Wolin nale\u017cy do tych miejsc na mapie Pomorza Zachodniego, w kt\u00f3rych historia nie uk\u0142ada si\u0119 w prost\u0105, spokojn\u0105 opowie\u015b\u0107. To raczej warstwy nak\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na siebie \u015bwiat\u00f3w: s\u0142owia\u0144skiego grodu, ba\u0142tyckiego portu kupieckiego, wiki\u0144skich legend, \u015bredniowiecznej chrystianizacji, ksi\u0119stwa pomorskiego, szwedzkiej i pruskiej administracji, niemieckiego Wollina oraz powojennego prze\u0142omu 1945 roku.<\/p>\n
Dzieje Wolina s\u0105 szczeg\u00f3lnie fascynuj\u0105ce, bo \u0142\u0105cz\u0105 twarde ustalenia archeologii z opowie\u015bciami, kt\u00f3re przez stulecia rozpala\u0142y wyobra\u017ani\u0119. W sagach skandynawskich pojawia si\u0119 Jomsborg, twierdza s\u0142ynnych Jomswiking\u00f3w. W kronikach i p\u00f3\u017aniejszych podaniach wraca z kolei motyw wielkiego miasta Jumne lub legendarnej Winety, bogatej metropolii, kt\u00f3ra mia\u0142a znikn\u0105\u0107 pod falami. Wsp\u00f3\u0142czesna nauka ostro\u017cnie oddziela mit od faktu, ale jedno jest pewne: wczesno\u015bredniowieczny Wolin by\u0142 jednym z najwa\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w po\u0142udniowego Ba\u0142tyku.<\/p>\n
Pierwszy wielki rozdzia\u0142 historii Wolina rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w VIII i IX wieku. Po\u0142o\u017cenie u uj\u015bcia Odry dawa\u0142o osadzie wyj\u0105tkow\u0105 przewag\u0119. Przez ten punkt przechodzi\u0142y szlaki \u0142\u0105cz\u0105ce Skandynawi\u0119, ziemie s\u0142owia\u0144skie, Pomorze, Ru\u015b, a po\u015brednio tak\u017ce dalsze obszary Europy i \u015bwiata islamskiego. Wolin szybko sta\u0142 si\u0119 portem, targowiskiem i miejscem spotkania ludzi r\u00f3\u017cnych j\u0119zyk\u00f3w, wierze\u0144 i interes\u00f3w.<\/p>\n
W X wieku by\u0142 ju\u017c rozleg\u0142ym centrum miejskim. Badania archeologiczne wskazuj\u0105, \u017ce osada mog\u0142a obejmowa\u0107 oko\u0142o 50\u201360 hektar\u00f3w, a jej ludno\u015b\u0107 szacuje si\u0119 nawet na kilka tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w. Jak na realia wczesnego \u015bredniowiecza by\u0142 to organizm imponuj\u0105cy. W Wolinie dzia\u0142a\u0142y warsztaty rzemie\u015blnicze, rozwija\u0142a si\u0119 obr\u00f3bka metalu, bursztynu, produkcja przedmiot\u00f3w codziennego u\u017cytku i budowa \u0142odzi. Handlowano futrami, sol\u0105, wyrobami rzemie\u015blniczymi, a tak\u017ce lud\u017ami, co by\u0142o brutalnym, ale realnym elementem gospodarki tamtych czas\u00f3w.<\/p>\n
Znaleziska importowanych przedmiot\u00f3w pokazuj\u0105 rozleg\u0142o\u015b\u0107 kontakt\u00f3w. W Wolinie odkrywano mi\u0119dzy innymi skandynawskie elementy kultury materialnej, norweskie ose\u0142ki czy srebrne dirhamy ze \u015bwiata islamskiego. Nie by\u0142 to wi\u0119c odizolowany gr\u00f3d na kresach Europy, lecz wa\u017cny punkt wymiany, gdzie spotyka\u0142y si\u0119 tradycje s\u0142owia\u0144skie i skandynawskie.<\/p>\n
Najbardziej znanym w\u0105tkiem zwi\u0105zanym z dawnym Wolinem jest Jomsborg. Sagi islandzkie opisywa\u0142y go jako pot\u0119\u017cn\u0105 twierdz\u0119 Jomswiking\u00f3w, elitarnej dru\u017cyny wojownik\u00f3w, kt\u00f3ra mia\u0142a \u017cy\u0107 wed\u0142ug surowych zasad i odgrywa\u0107 znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w walkach p\u00f3\u0142nocnej Europy. Z kolei Adam z Bremy, kronikarz z XI wieku, pisa\u0142 o ogromnym mie\u015bcie Jumne, zamieszkanym przez r\u00f3\u017cne ludy i s\u0142yn\u0105cym z bogactwa. W p\u00f3\u017aniejszej tradycji opowie\u015bci te zacz\u0119to \u0142\u0105czy\u0107 z legend\u0105 Winety.<\/p>\n
