{"id":1363,"date":"2026-10-16T13:38:59","date_gmt":"2026-10-16T15:38:59","guid":{"rendered":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=1363"},"modified":"2026-10-16T13:38:59","modified_gmt":"2026-10-16T15:38:59","slug":"paryz-polnocy-nic-bardziej-mylnego-odkrywamy-prawdziwe-francuskie-slady-w-szczecinie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=1363","title":{"rendered":"\u201ePary\u017c P\u00f3\u0142nocy\u201d? Nic bardziej mylnego! Odkrywamy prawdziwe francuskie \u015blady w Szczecinie"},"content":{"rendered":"<p><strong>Kiedy spacerujemy po gwia\u017adzistych placach \u015ar\u00f3dmie\u015bcia, cz\u0119sto s\u0142yszymy, \u017ce uk\u0142ad Szczecina wzorowano na Pary\u017cu. To mit: nasze place to w rzeczywisto\u015bci adaptacja dawnych dr\u00f3g fortecznych. Prawdziwe zwi\u0105zki stolicy Pomorza z Francj\u0105 i Francuzami s\u0105 jednak bogatsze, ni\u017c mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich pracowici uchod\u017acy religijni, szarmanccy \u017co\u0142nierze Napoleona i miliardy frank\u00f3w w z\u0142ocie, kt\u00f3re pomog\u0142y zbudowa\u0107 Czerwony Ratusz. Zapraszamy na spacer francuskimi \u015bladami po Szczecinie!<\/strong><\/p>\n<p>Po wyga\u015bni\u0119ciu dynastii Gryfit\u00f3w (1637) i zako\u0144czeniu wojny trzydziestoletniej (1648) Szczecin wielokrotnie zmienia\u0142 przynale\u017cno\u015b\u0107 pa\u0144stwow\u0105 i prze\u017cywa\u0142 kolejne okupacje. Mi\u0119dzy rozdzia\u0142ami szwedzkimi a pruskimi i niemieckimi wyra\u017anie zapisa\u0142y si\u0119 te\u017c w\u0105tki francuskie. Wiele z nich mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w przestrzeni miasta do dzi\u015b.<\/p>\n<h2>1. Hugenoci, czyli francuscy rzemie\u015blnicy, kt\u00f3rzy o\u017cywili miasto<\/h2>\n<p>Pierwszy wielki impuls, kt\u00f3ry po\u0142\u0105czy\u0142 nasz region z Francuzami, mia\u0142 pod\u0142o\u017ce religijne. W pa\u017adzierniku 1685 roku kr\u00f3l Ludwik XIV odwo\u0142a\u0142 tolerancyjny edykt nantejski. Francuscy kalwini\u015bci, zwani hugenotami, musieli wybra\u0107: przej\u015b\u0107 na katolicyzm albo straci\u0107 maj\u0105tek i p\u00f3j\u015b\u0107 na wygnanie. Kalwinizm uwa\u017ca\u0142 prac\u0119 i bogacenie si\u0119 za cnot\u0119, dlatego represje uderzy\u0142y w wyj\u0105tkowo zamo\u017cn\u0105 i produktywn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n<p>Okazj\u0119 natychmiast wykorzysta\u0142 elektor brandenburski Fryderyk Wilhelm. Jeszcze w tym samym miesi\u0105cu wyda\u0142 tzw. edykt poczdamski i otworzy\u0142 granice swojego pa\u0144stwa dla uchod\u017ac\u00f3w. Zacofana w\u00f3wczas Brandenburgia zyska\u0142a w ten spos\u00f3b niemal za darmo nowoczesne rzemios\u0142o, technologie i kapita\u0142.<\/p>\n<p>W samym Szczecinie gmina francuska powsta\u0142a w 1721 roku, zaledwie rok po formalnym przej\u0119ciu miasta przez Prusy. Kr\u00f3lewski patent z 6 czerwca 1721 roku da\u0142 przybyszom przywileje, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 sol\u0105 w oku Rady Miejskiej i miejscowych cech\u00f3w:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>15 lat zwolnienia<\/strong> z podatk\u00f3w, kwaterunku wojskowego i werbunku;<\/li>\n<li><strong>w\u0142asn\u0105 administracj\u0119 i niezale\u017cne s\u0105downictwo<\/strong>: na Zamku a\u017c do 1809 roku obradowa\u0142 S\u0105d Kolonii Francuskiej (<em>Franz\u00f6sisches Koloniegericht<\/em>), kt\u00f3ry orzeka\u0142 wed\u0142ug prawa francuskiego;<\/li>\n<li><strong>swobod\u0119 wyznania<\/strong>: parafia hugenocka dzia\u0142a\u0142a w pobli\u017cu dzisiejszej Bramy Kr\u00f3lewskiej, a nabo\u017ce\u0144stwa po francusku odprawiano w zamkowym ko\u015bciele \u015bw. Ottona.