnicy, w tym osoby przesiedlone z dawnych wschodnich ziem II Rzeczypospolitej oraz mieszka\u0144cy centralnej Polski.<\/p>\n
Neustettin otrzyma\u0142 polsk\u0105 nazw\u0119 Szczecinek. Rok 1945 zamkn\u0105\u0142 jeden rozdzia\u0142 historii miasta i otworzy\u0142 kolejny \u2014 ju\u017c w granicach powojennej Polski.<\/p>\n
| Okres<\/th>\n | Zwierzchnictwo<\/th>\n | Najwa\u017cniejsze wydarzenia<\/th>\n<\/tr>\n | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
1310\u20131653<\/strong><\/td>\n| Ksi\u0119stwo Pomorskie, dynastia Gryfit\u00f3w<\/td>\n | Lokacja miasta jako Neustettin, prawo lubeckie, budowa zamku ksi\u0105\u017c\u0119cego, rola twierdzy pogranicznej.<\/td>\n<\/tr>\n | 1653\u20131871<\/strong><\/td>\n | Brandenburgia-Prusy<\/td>\n | W\u0142\u0105czenie po wojnie trzydziestoletniej, rozw\u00f3j administracji pruskiej, utworzenie powiatu Neustettin.<\/td>\n<\/tr>\n | 1871\u20131945<\/strong><\/td>\n | Cesarstwo Niemieckie, Republika Weimarska, III Rzesza<\/td>\n | Rozw\u00f3j kolei, modernizacja miasta, wzrost znaczenia gospodarczego, militaryzacja i Wa\u0142 Pomorski.<\/td>\n<\/tr>\n | 1945<\/strong><\/td>\n | Armia Czerwona i administracja polska<\/td>\n | Zdobycie miasta, przej\u0119cie przez Polsk\u0119, wysiedlenie ludno\u015bci niemieckiej, nap\u0142yw polskich osadnik\u00f3w i nazwa Szczecinek.<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n | Historia Szczecinka do 1945 roku to dzieje miasta pogranicza: pomorskiego, brandenburskiego, pruskiego, niemieckiego i wreszcie polskiego. Od \u015bredniowiecznej twierdzy Gryfit\u00f3w, przez pruski o\u015brodek administracyjny i kolejowy w\u0119ze\u0142, a\u017c po silnie zmilitaryzowane miasto ko\u0144ca lat trzydziestych \u2014 Szczecinek wielokrotnie zmienia\u0142 funkcj\u0119, lecz zachowywa\u0142 znaczenie wynikaj\u0105ce ze swojego po\u0142o\u017cenia.<\/p>\n Dzisiejszy Szczecinek nosi \u015blady wszystkich tych epok. Zamek ksi\u0105\u017c\u0105t pomorskich, uk\u0142ad miasta, zabytkowe ko\u015bcio\u0142y, wie\u017ca \u015bw. Miko\u0142aja, jeziorny krajobraz i pami\u0119\u0107 o prze\u0142omie 1945 roku tworz\u0105 opowie\u015b\u0107 o miejscu, w kt\u00f3rym historia Pomorza Zachodniego widoczna jest niemal na ka\u017cdym kroku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Szczecinek, przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojej historii znany jako Neustettin, nale\u017cy do tych miast Pomorza Zachodniego, w kt\u00f3rych warstwy dziej\u00f3w nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na siebie wyj\u0105tkowo wyra\u017anie. Jego po\u0142o\u017cenie mi\u0119dzy jeziorami Trzesiecko i Wielimie sprawi\u0142o, \u017ce od pocz\u0105tku by\u0142 punktem strategicznym: miejscem obrony, administracji, handlu, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce wa\u017cnym w\u0119z\u0142em komunikacyjnym. Miasto zosta\u0142o za\u0142o\u017cone 31 stycznia 1310 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1123,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[171],"tags":[172],"class_list":["post-1124","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-szczecinek","tag-szczecinek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1124","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1124"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1124\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1129,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1124\/revisions\/1129"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1123"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1124"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1124"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1124"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}} |