Przez d\u0142ugi czas historycy traktowali te przekazy z du\u017c\u0105 rezerw\u0105. Sagi powstawa\u0142y p\u00f3\u017ano, miesza\u0142y pami\u0119\u0107, propagand\u0119 i literack\u0105 fantazj\u0119. Jednak archeologia pokaza\u0142a, \u017ce u podstaw legend znajdowa\u0142a si\u0119 rzeczywista pot\u0119ga. Wolin by\u0142 wielkim, wieloetnicznym o\u015brodkiem, w kt\u00f3rym obecno\u015b\u0107 Skandynaw\u00f3w jest dobrze po\u015bwiadczona, cho\u0107 nie oznacza to, \u017ce by\u0142 wy\u0142\u0105cznie wiki\u0144sk\u0105 koloni\u0105.<\/p>\n
Szczeg\u00f3lne znaczenie maj\u0105 odkrycia ze Srebrnej G\u00f3ry, nazywanej czasem Wzg\u00f3rzem Wisielc\u00f3w. W ostatnich latach badacze natrafili tam na pozosta\u0142o\u015bci drewnianych umocnie\u0144 i konstrukcji portowych z X wieku. Te znaleziska wzmacniaj\u0105 hipotez\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bnie w Wolinie nale\u017cy szuka\u0107 realnego j\u0105dra opowie\u015bci o Jomsborgu. Nie mamy jednak pewno\u015bci, \u017ce saga opisuje to miejsce dos\u0142ownie. Bardziej prawdopodobne jest, \u017ce literacki Jomsborg wyr\u00f3s\u0142 z pami\u0119ci o pot\u0119\u017cnym grodzie portowym, kt\u00f3rego s\u0142awa rozchodzi\u0142a si\u0119 po ca\u0142ym Ba\u0142tyku.<\/p>\n
W XII wieku niezale\u017cny, poga\u0144ski \u015bwiat Wolina zacz\u0105\u0142 ust\u0119powa\u0107 presji nowych si\u0142 politycznych i religijnych. Oko\u0142o 1121 roku Pomorze zosta\u0142o podporz\u0105dkowane przez ksi\u0119cia Boles\u0142awa III Krzywoustego. Zwyci\u0119stwo militarne mia\u0142o zosta\u0107 uzupe\u0142nione chrystianizacj\u0105, dlatego do misji zaproszono biskupa Ottona z Bambergu.<\/p>\n
Otton odby\u0142 dwie wyprawy misyjne, w latach 1124\u20131125 oraz 1128. W przeciwie\u0144stwie do wcze\u015bniejszych, nieudanych pr\u00f3b, jego misja by\u0142a dobrze przygotowana. Przyby\u0142 z odpowiednim zapleczem, darami, autorytetem i wsparciem politycznym. Chrzci\u0142 tysi\u0105ce mieszka\u0144c\u00f3w Pomorza, niszczy\u0142 dawne \u015bwi\u0105tynie i zak\u0142ada\u0142 ko\u015bcio\u0142y w najwa\u017cniejszych o\u015brodkach, w tym w Wolinie i Szczecinie.<\/p>\n
W 1140 roku papie\u017c Innocenty II utworzy\u0142 biskupstwo pomorskie z pierwsz\u0105 siedzib\u0105 w\u0142a\u015bnie w Wolinie. By\u0142 to moment ogromnej symboliki. Dawny o\u015brodek poga\u0144skiego handlu i kultu sta\u0142 si\u0119 centrum organizacji ko\u015bcielnej. Z czasem siedzib\u0119 biskupstwa przeniesiono, ale fakt jej pocz\u0105tkowego umiejscowienia w Wolinie \u015bwiadczy o znaczeniu miasta w XII wieku.<\/p>\n
Politycznie Wolin znalaz\u0142 si\u0119 w granicach Ksi\u0119stwa Pomorskiego. Pocz\u0105tkowo by\u0142o ono zwi\u0105zane z Polsk\u0105, p\u00f3\u017aniej jednak ksi\u0105\u017c\u0119ta pomorscy coraz mocniej orientowali si\u0119 na \u015awi\u0119te Cesarstwo Rzymskie. Od ko\u0144ca XII wieku los Wolina na d\u0142ugie stulecia zosta\u0142 zwi\u0105zany z niemieckim kr\u0119giem politycznym i kulturowym.<\/p>\n
