{"id":569,"date":"2026-01-26T23:55:15","date_gmt":"2026-01-27T01:55:15","guid":{"rendered":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=569"},"modified":"2026-01-27T03:28:40","modified_gmt":"2026-01-27T05:28:40","slug":"bialogard-do-1945-roku-historia-miasta-na-przestrzeni-wiekow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=569","title":{"rendered":"Bia\u0142ogard do 1945 roku – historia miasta na przestrzeni wiek\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Bia\u0142ogard<\/strong>, jedno z najstarszych miast Pomorza Zachodniego, posiada bogat\u0105 i z\u0142o\u017con\u0105 histori\u0119 si\u0119gaj\u0105c\u0105 VIII wieku. Strategiczne po\u0142o\u017cenie na szlakach handlowych, przynale\u017cno\u015b\u0107 do Hanzy oraz burzliwe dzieje polityczne ukszta\u0142towa\u0142y to miasto na przestrzeni stuleci. Historia Bia\u0142ogardu do 1945 roku to opowie\u015b\u0107 o transformacjach, wojnach i odbudowie.<\/p>\n

Pocz\u0105tki s\u0142owia\u0144skie i \u015bredniowieczny rozw\u00f3j<\/h2>\n

Pocz\u0105tki Bia\u0142ogardu si\u0119gaj\u0105 VIII wieku, kiedy to u zbiegu rzek Pars\u0119ty i Le\u015bnicy powsta\u0142a sta\u0142a s\u0142owia\u0144ska osada obronna. Wczesni mieszka\u0144cy nale\u017celi do zachodnios\u0142owia\u0144skich plemion pomorskich, a w IX wieku bawarski Geograf wymienia\u0142 w tym regionie plemi\u0119 \u201eZeriuani\u201d. W XI\u2013XII wieku obszar zamieszkiwa\u0142o plemi\u0119 kaszubskie.<\/p>\n

Osada ewoluowa\u0142a od niewielkiego punktu obronnego do grodu plemiennego, nast\u0119pnie grodu piastowskiego w XI wieku, a\u017c po siedzib\u0119 ksi\u0105\u017c\u0119c\u0105. Gospodarka opiera\u0142a si\u0119 na rolnictwie, hodowli zwierz\u0105t, rybactwie i \u0142owiectwie, lecz to handel sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym motorem wzrostu. Strategiczne po\u0142o\u017cenie Bia\u0142ogardu na g\u0142\u00f3wnych szlakach handlowych \u2013 w tym na wa\u017cnym Szlaku Solnym biegn\u0105cym na po\u0142udnie z Ko\u0142obrzegu oraz na ba\u0142tyckiej trasie \u0142\u0105cz\u0105cej Pomorze Gda\u0144skie z Europ\u0105 Zachodni\u0105 \u2013 uczyni\u0142o z niego jedno z najwa\u017cniejszych centr\u00f3w gospodarczych Pomorza.<\/p>\n

Region znalaz\u0142 si\u0119 pod wp\u0142ywami polskimi pod koniec panowania Mieszka I oko\u0142o 972 roku. XII-wieczna kronika Galla Anonima okre\u015bla Bia\u0142ogard jako \u201ekr\u00f3lewskie i znakomite miasto, zwane Bia\u0142ym\u201d (Urbs regia et egregia, Alba nomine), wspominaj\u0105c o jego podboju przez ksi\u0119cia Boles\u0142awa Krzywoustego w 1102 i 1107 roku. Po podboju biskup Otto z Bambergu odwiedzi\u0142 Bia\u0142ogard w 1124 roku w ramach misji chrystianizacyjnej, g\u0142osz\u0105c kazania i po\u015bwi\u0119caj\u0105c nowy ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/p>\n

Prawa miejskie i cz\u0142onkostwo w Hanzie<\/h2>\n

Polska zwierzchno\u015b\u0107 by\u0142a kr\u00f3tkotrwa\u0142a. W obliczu zagro\u017cenia ze strony Danii pomorski ksi\u0105\u017c\u0119 Bogus\u0142aw I z\u0142o\u017cy\u0142 w 1181 roku ho\u0142d lenny cesarzowi niemieckiemu, rozpoczynaj\u0105c okres rosn\u0105cych wp\u0142yw\u00f3w niemieckich. Proces ten przyspieszy\u0142o nadanie praw miejskich lubeckich 2 sierpnia 1299 roku przez ksi\u0119cia Bogus\u0142awa IV. Karta lokacyjna zapewnia\u0142a znacz\u0105ce wolno\u015bci gospodarcze, zwalnia\u0142a mieszczan z jurysdykcji ksi\u0105\u017c\u0119cej i przyci\u0105gn\u0119\u0142a nap\u0142yw niemieckich kupc\u00f3w oraz osadnik\u00f3w.<\/p>\n

