{"id":1242,"date":"2026-09-26T08:38:46","date_gmt":"2026-09-26T10:38:46","guid":{"rendered":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=1242"},"modified":"2026-09-26T08:43:45","modified_gmt":"2026-09-26T10:43:45","slug":"od-sredniowiecznej-osady-do-przemyslowego-politz-historia-polic-do-1945-roku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=1242","title":{"rendered":"Od \u015bredniowiecznej osady do przemys\u0142owego P\u00f6litz. Historia Polic do 1945 roku"},"content":{"rendered":"

Dzisiejsze Police kojarz\u0105 si\u0119 przede wszystkim z przemys\u0142em chemicznym i blisko\u015bci\u0105 Szczecina. Ich dzieje s\u0105 jednak znacznie starsze i bardziej z\u0142o\u017cone. W ci\u0105gu siedmiu stuleci niewielka osada rybacka przeobrazi\u0142a si\u0119 w pomorskie miasteczko P\u00f6litz, a nast\u0119pnie w jeden z najwa\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w produkcji paliw syntetycznych w III Rzeszy. Rok 1945 przyni\u00f3s\u0142 kres niemieckiego miasta, zniszczenie wojennego kombinatu i pocz\u0105tek zupe\u0142nie nowego rozdzia\u0142u.<\/strong><\/p>\n

U uj\u015bcia \u0141arpi: pocz\u0105tki Polic<\/h2>\n

Po\u0142o\u017cenie nad \u0141arpi\u0105, niedaleko jej uj\u015bcia do Odry, od pocz\u0105tku wyznacza\u0142o charakter miejscowo\u015bci. Woda by\u0142a drog\u0105 transportu, \u017ar\u00f3d\u0142em po\u017cywienia i podstaw\u0105 lokalnego handlu. Najstarsza znana wzmianka pochodzi z 1249 roku i wi\u0105\u017ce osad\u0119 z rycerzem Bart\u0142omiejem de Polyz. Sama nazwa wyst\u0119powa\u0142a p\u00f3\u017aniej w r\u00f3\u017cnych formach, a\u017c utrwali\u0142a si\u0119 niemiecka posta\u0107 P\u00f6litz<\/em>.<\/p>\n

W 1260 roku ksi\u0105\u017c\u0119 pomorski Barnim I nada\u0142 Policom prawa miejskie na prawie magdeburskim. Nie oznacza\u0142o to jeszcze narodzin du\u017cego o\u015brodka. Miasto pozostawa\u0142o niewielkie, a jego rozw\u00f3j ogranicza\u0142a pot\u0119ga pobliskiego Szczecina, kt\u00f3ry zazdro\u015bnie strzeg\u0142 wp\u0142yw\u00f3w handlowych nad doln\u0105 Odr\u0105. W 1321 roku ksi\u0105\u017c\u0119 Otto I podporz\u0105dkowa\u0142 Police Szczecinowi. Przez nast\u0119pne stulecia miejscowo\u015b\u0107 funkcjonowa\u0142a wi\u0119c w cieniu silniejszego s\u0105siada, zachowuj\u0105c rzemie\u015blniczo-rolniczy i rybacki charakter.<\/p>\n

Pomorskie miasteczko mi\u0119dzy Szwecj\u0105 a Prusami<\/h2>\n

Wojna trzydziestoletnia spustoszy\u0142a znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Pomorza. Po pokoju westfalskim w 1648 roku Police znalaz\u0142y si\u0119 w granicach Pomorza Szwedzkiego, a po zako\u0144czeniu wielkiej wojny p\u00f3\u0142nocnej i pokoju sztokholmskim z 1720 roku przesz\u0142y pod panowanie Prus. Zmienia\u0142y si\u0119 pa\u0144stwa i administracje, lecz \u017cycie mieszka\u0144c\u00f3w nadal koncentrowa\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 rzeki, warsztat\u00f3w, gospodarstw oraz lokalnego rynku.<\/p>\n

W 1808 roku, w okresie pruskich reform miejskich, Police odzyska\u0142y samodzielno\u015b\u0107 miejsk\u0105. XIX stulecie przynios\u0142o stopniow\u0105 modernizacj\u0119. Rozwija\u0142y si\u0119 niewielkie zak\u0142ady, handel i komunikacja, a po\u0142\u0105czenia ze Szczecinem stawa\u0142y si\u0119 coraz sprawniejsze. Na prze\u0142omie XIX i XX wieku pojawi\u0142a si\u0119 infrastruktura kolejowa i portowa, dzia\u0142a\u0142a te\u017c stocznia rzeczna. P\u00f6litz wci\u0105\u017c nie mog\u0142o konkurowa\u0107 wielko\u015bci\u0105 ze Szczecinem, ale coraz wyra\u017aniej przestawa\u0142o by\u0107 wy\u0142\u0105cznie spokojnym miasteczkiem nad Odr\u0105.<\/p>\n