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Mimo niech\u0119ci starego mieszcza\u0144stwa kolonia szybko ros\u0142a. Pod koniec XVIII wieku liczy\u0142a 1333 osoby, w tym francuskoj\u0119zycznych przybysz\u00f3w z Nadrenii, Szwajcarii i Niderland\u00f3w. To francuskim manufakturom i rzemie\u015blnikom Szczecin zawdzi\u0119cza\u0142 szybkie wyj\u015bcie z zapa\u015bci gospodarczej po okresie szwedzkim. Z tego \u015brodowiska pochodzi\u0142 te\u017c pierwszy francuski konsul w Szczecinie, kupiec Billiot, mianowany jesieni\u0105 1796 roku.<\/p>\n<h3>Co po nich zosta\u0142o?<\/h3>\n<ul>\n<li><strong>Park im. Stefana \u017beromskiego (ul. \u015awi\u0119tos\u0142awy Storrady).<\/strong> W 1722 roku przy dawnej <em>Franz\u00f6sische Stra\u00dfe<\/em> za\u0142o\u017cono cmentarz gminy francuskiej, czynny a\u017c do I wojny \u015bwiatowej. Przypomina o nim tr\u00f3jkolorowy metalowy pomnik z pust\u0105 tablic\u0105 oraz pobliski tzw. Domek Grabarza.<\/li>\n<li><strong>Kamienice hugenockie (pl. \u017bo\u0142nierza Polskiego 3\u20135).<\/strong> Zbudowano je dopiero w latach 1855 i 1866, ale s\u0105 bezpo\u015bredni\u0105 kontynuacj\u0105 XVIII-wiecznego osadnictwa. Kamienica pod numerem 5 nale\u017ca\u0142a do gminy francusko-reformowanej i mie\u015bci\u0142a siedzib\u0119 jej rady ko\u015bcielnej (konsystorza).<\/li>\n<\/ul>\n<h2>2. Wielki blef kawalerzyst\u00f3w i Wzg\u00f3rze Napoleona (1806\u20131813)<\/h2>\n<p>Zupe\u0142nie inny charakter mia\u0142a obecno\u015b\u0107 Francuz\u00f3w w czasie wojen napoleo\u0144skich. Jesieni\u0105 1806 roku, po druzgoc\u0105cej kl\u0119sce Prus pod Jen\u0105 i Auerst\u00e4dt, morale armii Hohenzollern\u00f3w ca\u0142kowicie si\u0119 za\u0142ama\u0142o. Zaj\u0119cie pot\u0119\u017cnej twierdzy szczeci\u0144skiej przesz\u0142o do historii jako jeden z najbardziej spektakularnych blef\u00f3w wojskowych. Oddzia\u0142 zaledwie 600 kawalerzyst\u00f3w pod wodz\u0105 genera\u0142a Lasalle&#8217;a poda\u0142 si\u0119 za przedni\u0105 stra\u017c Wielkiej Armii. Bez jednego wystrza\u0142u zmusi\u0142 do kapitulacji miasto, kt\u00f3rego broni\u0142o oko\u0142o 10 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy pod dow\u00f3dztwem genera\u0142a von Romberga!<\/p>\n<p>Miasto musia\u0142o zap\u0142aci\u0107 ogromn\u0105 kontrybucj\u0119, obni\u017con\u0105 ostatecznie z 10 do 4 milion\u00f3w frank\u00f3w. Wprowadzono uci\u0105\u017cliwy obowi\u0105zek kwaterunku, a Szczecin zosta\u0142 w\u0142\u0105czony w blokad\u0119 kontynentaln\u0105 wymierzon\u0105 w Angli\u0119. Mimo to relacje szczecinian z francuskimi \u017co\u0142nierzami z czasem uk\u0142ada\u0142y si\u0119 zaskakuj\u0105co dobrze. Oficerowie Napoleona przynie\u015bli ze sob\u0105 wysok\u0105 kultur\u0119 osobist\u0105 i idee rewolucji \u2013 wolno\u015b\u0107, r\u00f3wno\u015b\u0107 i braterstwo \u2013 nieznane w \u201etresowanej\u201d armii pruskiej.<\/p>\n<p>Francuska obecno\u015b\u0107 sko\u0144czy\u0142a si\u0119 dopiero w grudniu 1813 roku. Po kl\u0119sce Napoleona w Rosji i pod Lipskiem oraz po wyniszczaj\u0105cym, wielomiesi\u0119cznym obl\u0119\u017ceniu przez wojska pruskie, rosyjskie i szwedzkie Francuzi opu\u015bcili wyg\u0142odzone miasto.