Pomorzany to jedna z najbardziej fascynuj\u0105cych dzielnic Szczecina, kt\u00f3ra przesz\u0142a niezwyk\u0142\u0105 transformacj\u0119 \u2013 od niewielkiej rybackiej i rolniczej osady \u015bredniowiecznej po pr\u0119\u017cnie rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 dzielnic\u0119 mieszkaln\u0105 i przemys\u0142ow\u0105. Historia tego miejsca to opowie\u015b\u0107 o przemianach, kt\u00f3re kszta\u0142towa\u0142y nie tylko krajobraz urbanistyczny, ale tak\u017ce to\u017csamo\u015b\u0107 ca\u0142ego miasta.<\/p>\n
Nazwa \u201ePomorzany\u201d pochodzi z niemieckiego \u201ePommerensdorf\u201d, co dos\u0142ownie oznacza \u201epomorsk\u0105 wie\u015b\u201d. Pierwsze wzmianki o osadzie si\u0119gaj\u0105 \u015bredniowiecza \u2013 8 maja 1253 roku, kiedy to Barnim I wspomnia\u0142 o Pomerenstorp w dokumencie dotycz\u0105cym strumienia mi\u0119dzy Pomorzanami a Gumie\u0144cami. Przez wieki by\u0142a to niewielka osada rybacka i rolnicza, kt\u00f3rej charakter radykalnie zmieni\u0142 si\u0119 dopiero w XIX wieku.<\/p>\n
W sercu dawnej osady, przy ulicy W\u0142o\u015bcia\u0144skiej, do dzi\u015b stoi \u015bredniowieczny ko\u015bci\u00f3\u0142 \u2013 p\u00f3\u017anogotycka \u015bwi\u0105tynia z XV wieku, zbudowana z kamieni polnych w fundamencie i starych cegie\u0142 wy\u017cej. To jeden z nielicznych \u015blad\u00f3w dawnej, wiejskiej przesz\u0142o\u015bci dzielnicy.<\/p>\n
Prawdziwa przemiana Pomorzan nast\u0105pi\u0142a w XIX wieku, kiedy dzielnica sta\u0142a si\u0119 centrum przemys\u0142owym Szczecina. Ju\u017c w 1864 roku dzia\u0142a\u0142o tu oko\u0142o 40 zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych, w tym parowy m\u0142yn zbo\u017cowy, dwie du\u017ce cegielnie oraz fabryka produkt\u00f3w chemicznych \u2013 jedna z najwi\u0119kszych w Prusach, zatrudniaj\u0105ca 120\u2013130 os\u00f3b.<\/p>\n
Po 1875 roku krajobraz przemys\u0142owy jeszcze si\u0119 wzbogaci\u0142. Powsta\u0142a du\u017ca odlewnia \u017celaza oraz fabryki maszyn rolniczych, m\u0142ynarskich i ogrodniczych. Rozwin\u0119\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c bran\u017ca spo\u017cywcza \u2013 dzia\u0142a\u0142y tu dwa browary: Bergschloss i Bohrisch, a tak\u017ce gazownia, elektrownia i oczyszczalnia \u015bciek\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie znana by\u0142a fabryka Didiera, produkuj\u0105ca wyroby szamotowe.<\/p>\n
Pomorzany by\u0142y tak\u017ce wa\u017cnym w\u0119z\u0142em kolejowym. Pierwszy poci\u0105g przejecha\u0142 przez dzielnic\u0119 15 sierpnia 1843 roku, \u0142\u0105cz\u0105c Berlin ze Szczecinem. Nast\u0119pnie powsta\u0142y kolejne linie: do Polic (1898), w\u0105skotorowa do Casekow w Niemczech (1899) oraz do Gumieniec (1931). W dzielnicy funkcjonowa\u0142y trzy stacje kolejowe, co \u015bwiadczy o jej strategicznym znaczeniu dla komunikacji miejskiej i regionalnej.<\/p>\n
Do dzi\u015b mo\u017cna znale\u017a\u0107 \u015blady tej kolejowej przesz\u0142o\u015bci \u2013 przy ulicy Bydgoskiej zachowa\u0142y si\u0119 pozosta\u0142o\u015bci ponadstuletniej kolejowej k\u0142adki, kt\u00f3ra by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 linii \u0142\u0105cz\u0105cej Casekow z Pomorzanami.<\/p>\n