W kolejnych wiekach miasto funkcjonowa\u0142o coraz cz\u0119\u015bciej pod niemieck\u0105 nazw\u0105 Wollin. Po wymarciu dynastii Gryfit\u00f3w i wstrz\u0105sach wojny trzydziestoletniej Pomorze Zachodnie sta\u0142o si\u0119 przedmiotem rywalizacji mocarstw. Od XVII wieku cz\u0119\u015b\u0107 regionu znalaz\u0142a si\u0119 pod kontrol\u0105 Szwecji. Wolin pozostawa\u0142 w tej strefie wp\u0142yw\u00f3w do 1720 roku, kiedy w wyniku traktatu sztokholmskiego zosta\u0142 przekazany Prusom.<\/p>\n
Pod panowaniem pruskim Wollin by\u0142 ju\u017c przede wszystkim niewielkim pomorskim miasteczkiem, a nie wielkim centrum ba\u0142tyckiego handlu. \u017bycie mieszka\u0144c\u00f3w koncentrowa\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 rybo\u0142\u00f3wstwa, rolnictwa, lokalnego rzemios\u0142a i administracji. W XIX wieku miasto nale\u017ca\u0142o do pruskiej prowincji Pomorze. Zmienia\u0142y si\u0119 instytucje, szko\u0142y, urz\u0119dy i struktury ko\u015bcielne. Wa\u017cnym wydarzeniem religijnym by\u0142a unia ko\u015bcio\u0142\u00f3w lutera\u0144skiego i reformowanego wprowadzona przez kr\u00f3la Fryderyka Wilhelma III w 1817 roku. Nie wszyscy wierni j\u0105 zaakceptowali; cz\u0119\u015b\u0107 tak zwanych staroluteran szuka\u0142a wolno\u015bci religijnej nawet za oceanem.<\/p>\n
Modernizacja dotar\u0142a do Wollina w drugiej po\u0142owie XIX wieku. W 1892 roku uruchomiono stacj\u0119 kolejow\u0105, kt\u00f3ra po\u0142\u0105czy\u0142a wysp\u0119 z szersz\u0105 sieci\u0105 transportow\u0105. Kolej sprzyja\u0142a wymianie handlowej, podr\u00f3\u017com i rozwojowi turystyki, cho\u0107 miasto pozosta\u0142o raczej spokojnym o\u015brodkiem lokalnym.<\/p>\n
Po zjednoczeniu Niemiec w 1871 roku Wollin znalaz\u0142 si\u0119 w granicach Cesarstwa Niemieckiego, a nast\u0119pnie Republiki Weimarskiej i III Rzeszy. Przez ca\u0142y ten okres jego wcze\u015bniejsza, s\u0142owia\u0144sko-skandynawska przesz\u0142o\u015b\u0107 istnia\u0142a g\u0142\u00f3wnie w badaniach, legendach i lokalnej pami\u0119ci, natomiast codzienno\u015b\u0107 miasta by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 niemieckiego Pomorza.<\/p>\n
Ostatni rozdzia\u0142 niemieckiego Wollina by\u0142 dramatyczny. Podczas II wojny \u015bwiatowej region mia\u0142 znaczenie militarne, a w 1945 roku znalaz\u0142 si\u0119 na trasie dzia\u0142a\u0144 wojennych zwi\u0105zanych z ofensyw\u0105 Armii Czerwonej na Pomorzu. W lutym przez okolic\u0119 przeszed\u0142 tragiczny marsz \u015bmierci alianckich je\u0144c\u00f3w wojennych ze Stalagu XX-B. Wiosn\u0105 1945 roku walki, bombardowania i ostrza\u0142 artyleryjski doprowadzi\u0142y do ogromnych zniszcze\u0144.<\/p>\n
Miasto zosta\u0142o w du\u017cej mierze zrujnowane. Szacuje si\u0119, \u017ce zniszczeniu mog\u0142o ulec oko\u0142o 70 procent zabudowy. Dla mieszka\u0144c\u00f3w oznacza\u0142o to koniec \u015bwiata, kt\u00f3ry znali. Po kl\u0119sce Niemiec i decyzjach konferencji poczdamskiej obszary na wsch\u00f3d od linii Odry i Nysy \u0141u\u017cyckiej, w tym wyspa Wolin, znalaz\u0142y si\u0119 pod administracj\u0105 polsk\u0105. Niemiecka ludno\u015b\u0107 zosta\u0142a wysiedlona, a na jej miejsce przybywali polscy osadnicy, cz\u0119sto sami wyp\u0119dzeni lub przesiedleni z ziem wschodnich utraconych przez II Rzeczpospolit\u0105.<\/p>\n
