{"id":1396,"date":"2026-10-19T08:30:48","date_gmt":"2026-10-19T10:30:48","guid":{"rendered":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=1396"},"modified":"2026-10-19T08:30:48","modified_gmt":"2026-10-19T10:30:48","slug":"oflag-ii-c-woldenberg","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=1396","title":{"rendered":"Oflag II C Woldenberg"},"content":{"rendered":"

Drewniana wie\u017ca wartownicza, podw\u00f3jny pas drutu kolczastego, ceglane baraki i r\u00f3wno przyci\u0119ta trawa w s\u0142o\u0144cu \u2013 dzi\u015b to spokojne miejsce pami\u0119ci na skraju Dobiegniewa. Osiemdziesi\u0105t lat temu za tym drutem toczy\u0142o si\u0119 jedno z najbardziej niezwyk\u0142ych do\u015bwiadcze\u0144 polskiej niewoli wojennej. Mowa o Oflagu II C Woldenberg<\/strong> \u2013 obozie, w kt\u00f3rym polscy oficerowie, odci\u0119ci od \u015bwiata, zbudowali za drutami w\u0142asne pa\u0144stwo: z uniwersytetem, teatrami, orkiestr\u0105 symfoniczn\u0105, a nawet w\u0142asnymi igrzyskami olimpijskimi.<\/p>\n

Ob\u00f3z dla oficer\u00f3w<\/h2>\n

Oflag (od niem. Offizierslager<\/em> \u2013 ob\u00f3z oficerski) II C powsta\u0142 na prze\u0142omie 1939 i 1940 roku pod miastem Woldenberg, dzi\u015b nosz\u0105cym nazw\u0119 Dobiegniew<\/strong> (powiat strzelecko-drezdenecki, wojew\u00f3dztwo lubuskie). Ob\u00f3z zajmowa\u0142 oko\u0142o 25 hektar\u00f3w, po\u0142o\u017conych mniej wi\u0119cej kilometr od miasta. Co istotne, wi\u0119kszo\u015b\u0107 barak\u00f3w wznosili sami polscy \u017co\u0142nierze \u2013 budow\u0119 uko\u0144czono w drugiej po\u0142owie 1941 roku. Powsta\u0142o 25 ceglanych barak\u00f3w mieszkalnych oraz liczne budynki pomocnicze: kuchnie, sale wyk\u0142adowe, teatry i areszt.<\/p>\n

Ob\u00f3z by\u0142 przeznaczony przede wszystkim dla oficer\u00f3w Wojska Polskiego wzi\u0119tych do niewoli w kampanii wrze\u015bniowej 1939 roku, a w p\u00f3\u017aniejszym okresie trafili tu tak\u017ce uczestnicy powstania warszawskiego. Teren podzielono na dwie cz\u0119\u015bci \u2013 \u201eWsch\u00f3d\u201d (Ost<\/em>) i \u201eZach\u00f3d\u201d (West<\/em>) \u2013 z kt\u00f3rych ka\u017cda sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z trzech batalion\u00f3w.<\/p>\n

Prawie siedem tysi\u0119cy je\u0144c\u00f3w<\/h2>\n

Najwi\u0119ksz\u0105 liczebno\u015b\u0107 ob\u00f3z osi\u0105gn\u0105\u0142 w kwietniu 1942 roku, po przybyciu grupy je\u0144c\u00f3w z Oflagu X C Lubeka. Przebywa\u0142o w\u00f3wczas w Woldenbergu oko\u0142o 6740 je\u0144c\u00f3w<\/strong> \u2013 w tym 5944 oficer\u00f3w oraz 796 szeregowych pe\u0142ni\u0105cych funkcje ordynans\u00f3w. Zgodnie z konwencj\u0105 genewsk\u0105 oficer\u00f3w nie wolno by\u0142o zmusza\u0107 do pracy fizycznej, dlatego szeregowi wykonywali prace obs\u0142ugowe, m.in. w kuchniach.<\/p>\n