P\u00f6litz w epoce wielkiego przemys\u0142u<\/h2>\n

Najbardziej gwa\u0142towna przemiana nast\u0105pi\u0142a w latach trzydziestych XX wieku. Niemcy przygotowuj\u0105ce si\u0119 do wojny d\u0105\u017cy\u0142y do ograniczenia zale\u017cno\u015bci od importowanej ropy. W 1937 roku utworzono sp\u00f3\u0142k\u0119 Hydrierwerke P\u00f6litz AG, powi\u0105zan\u0105 z pot\u0119\u017cnym koncernem chemicznym IG Farben. Wkr\u00f3tce rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 budowa ogromnego zak\u0142adu wytwarzaj\u0105cego paliwa syntetyczne z w\u0119gla metod\u0105 uwodornienia.<\/p>\n

Lokalizacja nie by\u0142a przypadkowa. Okolice Polic mia\u0142y dogodne po\u0142\u0105czenia wodne i kolejowe, blisko\u015b\u0107 szczeci\u0144skiego portu oraz rozleg\u0142e tereny pod inwestycj\u0119. W kr\u00f3tkim czasie powsta\u0142 przemys\u0142owy kompleks zajmuj\u0105cy oko\u0142o 1500 hektar\u00f3w: hale, instalacje technologiczne, zbiorniki, bocznice, ruroci\u0105gi, elektrownia i rozbudowany system schron\u00f3w. Produkowano benzyn\u0119 lotnicz\u0105, oleje nap\u0119dowe i smary potrzebne Luftwaffe, Kriegsmarine oraz wojskom l\u0105dowym. Dawne miasteczko znalaz\u0142o si\u0119 obok jednego z najwa\u017cniejszych zak\u0142ad\u00f3w paliwowych niemieckiej gospodarki wojennej.<\/p>\n

W 1939 roku P\u00f6litz w\u0142\u0105czono do administracyjnych granic Wielkiego Szczecina. Rozw\u00f3j przemys\u0142u oznacza\u0142 nap\u0142yw pracownik\u00f3w i rozbudow\u0119 zaplecza mieszkaniowego, ale wojenny charakter inwestycji ni\u00f3s\u0142 r\u00f3wnie\u017c przemoc na ogromn\u0105 skal\u0119.<\/p>\n

Fabryka oparta na pracy przymusowej<\/h2>\n

Hydrierwerke P\u00f6litz nie mo\u017cna opisywa\u0107 wy\u0142\u0105cznie jako osi\u0105gni\u0119cia techniki. Zak\u0142ad funkcjonowa\u0142 dzi\u0119ki systemowi niewolniczej pracy. W jego otoczeniu utworzono sie\u0107 oboz\u00f3w dla robotnik\u00f3w przymusowych, je\u0144c\u00f3w wojennych i wi\u0119\u017ani\u00f3w. Trafiali tu ludzie z wielu kraj\u00f3w okupowanej Europy, w tym Polacy, Francuzi, Belgowie, Holendrzy, Czesi i obywatele Zwi\u0105zku Radzieckiego. W M\u015bci\u0119cinie dzia\u0142a\u0142a filia niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Stutthof.<\/p>\n

Przez polickie obozy i miejsca pracy przymusowej przewin\u0119\u0142y si\u0119 dziesi\u0105tki tysi\u0119cy os\u00f3b. G\u0142\u00f3d, choroby, wycie\u0144czenie, wypadki i brutalno\u015b\u0107 stra\u017cnik\u00f3w powodowa\u0142y \u015bmier\u0107 tysi\u0119cy ludzi. Ta cz\u0119\u015b\u0107 historii pozostaje najciemniejszym rozdzia\u0142em wojennego P\u00f6litz i przypomina, \u017ce paliwo dla niemieckiej machiny wojennej mia\u0142o tak\u017ce cen\u0119 ludzkiego \u017cycia.<\/p>\n

