Przed 1945 rokiem Szczecin, w\u00f3wczas znany jako Stettin, by\u0142 miastem t\u0119tni\u0105cym \u017cyciem towarzyskim i kulturalnym. Jednym z najwa\u017cniejszych element\u00f3w tego miejskiego krajobrazu by\u0142y liczne kawiarnie i cukiernie, kt\u00f3re stanowi\u0142y nie tylko miejsca spotka\u0144, ale tak\u017ce wa\u017cne o\u015brodki debaty, relaksu i wymiany my\u015bli. Dzi\u015b po tej \u015bwietno\u015bci pozosta\u0142y jedynie archiwalne fotografie, wspomnienia i adresy w starych ksi\u0119gach. Zapraszamy w podr\u00f3\u017c do zaginionego \u015bwiata szczeci\u0144skich kawiarni.<\/p>\n
Rozkwit kultury kawiarnianej w mi\u0119dzywojennym Szczecinie<\/strong><\/p>\n W okresie mi\u0119dzywojennym kultura kawiarniana w Szczecinie prze\u017cywa\u0142a prawdziwy rozkwit. Kawiarnie i cukiernie, oznaczone szyldami „Caffe”, „Konditorei” czy „Restaurant”, mo\u017cna by\u0142o znale\u017a\u0107 niemal na ka\u017cdym rogu w centralnych cz\u0119\u015bciach miasta. Szczeg\u00f3lnym zag\u0119szczeniem lokali charakteryzowa\u0142y si\u0119 okolice dzisiejszej ulicy Jagiello\u0144skiej, alei Wojska Polskiego, ulicy Pi\u0142sudskiego oraz alei Wyzwolenia.<\/p>\n Stare Miasto, rozwijaj\u0105ce si\u0119 po likwidacji fortyfikacji twierdzy, sta\u0142o si nieformalnym „kawiarnianym centrum” Szczecina. Wiele popularnych lokali, za\u0142o\u017conych na prze\u0142omie XIX i XX wieku, z powodzeniem kontynuowa\u0142o dzia\u0142alno\u015b\u0107 a\u017c do lat 30. XX wieku, staj\u0105c si\u0119 sta\u0142ym elementem miejskiego krajobrazu.<\/p>\n Najs\u0142ynniejsze kawiarnie przedwojennego Szczecina<\/strong><\/p>\n W\u015br\u00f3d wielu lokali, kt\u00f3re tworzy\u0142y kawiarnian\u0105 map\u0119 przedwojennego Szczecina, kilka zas\u0142uguje na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119.<\/p>\n Caf\u00e9 Monopol<\/strong> \u2013 jedna z najwcze\u015bniej udokumentowanych kawiarni, istnia\u0142a ju\u017c w 1889 roku. Mie\u015bci\u0142a si\u0119 w wielofunkcyjnym budynku u zbiegu dzisiejszej alei Niepodleg\u0142o\u015bci i ulicy Obro\u0144c\u00f3w Stalingradu. W tym samym gmachu funkcjonowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c inne lokale gastronomiczne, w tym kawiarnie Klotzman i Bismarck oraz restauracja Zum Kronprinzen. Po przebudowie w 1929 roku budynek sta\u0142 si\u0119 nowoczesnym kompleksem rozrywkowym Haus Ponath.<\/p>\n Kaiserhallen<\/strong>\u00a0 zlokalizowana przy placu Grunwaldzkim, s\u0142yn\u0119\u0142a z bogatego wystroju. Jej wn\u0119trza zdobia\u0142y malowidla przedstawiaj\u0105ce sceny historyczne, w tym wizyt\u0119 Ottona z Bambergu w Szczecinie, co nadawa\u0142o jej wyj\u0105tkowo reprezentacyjny charakter.<\/p>\n Konditorei Tettenborn<\/strong> \u2013 rodzinna cukiernia i kawiarnia przez 40 lat dzia\u0142a\u0142a na rogu placu Zwyci\u0119stwa i ulicy Kaszubskiej. Wyr\u00f3\u017cnia\u0142a si\u0119 bogato zdobionymi szafami, ladami oraz ogromnym, potr\u00f3jnym lustrem w drewnianej oprawie, kt\u00f3re odbija\u0142o promienie wieczornego s\u0142o\u0144ca. Lokal ten by\u0142 przyk\u0142adem trwa\u0142ego, rodzinnego biznesu cukierniczego.<\/p>\n Zum Franziskaner<\/strong> \u2013 restauracja i kawiarnia znajdowa\u0142a si\u0119 na parterze bogato zdobionej kamienicy przy Bramie Portowej. S\u0142yn\u0119\u0142a z luksusowego wystroju, w kt\u00f3rym dominowa\u0142y ogromne lustra, pot\u0119guj\u0105ce wra\u017cenie przestronno\u015bci i elegancji.