Wollin ponownie sta\u0142 si\u0119 Wolinem. Zmieni\u0142 si\u0119 j\u0119zyk urz\u0119d\u00f3w, szk\u00f3\u0142, ulic i codziennego \u017cycia. Powojenna polska to\u017csamo\u015b\u0107 miasta budowa\u0142a si\u0119 na ruinach, ale tak\u017ce na odkrywaniu starszych, przedniemieckich warstw historii. Szczeg\u00f3lnie wa\u017cna sta\u0142a si\u0119 pami\u0119\u0107 o wczesno\u015bredniowiecznym Wolinie jako jednym z najwa\u017cniejszych port\u00f3w i grod\u00f3w po\u0142udniowego Ba\u0142tyku.<\/p>\n
Historia Wolina do 1945 roku pokazuje, jak bardzo Pomorze by\u0142o przestrzeni\u0105 pogranicza. Przez ponad tysi\u0105c lat spotyka\u0142y si\u0119 tu wp\u0142ywy s\u0142owia\u0144skie, skandynawskie, polskie, niemieckie, szwedzkie i pruskie. Miasto zmienia\u0142o w\u0142adc\u00f3w, j\u0119zyki i religijne struktury, ale jego po\u0142o\u017cenie wci\u0105\u017c nadawa\u0142o mu znaczenie.<\/p>\n
Najwi\u0119ksza warto\u015b\u0107 Wolina tkwi dzi\u015b w po\u0142\u0105czeniu mitu i nauki. Z jednej strony mamy opowie\u015bci o Jomsborgu, Winecie i wiki\u0144skich wojownikach. Z drugiej \u2013 archeologiczne dowody na istnienie pot\u0119\u017cnego, wielokulturowego emporium handlowego. To w\u0142a\u015bnie ta dwoisto\u015b\u0107 czyni Wolin miejscem wyj\u0105tkowym. Nie jest jedynie legend\u0105 ani tylko punktem na mapie wykopalisk. Jest \u015bwiadectwem epoki, w kt\u00f3rej Ba\u0142tyk nie dzieli\u0142, lecz \u0142\u0105czy\u0142 odleg\u0142e \u015bwiaty.<\/p>\n
Do 1945 roku Wolin przeszed\u0142 drog\u0119 od s\u0142owia\u0144sko-skandynawskiego portu do niemieckiego miasteczka Pomorza. Po wojnie rozpocz\u0105\u0142 kolejny rozdzia\u0142, ju\u017c w granicach Polski. Jednak pod wsp\u00f3\u0142czesnymi ulicami wci\u0105\u017c kryje si\u0119 pami\u0119\u0107 dawnego grodu, kt\u00f3rego s\u0142awa by\u0142a na tyle wielka, \u017ce przetrwa\u0142a w sagach, kronikach i legendach przez ca\u0142e stulecia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wolin nale\u017cy do tych miejsc na mapie Pomorza Zachodniego, w kt\u00f3rych historia nie uk\u0142ada si\u0119 w prost\u0105, spokojn\u0105 opowie\u015b\u0107. To raczej warstwy nak\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na siebie \u015bwiat\u00f3w: s\u0142owia\u0144skiego grodu, ba\u0142tyckiego portu kupieckiego, wiki\u0144skich legend, \u015bredniowiecznej chrystianizacji, ksi\u0119stwa pomorskiego, szwedzkiej i pruskiej administracji, niemieckiego Wollina oraz powojennego prze\u0142omu 1945 roku. Dzieje Wolina s\u0105 szczeg\u00f3lnie fascynuj\u0105ce, bo […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1146,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[175],"tags":[176],"class_list":["post-1144","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wolin","tag-wolin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1144","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1144"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1144\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1149,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1144\/revisions\/1149"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1146"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1144"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1144"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1144"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}