Cel alianckich bombowc\u00f3w<\/h2>\n

Strategiczne znaczenie fabryki sprawi\u0142o, \u017ce od pocz\u0105tku wojny interesowa\u0142 si\u0119 ni\u0105 wywiad aliant\u00f3w. Informacje o zak\u0142adzie przekazywa\u0142a mi\u0119dzy innymi polska siatka wywiadowcza dzia\u0142aj\u0105ca pod kryptonimem \u201eSynteza\u201d. Pierwsze naloty nast\u0105pi\u0142y ju\u017c w 1940 roku, lecz najci\u0119\u017csze uderzenia przypad\u0142y na lata 1944\u20131945. Nad P\u00f6litz nadlatywa\u0142y formacje brytyjskie i ameryka\u0144skie, zrzucaj\u0105c tysi\u0105ce bomb na instalacje przemys\u0142owe.<\/p>\n

Niemcy chronili kompleks artyleri\u0105 przeciwlotnicz\u0105, balonami zaporowymi, zas\u0142onami dymnymi i rozbudowan\u0105 sieci\u0105 schron\u00f3w. Uszkodzone instalacje wielokrotnie naprawiano, jednak kolejne naloty coraz bardziej ogranicza\u0142y produkcj\u0119. Ostatnie wielkie bombardowania na pocz\u0105tku 1945 roku doprowadzi\u0142y zak\u0142ad do ruiny. Zniszczenia dotkn\u0119\u0142y tak\u017ce miasto i jego mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

Rok 1945: koniec P\u00f6litz i pocz\u0105tek Polic<\/h2>\n

Wiosn\u0105 1945 roku front dotar\u0142 nad doln\u0105 Odr\u0119. 26 kwietnia P\u00f6litz zaj\u0119\u0142a Armia Czerwona. Dla niemieckich mieszka\u0144c\u00f3w oznacza\u0142o to rozpad dotychczasowego \u015bwiata, ucieczki i p\u00f3\u017aniejsze wysiedlenia. Na mocy powojennych decyzji obszar znalaz\u0142 si\u0119 w granicach Polski, a miejscowo\u015b\u0107 otrzyma\u0142a nazw\u0119 Police.<\/p>\n

Zmiana nie nast\u0105pi\u0142a jednak jednego dnia. Ze wzgl\u0119du na znaczenie ruin fabryki wojska radzieckie utworzy\u0142y wok\u00f3\u0142 Polic specjalny obszar pozostaj\u0105cy pod ich kontrol\u0105, znany p\u00f3\u017aniej jako Enklawa Policka. Urz\u0105dzenia przemys\u0142owe, stalowe konstrukcje i inne elementy kombinatu demontowano i wywo\u017cono do Zwi\u0105zku Radzieckiego. Pe\u0142ne przej\u0119cie miasta przez polsk\u0105 administracj\u0119 nast\u0105pi\u0142o dopiero we wrze\u015bniu 1946 roku.<\/p>\n

Rok 1945 stanowi zatem wyra\u017an\u0105 granic\u0119 w dziejach miasta. Zako\u0144czy\u0142a si\u0119 historia niemieckiego P\u00f6litz, ukszta\u0142towanego przez \u015bredniowieczne przywileje, wielowiekow\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 od Szczecina i gwa\u0142town\u0105 industrializacj\u0119. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 historia polskich Polic, budowanych przez nowych mieszka\u0144c\u00f3w po\u015br\u00f3d wojennych ruin. Do dzi\u015b o wcze\u015bniejszych epokach przypominaj\u0105 uk\u0142ad starego miasta, nieliczne zachowane budynki oraz monumentalne pozosta\u0142o\u015bci fabryki benzyny syntetycznej \u2014 \u015bwiadectwo technicznych ambicji, wojny i niewolniczej pracy.<\/p>\n

Fotografia: historyczna zabudowa rynku w dawnym P\u00f6litz. Ilustracja wykorzystana jako obraz wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy artyku\u0142u.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzisiejsze Police kojarz\u0105 si\u0119 przede wszystkim z przemys\u0142em chemicznym i blisko\u015bci\u0105 Szczecina. Ich dzieje s\u0105 jednak znacznie starsze i bardziej z\u0142o\u017cone. W ci\u0105gu siedmiu stuleci niewielka osada rybacka przeobrazi\u0142a si\u0119 w pomorskie miasteczko P\u00f6litz, a nast\u0119pnie w jeden z najwa\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w produkcji paliw syntetycznych w III Rzeszy. Rok 1945 przyni\u00f3s\u0142 kres niemieckiego miasta, zniszczenie wojennego […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1243,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[189],"tags":[190],"class_list":["post-1242","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-police","tag-police"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1242","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1242"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1242\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1246,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1242\/revisions\/1246"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1243"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1242"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1242"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1242"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}