Warunki bytowe by\u0142y trudne. Baraki by\u0142y s\u0142abo izolowane, dokucza\u0142y g\u0142\u00f3d, ciasnota i ograniczony dost\u0119p do opieki medycznej. Monotonia i poczucie uwi\u0119zienia prowadzi\u0142y do zjawiska, kt\u00f3re sami je\u0144cy nazywali \u201echorob\u0105 drutu kolczastego\u201d \u2013 stanu psychicznego wyczerpania. W\u0142a\u015bnie walka z t\u0105 chorob\u0105 sta\u0142a si\u0119 jednym z motor\u00f3w fenomenu Woldenbergu.<\/p>\n

Uniwersytet za drutami<\/h2>\n

W\u015br\u00f3d je\u0144c\u00f3w znalaz\u0142o si\u0119 ponad osiemdziesi\u0119ciu naukowc\u00f3w, co pozwoli\u0142o na stworzenie prawdziwego \u201eUniwersytetu Woldenberskiego\u201d<\/strong>. Prowadzono wyk\u0142ady, seminaria i kursy z dziesi\u0105tek dziedzin \u2013 prawa, filozofii, matematyki, j\u0119zyk\u00f3w obcych. Seminaria z egiptologii prowadzi\u0142 sam profesor Kazimierz Micha\u0142owski<\/strong>, p\u00f3\u017aniejszy tw\u00f3rca polskiej szko\u0142y archeologii \u015br\u00f3dziemnomorskiej. Co ciekawe, cz\u0119\u015b\u0107 dyplom\u00f3w zdobytych w obozie zosta\u0142a po wojnie formalnie uznana.<\/p>\n

Dzia\u0142a\u0142y te\u017c trzy teatry (dwa dramatyczne i jeden kukie\u0142kowy), w kt\u00f3rych wyst\u0119powali zawodowi aktorzy \u2013 m.in. Kazimierz Rudzki<\/strong>. \u017bycie muzyczne obejmowa\u0142o ch\u00f3ry i orkiestr\u0119 symfoniczn\u0105. Je\u0144cy tworzyli grafiki, obrazy i rze\u017aby, pisali wiersze, pie\u015bni i sztuki, wydawali gazety obozowe, a nawet prowadzili w\u0142asn\u0105 poczt\u0119 obozow\u0105 z w\u0142asnymi znaczkami.<\/p>\n

Igrzyska olimpijskie w niewoli<\/h2>\n

Osobny rozdzia\u0142 to sport. W obozie grano w pi\u0142k\u0119 no\u017cn\u0105, siatk\u00f3wk\u0119, koszyk\u00f3wk\u0119, uprawiano boks. Najbardziej symbolicznym wydarzeniem by\u0142y jednak obozowe igrzyska olimpijskie<\/strong>, zorganizowane od 23 lipca do 13 sierpnia 1944 roku \u2013 w roku, w kt\u00f3rym \u201eprawdziwe\u201d igrzyska z powodu wojny si\u0119 nie odby\u0142y. W ich organizacji pomaga\u0142o trzynastu przedwojennych polskich olimpijczyk\u00f3w przebywaj\u0105cych w obozie. Dla je\u0144c\u00f3w by\u0142a to nie tylko rozrywka, ale i manifestacja narodowej dumy oraz niez\u0142omno\u015bci ducha.<\/p>\n

Konspiracja i ucieczki<\/h2>\n

R\u00f3wnolegle z \u017cyciem kulturalnym toczy\u0142a si\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjna. Je\u0144cy utrzymywali ukryte odbiorniki radiowe, prowadzili nas\u0142uch i wywiad, przygotowywali ucieczki. Przedstawienia teatralne i inne wydarzenia bywa\u0142y przykrywk\u0105 dla zdobywania materia\u0142\u00f3w do kopania tuneli. Odnotowano ponad dwadzie\u015bcia pr\u00f3b ucieczek \u2013 \u0142\u0105cznie z obozu zbieg\u0142o 34 oficer\u00f3w i szeregowych.<\/p>\n