W 1307 roku miasto uzyska\u0142o prawo sk\u0142adu, zobowi\u0105zuj\u0105ce przeje\u017cd\u017caj\u0105cych kupc\u00f3w do oferowania swoich towar\u00f3w na sprzeda\u017c, co dodatkowo umocni\u0142o jego pot\u0119g\u0119 handlow\u0105. Znaczenie gospodarcze Bia\u0142ogardu zosta\u0142o potwierdzone w 1386 roku, kiedy sta\u0142 si\u0119 cz\u0142onkiem Hanzy \u2013 pot\u0119\u017cnego zwi\u0105zku miast handlowych.<\/p>\n

Architektura i zabytki \u015bredniowieczne<\/h2>\n

\u015aredniowieczna \u015bwietno\u015b\u0107 Bia\u0142ogardu znajduje odzwierciedlenie w jego architekturze. W pierwszej po\u0142owie XIV wieku miasto zosta\u0142o ufortyfikowane solidnymi ceglanymi murami, kt\u00f3rych fragmenty przetrwa\u0142y do dzi\u015b. Do najwa\u017cniejszych historycznych budowli nale\u017c\u0105:<\/p>\n

Brama Wysoka (Brama Po\u0142czy\u0144ska)<\/strong> \u2013 wzniesiona na pocz\u0105tku XIV wieku dwukondygnacyjna ceglana brama z ostrym przejazdem, najcenniejszy zachowany element \u015bredniowiecznych fortyfikacji miasta. Przez pewien czas s\u0142u\u017cy\u0142a jako areszt, a\u017c do ko\u0144ca XIX wieku.<\/p>\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Narodzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny<\/strong> \u2013 gotycki ceglany ko\u015bci\u00f3\u0142 z pocz\u0105tku XIV wieku. Wielokrotnie niszczony przez po\u017cary, do 1945 roku s\u0142u\u017cy\u0142 jako ko\u015bci\u00f3\u0142 lutera\u0144ski, po czym sta\u0142 si\u0119 \u015bwi\u0105tyni\u0105 rzymskokatolick\u0105.<\/p>\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jerzego<\/strong> \u2013 po\u0142o\u017cony poza pierwotnymi murami miejskimi, wzniesiony prawdopodobnie w XIV wieku na miejscu wcze\u015bniejszej kaplicy, gruntownie przebudowany w 1858 roku.<\/p>\n

Stary Ratusz<\/strong> \u2013 zbudowany w 1827 roku w stylu klasycystycznym, stoj\u0105cy na rynku, do 1924 roku siedziba w\u0142adz miejskich, p\u00f3\u017aniej muzeum.<\/p>\n

Zamek ksi\u0105\u017c\u0119cy<\/strong> \u2013 wzniesiony w 1315 roku, gdy ksi\u0105\u017c\u0119 Warcis\u0142aw IV uczyni\u0142 Bia\u0142ogard swoj\u0105 rezydencj\u0105; p\u00f3\u017aniej przebudowywany, ostatecznie rozebrany w 1780 roku.<\/p>\n

Uk\u0142ad miasta zosta\u0142 znacz\u0105co zmieniony przez wielki po\u017car w 1765 roku, kt\u00f3ry zniszczy\u0142 centrum. Odbudow\u0119 przeprowadzono wed\u0142ug tzw. planu Ackermanna \u2013 najstarszego zachowanego planu miasta.<\/p>\n

Okres pruski i niemiecki (1653\u20131945)<\/h2>\n

XVI wiek by\u0142 okresem wzgl\u0119dnego pokoju i rozwoju gospodarczego. Wojna trzydziestoletnia (1618\u20131648) przynios\u0142a jednak ogromne zniszczenia. Miasto by\u0142o wielokrotnie rabowane przez wojska cesarskie i szwedzkie, co prowadzi\u0142o do g\u0142odu, epidemii i masowego exodusu przewa\u017cnie s\u0142owia\u0144skiej ludno\u015bci.<\/p>\n