Jednym z najbardziej charakterystycznych obiekt\u00f3w dzielnicy jest Elektrociep\u0142ownia Pomorzany, cz\u0119\u015b\u0107 Zespo\u0142u Elektrowni Dolna Odra. Jej historia si\u0119ga lat przedwojennych \u2013 projekt powsta\u0142 w latach 1936\u20131937, a budow\u0119 rozpocz\u0119to w po\u0142owie 1937 roku. Zarz\u0105dza\u0142a ni\u0105 niemiecka firma energetyczna M\u00e4rkisches Elektrizit\u00e4tswerk AG.<\/p>\n
Lokalizacja na wzniesieniu zosta\u0142a wybrana nieprzypadkowo \u2013 zapewnia\u0142a \u0142atwy dost\u0119p kolejowy i efektywny transport surowc\u00f3w. Budowa zosta\u0142a zako\u0144czona w 1938 roku, a pe\u0142n\u0105 zdolno\u015b\u0107 produkcyjn\u0105 150 MW (z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 rozbudowy do 200 MW) elektrownia osi\u0105gn\u0119\u0142a w 1939 roku. Do dzi\u015b zachowa\u0142y si\u0119 oryginalny rdze\u0144 budynku oraz niekt\u00f3re przedwojenne obiekty, w tym wartownie i budynki s\u0142u\u017cbowe.<\/p>\n
Historia szpitala w dzielnicy Pomorzany rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 1879 roku, kiedy otwarto oddzia\u0142 szpitala og\u00f3lnego. Kompleks sk\u0142ada\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas z o\u015bmiu budynk\u00f3w i dysponowa\u0142 353 \u0142\u00f3\u017ckami. Szpital zosta\u0142 zbudowany w systemie pawilonowym na dzia\u0142ce o powierzchni 46 550 m\u00b2.<\/p>\n
W 1956 roku plac\u00f3wka oficjalnie wyodr\u0119bni\u0142a si\u0119 jako Pa\u0144stwowy Szpital Kliniczny Nr 2 w Szczecinie. Dzi\u015b, jako Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 2 PUM w Szczecinie (USK-2), jest wieloprofilowym szpitalem trzeciego poziomu referencyjno\u015bci, obs\u0142uguj\u0105cym rocznie oko\u0142o 35 000 pacjent\u00f3w i wykonuj\u0105cym oko\u0142o 16 000 zabieg\u00f3w.<\/p>\n
W 2020 roku powsta\u0142o tu Kliniczne Centrum Chirurgii Robotycznej, wykorzystuj\u0105ce system da Vinci \u2013 jako pierwsze w Szczecinie i dziesi\u0105te w Polsce. W 2022 roku uruchomiono jedyne w kraju Centrum Technologii Medycznych 3D, a w 2023 roku otwarto nowe skrzyd\u0142o dla klinik ginekologiczno-po\u0142o\u017cniczo-neonatologicznych.<\/p>\n
Pomorzany kryj\u0105 w sobie kilka wyj\u0105tkowych obiekt\u00f3w architektonicznych. Najbardziej niezwyk\u0142ym z nich jest Ko\u015bci\u00f3\u0142 Matki Bo\u017cej Jasnog\u00f3rskiej, mieszcz\u0105cy si\u0119 w\u2026 dawnej wie\u017cy ci\u015bnie\u0144. Ta eklektyczna ceglana wie\u017ca z 1863 roku, kt\u00f3ra pierwotnie mie\u015bci\u0142a ogromny zbiornik wodny, zosta\u0142a przekszta\u0142cona w ko\u015bci\u00f3\u0142 w latach 1985\u20131997 wed\u0142ug projektu architekta Witolda Jarzynki.<\/p>\n
Projekt by\u0142 niezwykle ambitny \u2013 do wie\u017cy dobudowano cztery skrzyd\u0142a, tworz\u0105c plan krzy\u017ca greckiego, a centralny s\u0142up no\u015bny zosta\u0142 sprytnie usuni\u0119ty. System ogrzewania, z gor\u0105cym powietrzem przep\u0142ywaj\u0105cym przez kana\u0142y w pod\u0142odze, nawi\u0105zuje do staro\u017cytnych rzymskich rozwi\u0105za\u0144.<\/p>\n