<\/p>\n<h3>Co po nich zosta\u0142o?<\/h3>\n<ul>\n<li><strong>Wzg\u00f3rze Napoleona (zbieg ul. Klonowica i Unii Lubelskiej).<\/strong> W 1808 roku, na terenie jednego z francuskich obozowisk otaczaj\u0105cych miasto, \u017co\u0142nierze usypali kopiec na naturalnym wzniesieniu, by uczci\u0107 urodziny cesarza. W latach 1813\u20131945 Niemcy nazywali to miejsce \u201eG\u00f3r\u0105 Niemieck\u0105\u201d. Dzi\u015b wzg\u00f3rze zn\u00f3w nosi historyczn\u0105 nazw\u0119, a na szczycie zachowa\u0142 si\u0119 fragment dawnego obelisku.<\/li>\n<\/ul>\n<h2>3. Francuskie z\u0142oto, je\u0144cy i narodziny nowoczesnego Szczecina (1870\u20131871)<\/h2>\n<p>Ostatni wielki rozdzia\u0142 tej historii wi\u0105\u017ce si\u0119 z wojn\u0105 prusko-francusk\u0105 z lat 1870\u20131871. Wygra\u0142y j\u0105 jednocz\u0105ce si\u0119 pod wodz\u0105 Ottona von Bismarcka Niemcy. Upokorzona kl\u0119sk\u0105 pod Sedanem Francja musia\u0142a zap\u0142aci\u0107 astronomiczn\u0105 kontrybucj\u0119 w wysoko\u015bci 5 miliard\u00f3w frank\u00f3w w z\u0142ocie.<\/p>\n<p>Ten ogromny zastrzyk pieni\u0119dzy sfinansowa\u0142 inwestycje w ca\u0142ych Niemczech, tak\u017ce w Szczecinie. Wojna pokaza\u0142a ponadto, \u017ce w epoce nowoczesnych dzia\u0142a\u0144 w otwartym polu kosztowne fortyfikacje wok\u00f3\u0142 miast trac\u0105 sens. W 1873 roku zdecydowano wi\u0119c o likwidacji twierdzy szczeci\u0144skiej. Miasto zrzuci\u0142o militarny gorset i mog\u0142o budowa\u0107 nowoczesne dzielnice, takie jak \u015ar\u00f3dmie\u015bcie czy Wa\u0142y Chrobrego. Paradoksalnie w\u0142a\u015bnie wtedy, na miejscu dawnych umocnie\u0144, powsta\u0142y s\u0142ynne gwia\u017adziste place.<\/p>\n<h3>Co zosta\u0142o z tego okresu?<\/h3>\n<ul>\n<li><strong>Czerwony Ratusz (pl. Batorego) i gmach Poczty (ul. Dworcowa).<\/strong> To dwa imponuj\u0105ce neogotyckie budynki reprezentacyjne. Dzi\u0119ki pieni\u0105dzom z francuskiej kontrybucji w latach 70. XIX wieku znacznie rozszerzono projekt poczty, wznoszonej w latach 1872\u20131905. W niespe\u0142na cztery lata zbudowano te\u017c Nowy Ratusz, uroczy\u015bcie otwarty w 1879 roku.<\/li>\n<li><strong>Pomnik je\u0144c\u00f3w francuskich (ul. Litewska, os. Zawadzkiego-Klonowica).<\/strong> W czasie wojny 1870\u20131871 w Szczecinie dzia\u0142a\u0142 ob\u00f3z dla oko\u0142o 1700 francuskich je\u0144c\u00f3w. Zmar\u0142o tu oko\u0142o 600 z nich. Na ty\u0142ach osiedla zachowa\u0142 si\u0119 niewielki pomnik w miejscu dawnego cmentarza wojskowego, na kt\u00f3rym pochowano 244 szeregowc\u00f3w.<\/li>\n<li><strong>Skwer przy ul. \u015bw. Wojciecha.<\/strong> To teren najstarszego szczeci\u0144skiego cmentarza wojskowego, za\u0142o\u017conego w 1750 roku, na kt\u00f3rym chowano m.in. francuskich oficer\u00f3w. Pami\u0105tk\u0105 po ich grobach s\u0105 kamienie za dawnym ko\u015bcio\u0142em garnizonowym pw. Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Pana Jezusa.<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Gdzie jeszcze szuka\u0107 francuskich trop\u00f3w?