<\/p>\n Inne znacz\u0105ce miejsca to Schl\u00fcsters Torschenke<\/strong> \u2013 winiarnia i kawiarnia, kt\u00f3rej wej\u015bcie od 1923 roku zdobi\u0142a miniaturowa replika Bramy Portowej, pe\u0142ni\u0105ca funkcj\u0119 oryginalnej reklamy, czy Lindenhof<\/strong> \u2013 kawiarnia przy Syrenich Stawach, znana z serwowania ciast orzechowych.<\/p>\n Architektura i wystr\u00f3j \u2013 elegancja w ka\u017cdym detalu<\/strong><\/p>\n Wn\u0119trza przedwojennych szczeci\u0144skich kawiarni cechowa\u0142a dbalo\u015b\u0107 o detal i elegancja. Centralnym punktem wi\u0119kszo\u015bci lokali by\u0142 bar lub g\u0142\u00f3wna lada, na kt\u00f3rej eksponowano wypieki, butelki z napojami oraz ozdobne kasy fiskalne. Cz\u0119stym elementem wystroju by\u0142y r\u00f3wnie\u017c du\u017ce, bogato zdobione zegary.<\/p>\n Wiele kawiarni posiada\u0142o wn\u0119trza z wielkimi lustrami, malowid\u0142ami i zdobionymi meblami. Niekt\u00f3re lokale si\u0119ga\u0142y po nietypowe formy reklamy architektonicznej, umieszczaj\u0105c miniatury znanych budowli przy wej\u015bciu. Ca\u0142o\u015b\u0107 tworzy\u0142a atmosfer\u0119 luksusu i wyrafinowania, kt\u00f3ra przyci\u0105ga\u0142a mieszka\u0144c\u00f3w wszystkich warstw spo\u0142ecznych.<\/p>\n \u017bycie towarzyskie i atmosfera<\/strong><\/p>\n Kawiarnie by\u0142y kluczowym elementem \u017cycia spo\u0142ecznego przedwojennego Szczecina. Spe\u0142nia\u0142y wiele funkcji \u2013 by\u0142y miejscem spotka\u0144 towarzyskich, randek, spokojnej kontemplacji przy kawie, a tak\u017ce intelektualnych dysput. Od rana do p\u00f3\u017anych godzin nocnych t\u0119tni\u0142y \u017cyciem, cho\u0107 wiele z nich zamykano przed p\u00f3\u0142noc\u0105 z powodu tzw. „podatku p\u00f3\u0142nocnego”.<\/p>\n Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 odgrywali tzw. bywalcy (Stammg\u00e4ste) \u2013 stali klienci, cz\u0119sto arty\u015bci, pisarze i inne nietuzinkowe postacie, kt\u00f3rych obecno\u015b\u0107 nadawa\u0142a lokalom unikalny charakter i przyci\u0105ga\u0142a innych go\u015bci. Kawiarnie oferowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c dodatkowe atrakcje, takie jak bilard, domino, gry karciane, a czasem tak\u017ce muzyk\u0119 na \u017cywo i wyst\u0119py kabaretowe.<\/p>\n Do kawiarni przychodzili przedstawiciele r\u00f3\u017cnych grup spo\u0142ecznych. Rano pojawiali si\u0119 mi\u0142o\u015bnicy prasy, kt\u00f3rzy przy kawie czytali lokalne periodyki. W ci\u0105gu dnia i wieczorami lokale wype\u0142nia\u0142y si\u0119 go\u015b\u0107mi szukaj\u0105cymi miejsca do spotka\u0144 i relaksu.<\/p>\n Menu i specjalno\u015bci<\/strong><\/p>\n Chocia\u017c szczeg\u00f3\u0142owe karty da\u0144 s\u0105 dzi\u015b trudno dost\u0119pne, reklamy prasowe z epoki wskazuj\u0105, \u017ce oferta by\u0142a zr\u00f3\u017cnicowana. Opr\u00f3cz kawy i s\u0142odyczy, kawiarnie intensywnie promowa\u0142y napoje alkoholowe, g\u0142\u00f3wnie wina i piwa. Zum Franziskaner reklamowa\u0142 si\u0119 importowanymi alkoholami, a Forsthaus Eckerberg jasnym piwem.<\/p>\n W ofercie cukierniczej znajdowa\u0142y si\u0119 specja\u0142y takie jak ciasta orzechowe w Lindenhof czy ciastka podawane z ciep\u0142ym mlekiem w Molkerei Eckerberg. W okresie \u015bwi\u0105tecznym na ulicach pojawia\u0142y si\u0119 stragany oferuj\u0105ce szeroki wyb\u00f3r s\u0142odyczy.<\/p>\n Losy kawiarni po 1945 roku<\/strong><\/p>\n \u017baden z opisanych historycznych lokali nie przetrwa\u0142 do dzisiejszych czas\u00f3w w swojej pierwotnej formie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 budynk\u00f3w zosta\u0142a zniszczona podczas nalot\u00f3w w latach 1943-1944 lub uleg\u0142a zniszczeniu w wyniku dzia\u0142a\u0144 wojennych.