Po \u015bmierci ostatniego ksi\u0119cia z dynastii Gryfit\u00f3w \u2013 Bogus\u0142awa XIV \u2013 w 1637 roku region w 1653 roku przeszed\u0142 pod w\u0142adz\u0119 Brandenburgii, a od 1701 roku nale\u017ca\u0142 do Kr\u00f3lestwa Prus. Miasto, znane jako Belgard, sta\u0142o si\u0119 stolic\u0105 powiatu w 1724 roku. Nap\u0142yw urz\u0119dnik\u00f3w przyspieszy\u0142 proces germanizacji. Wojna siedmioletnia (1756\u20131763) przynios\u0142a kolejne zniszczenia, a wojska rosyjskie kilkakrotnie pl\u0105drowa\u0142y miasto.<\/p>\n

XIX wiek przyni\u00f3s\u0142 odbudow\u0119 i modernizacj\u0119. Najwa\u017cniejszym wydarzeniem by\u0142o doprowadzenie kolei: w 1858 roku otwarto lini\u0119 do Koszalina, a w kolejnych latach po\u0142\u0105czenia z Ko\u0142obrzegiem i Stargardem. Bia\u0142ogard sta\u0142 si\u0119 wa\u017cnym w\u0119z\u0142em kolejowym Pomorza \u015arodkowego, co sprzyja\u0142o rozwojowi przemys\u0142u przetw\u00f3rczego.<\/p>\n

Miasto zyska\u0142o poczt\u0119 (1815), gazet\u0119 (1853), telegraf (1866), gazowni\u0119 (1898) i elektryczno\u015b\u0107 (1911). Jednocze\u015bnie cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w emigrowa\u0142a do Ameryki P\u00f3\u0142nocnej i du\u017cych o\u015brodk\u00f3w przemys\u0142owych Niemiec.<\/p>\n

II wojna \u015bwiatowa i koniec rz\u0105d\u00f3w niemieckich<\/h2>\n

Od 1939 roku Bia\u0142ogard pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 zaplecza wojskowego. Dzia\u0142a\u0142y tu obozy pracy przymusowej i podobozy jenieckie Stalag II-D. W lutym 1945 roku przez miasto przesz\u0142y marsze \u015bmierci je\u0144c\u00f3w ze Stalag Luft IV i Stalag XX-B.<\/p>\n

4\u20135 marca 1945 roku Bia\u0142ogard zosta\u0142 zdobyty przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 przy wsparciu oddzia\u0142\u00f3w polskich. Oko\u0142o 10% zabudowy miasta uleg\u0142o zniszczeniu. Wed\u0142ug \u017ar\u00f3de\u0142 po\u0142udniowa pierzeja rynku zosta\u0142a celowo spalona po zako\u0144czeniu walk.<\/p>\n

Po wojnie miasto znalaz\u0142o si\u0119 w granicach Polski. Utworzono polsk\u0105 administracj\u0119 cywiln\u0105, co zapocz\u0105tkowa\u0142o nowy rozdzia\u0142 w historii Bia\u0142ogardu.<\/p>\n

Ciekawostki<\/h2>\n

\u201eWojna o krow\u0119\u201d (1469)<\/strong> \u2013 konflikt ze \u015awidwinem, kt\u00f3ry przeszed\u0142 do lokalnej legendy.
\u201eBia\u0142y Gr\u00f3d\u201d<\/strong> \u2013 nazwa miasta oznacza \u201ebia\u0142y gr\u00f3d\u201d, co potwierdza \u0142aci\u0144ska forma Civitas Alba.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bia\u0142ogard, jedno z najstarszych miast Pomorza Zachodniego, posiada bogat\u0105 i z\u0142o\u017con\u0105 histori\u0119 si\u0119gaj\u0105c\u0105 VIII wieku. Strategiczne po\u0142o\u017cenie na szlakach handlowych, przynale\u017cno\u015b\u0107 do Hanzy oraz burzliwe dzieje polityczne ukszta\u0142towa\u0142y to miasto na przestrzeni stuleci. Historia Bia\u0142ogardu do 1945 roku to opowie\u015b\u0107 o transformacjach, wojnach i odbudowie. Pocz\u0105tki s\u0142owia\u0144skie i \u015bredniowieczny rozw\u00f3j Pocz\u0105tki Bia\u0142ogardu si\u0119gaj\u0105 VIII wieku, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":576,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[137],"tags":[],"class_list":["post-569","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bialogard"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/569","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=569"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/569\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":575,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/569\/revisions\/575"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/576"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=569"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=569"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=569"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}