Stycze\u0144 1945: ewakuacja<\/h2>\n

W obliczu nadci\u0105gaj\u0105cej ofensywy Armii Czerwonej, 25 stycznia 1945 roku<\/strong> rozpocz\u0119to ewakuacj\u0119 obozu. Je\u0144c\u00f3w podzielono na dwie kolumny. Grupa \u201eWsch\u00f3d\u201d odzyska\u0142a wolno\u015b\u0107 ju\u017c 30 stycznia 1945 roku w okolicach Dziedzic. Grup\u0119 \u201eZach\u00f3d\u201d pognano w g\u0142\u0105b Niemiec \u2013 ich marsz zako\u0144czy\u0142 si\u0119 dopiero 9 marca 1945 roku rozdzieleniem i wys\u0142aniem do innych oboz\u00f3w (m.in. w Lubece, Hamburgu i Murnau), a wyzwolenia doczekali si\u0119 od wojsk alianckich na froncie zachodnim.<\/p>\n

Miejsce pami\u0119ci dzi\u015b<\/h2>\n

Pami\u0119\u0107 o \u201eWoldenberczykach\u201d piel\u0119gnuje dzi\u015b Muzeum Woldenberczyk\u00f3w w Dobiegniewie<\/strong>, utworzone w 1987 roku z inicjatywy by\u0142ych je\u0144c\u00f3w i ich rodzin. Plac\u00f3wka mie\u015bci si\u0119 na terenie dawnego obozu, w jednym z najlepiej zachowanych budynk\u00f3w poobozowych, kt\u00f3ry w latach 2020\u20132022 przeszed\u0142 gruntowny remont. Od 2022 roku muzeum dzia\u0142a w ramach Centrum Kultury w Dobiegniewie. Ekspozycja o powierzchni oko\u0142o 400 m\u00b2 gromadzi dokumenty, prace plastyczne, znaczki poczty obozowej i inne \u015bwiadectwa niezwyk\u0142ego \u017cycia obozu.<\/p>\n

Zachowana wie\u017ca wartownicza, ogrodzenie z drutu kolczastego i ceglane baraki \u2013 jak te na zdj\u0119ciu \u2013 nie s\u0105 ju\u017c narz\u0119dziami uwi\u0119zienia. Sta\u0142y si\u0119 pomnikiem ludzi, kt\u00f3rzy w najtrudniejszych warunkach nie dali si\u0119 z\u0142ama\u0107 i udowodnili, \u017ce ducha, nauki i kultury nie da si\u0119 zamkn\u0105\u0107 za drutem.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a: Wikipedia (has\u0142o \u201eOflag II C Woldenberg\u201d), Instytut Pami\u0119ci Narodowej (przystanekhistoria.pl, szczecin.ipn.gov.pl), Centralne Muzeum Je\u0144c\u00f3w Wojennych (cmjw.pl), Muzeum Woldenberczyk\u00f3w w Dobiegniewie.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Za drutami Oflagu II C Woldenberg polscy oficerowie stworzyli w\u0142asny \u015bwiat: uniwersytet, teatry, orkiestr\u0119 i obozowe igrzyska olimpijskie. Historia niezwyk\u0142ego obozu jenieckiego pod Dobiegniewem.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1395,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10,136],"tags":[71,224,181,237,239,238,236,72],"class_list":["post-1396","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","category-pomorze-zachodnie","tag-dobiegniew","tag-historia-pomorza","tag-ii-wojna-swiatowa","tag-jency-wojenni","tag-kazimierz-michalowski","tag-muzeum-woldenberczykow","tag-oboz-jeniecki","tag-oflag-ii-c-woldenberg"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1396","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1396"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1396\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1397,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1396\/revisions\/1397"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1395"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1396"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1396"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1396"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}