<\/p>\n Budynek Caf\u00e9 Monopol po przebudowie w 1929 roku sta\u0142 si\u0119 nowoczesnym kompleksem rozrywkowym Haus Ponath. Po wojnie dzia\u0142a kr\u00f3tko jako Balti Palace, a nast\u0119pnie mie\u015bci\u0142 dom towarowy oraz kawiarni\u0119 i restauracj\u0119 „Centralna”. W 1962 roku, po gruntownym remoncie, otwarto tu s\u0142ynny kompleks gastronomiczno-rozrywkowy Kaskada, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 jednym z najpopularniejszych miejsc w powojennej Polsce. Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 zako\u0144czy\u0142 tragiczny po\u017car w 1981 roku. Dzi\u015b w tym miejscu stoi galeria handlowa o tej samej nazwie.<\/p>\n Konditorei Tettenborn \u2013 budynek, w kt\u00f3rym mie\u015bci\u0142a si\u0119 cukiernia, zosta\u0142 najprawdopodobniej zniszczony podczas bombardowa\u0144 w drugiej po\u0142owie 1943 roku.<\/p>\n Pami\u0119\u0107 o zaginionym \u015bwiecie<\/strong><\/p>\n Dziedzictwo przedwojennych kawiarni przetrwa\u0142o jedynie na starych fotografiach, poczt\u00f3wkach i w archiwalnych ksi\u0119gach adresowych. Jedynym materialnym \u015bladem po dawnej cukierni przy al. Piast\u00f3w 74 jest historyczny napis „Najlepsze ceny!” widoczny do dzi\u015b na elewacji.<\/p>\n Zaginiony \u015bwiat szczeci\u0144skich kawiarni stanowi wa\u017cny, cho\u0107 w du\u017cej mierze zapomniany, rozdzia\u0142 w historii miasta. By\u0142y one nie tylko miejscami, gdzie podawano kaw\u0119 i ciasta, ale przede wszystkim o\u015brodkami \u017cycia spo\u0142ecznego, kultury i debaty. To w\u0142a\u015bnie w tych eleganckich wn\u0119trzach, przy fili\u017cance aromatycznej kawy, toczy\u0142o si\u0119 prawdziwe \u017cycie miasta \u2013 zawierano znajomo\u015bci, dyskutowano o polityce i sztuce, planowano przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n Dzi\u015b, spaceruj\u0105c ulicami Szczecina, mo\u017cemy jedynie wyobra\u017ca\u0107 sobie t\u0119 utracon\u0105 atmosfer\u0119. Jednak pami\u0119\u0107 o niej pozwala nam lepiej zrozumie\u0107 bogat\u0105 i z\u0142o\u017con\u0105 histori\u0119 naszego miasta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Przed 1945 rokiem Szczecin, w\u00f3wczas znany jako Stettin, by\u0142 miastem t\u0119tni\u0105cym \u017cyciem towarzyskim i kulturalnym. Jednym z najwa\u017cniejszych element\u00f3w tego miejskiego krajobrazu by\u0142y liczne kawiarnie i cukiernie, kt\u00f3re stanowi\u0142y nie tylko miejsca spotka\u0144, ale tak\u017ce wa\u017cne o\u015brodki debaty, relaksu i wymiany my\u015bli. Dzi\u015b po tej \u015bwietno\u015bci pozosta\u0142y jedynie archiwalne fotografie, wspomnienia i adresy w starych […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":481,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-480","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-szczecin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/480","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=480"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/480\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":490,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/480\/revisions\/490"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/481"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=480"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=480"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=480"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}