<\/h2>\n<p>Francuskie epizody w Szczecinie dobrze pokazuj\u0105, jak \u201ewielka\u201d europejska historia odciska\u0142a pi\u0119tno na losach naszego miasta. Je\u015bli chcesz dowiedzie\u0107 si\u0119 wi\u0119cej, odwied\u017a Muzeum Historii Szczecina w Ratuszu Staromiejskim. Warto te\u017c zajrze\u0107 do zbior\u00f3w Biblioteki G\u0142\u00f3wnej Uniwersytetu Szczeci\u0144skiego. Ma ona kolekcj\u0119 kilkudziesi\u0119ciu rycin z czas\u00f3w Rewolucji Francuskiej oraz bogaty zbi\u00f3r francuskiej kartografii Pomorza.<\/p>\n<p>Na XIX wieku ta historia si\u0119 nie ko\u0144czy. W powojennym, polskim Szczecinie emocje budzi\u0142a g\u0142o\u015bna afera szpiegowska z prze\u0142omu lat 40. i 50. XX wieku, tzw. sprawa Robineau. Pi\u0119kn\u0105 kart\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy zapisali z kolei dzia\u0142acze Towarzystwa Przyja\u017ani Polsko-Francuskiej. Podczas kolejnego spaceru warto wi\u0119c spojrze\u0107 na znajome ulice z nowej, \u201efrancuskiej\u201d perspektywy!<\/p>\n<h3>Francuski Szczecin w pigu\u0142ce<\/h3>\n<ul>\n<li><strong>Park im. S. \u017beromskiego<\/strong> (ul. Storrady): dawny cmentarz hugenocki, pomnik i Domek Grabarza.<\/li>\n<li><strong>Pl. \u017bo\u0142nierza Polskiego 3\u20135<\/strong>: kamienice gminy francusko-reformowanej.<\/li>\n<li><strong>Brama Kr\u00f3lewska i Zamek Ksi\u0105\u017c\u0105t Pomorskich<\/strong>: miejsca zwi\u0105zane z parafi\u0105 hugenock\u0105 i S\u0105dem Kolonii Francuskiej.<\/li>\n<li><strong>Wzg\u00f3rze Napoleona<\/strong> (ul. Klonowica \/ Unii Lubelskiej): kopiec z 1808 roku i fragment obelisku.<\/li>\n<li><strong>Czerwony Ratusz i Poczta przy ul. Dworcowej<\/strong>: gmachy zbudowane dzi\u0119ki francuskiej kontrybucji.<\/li>\n<li><strong>Pomnik je\u0144c\u00f3w francuskich<\/strong> (ul. Litewska): miejsce poch\u00f3wku \u017co\u0142nierzy z lat 1870\u20131871.<\/li>\n<li><strong>Skwer przy ul. \u015bw. Wojciecha<\/strong>: najstarszy cmentarz wojskowy w Szczecinie.<\/li>\n<\/ul>\n<p><em>Artyku\u0142 opracowano na podstawie publikacji prof. dra hab. Rados\u0142awa Skryckiego \u201eZ okresu wojny i pokoju \u2013 \u00bbfrancuskie\u00ab miejsca w Szczecinie z XVIII i XIX wieku\u201d.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gwia\u017adziste place Szczecina nie s\u0105 kopi\u0105 Pary\u017ca, ale zwi\u0105zki miasta z Francj\u0105 s\u0105 zaskakuj\u0105co bogate. Hugenoci, \u017co\u0142nierze Napoleona i francuskie z\u0142oto, kt\u00f3re zbudowa\u0142o Czerwony Ratusz: zapraszamy na spacer francuskimi \u015bladami.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1364,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[10,136,11],"tags":[209,205,179,206,207,210,45,208],"class_list":["post-1363","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","category-pomorze-zachodnie","category-szczecin","tag-czerwony-ratusz","tag-francja","tag-historia-szczecina","tag-hugenoci","tag-napoleon","tag-radoslaw-skrycki","tag-szczecin","tag-wzgorze-napoleona"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1363","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1363"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1363\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1365,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1363\/revisions\/1365"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1364"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1363"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1363"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1363"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}