Innym ciekawym \u015bladem przesz\u0142o\u015bci jest XIX-wieczna brama fabryki szamotu Ferdynanda Didiera przy ulicy Tama Pomorza\u0144ska, z nazwiskiem za\u0142o\u017cyciela wyrytym na filarach. Zachowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c budynek dawnego obozu pracy przymusowej przy ulicy Chmielewskiego, kt\u00f3ry dzi\u015b mie\u015bci OFF Marin\u0119 \u2013 Przysta\u0144 Kultury, z oryginalnymi XIX-wiecznymi ozdobnymi obramowaniami okien.<\/p>\n
II wojna \u015bwiatowa pozostawi\u0142a g\u0142\u0119bokie blizny na Pomorzanach. Wiele zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych zosta\u0142o zniszczonych podczas dywanowych bombardowa\u0144 w 1943 roku i walk o Szczecin w 1945 roku. Po wojnie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 odbudowa i modernizacja dzielnicy.<\/p>\n
W okresie powojennym powsta\u0142y nowe obiekty: elektrociep\u0142ownia na w\u0119giel, browar Bosman oraz szpital kliniczny Pomorskiej Akademii Medycznej. Mi\u0119dzy 1965 a 1972 rokiem wybudowano nowoczesne osiedle mieszkaniowe, kt\u00f3re radykalnie zmieni\u0142o charakter dzielnicy, przekszta\u0142caj\u0105c j\u0105 z przemys\u0142owej w mieszkaln\u0105.<\/p>\n
Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie Pomorzany to jedna z najwi\u0119kszych dzielnic administracyjnych Szczecina, zajmuj\u0105ca ponad 7 km\u00b2 i zamieszkana przez blisko 20 000 os\u00f3b (wed\u0142ug danych z marca 2025 roku \u2013 18 191 mieszka\u0144c\u00f3w).<\/p>\n
Dzielnica dzieli si\u0119 na dwie cz\u0119\u015bci: wy\u017cej po\u0142o\u017con\u0105 (do 40 m n.p.m.), obejmuj\u0105c\u0105 zachodnie Wzg\u00f3rze Hetma\u0144skie i wschodnie Pomorzany w\u0142a\u015bciwe, oraz ni\u017cej po\u0142o\u017con\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 nad rzek\u0105.<\/p>\n
Od 2021 roku dzielnica przechodzi intensywn\u0105 modernizacj\u0119 w ramach projektu \u201eTorowa Rewolucja\u201d.<\/p>\n
Obszar mi\u0119dzy ulicami Chmielewskiego a Tama Pomorza\u0144ska, dzi\u015b zaniedbana skarpa, by\u0142 kiedy\u015b miejscem rekreacji zamo\u017cniejszych szczecinian, z restauracjami, gospodami i ma\u0142ym zoo.<\/p>\n
Przy ulicy Koksowej istnia\u0142a kiedy\u015b miejska pla\u017ca nad Odr\u0105. Wed\u0142ug legend na dnie rzeki w rejonie Pomorzan spoczywa wrak szwedzkiego statku z czas\u00f3w wojny trzydziestoletniej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pomorzany to jedna z najbardziej fascynuj\u0105cych dzielnic Szczecina, kt\u00f3ra przesz\u0142a niezwyk\u0142\u0105 transformacj\u0119 \u2013 od niewielkiej rybackiej i rolniczej osady \u015bredniowiecznej po pr\u0119\u017cnie rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 dzielnic\u0119 mieszkaln\u0105 i przemys\u0142ow\u0105. Historia tego miejsca to opowie\u015b\u0107 o przemianach, kt\u00f3re kszta\u0142towa\u0142y nie tylko krajobraz urbanistyczny, ale tak\u017ce to\u017csamo\u015b\u0107 ca\u0142ego miasta. Pocz\u0105tki \u2013 pomorska wie\u015b Nazwa \u201ePomorzany\u201d pochodzi z niemieckiego […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":603,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-600","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-szczecin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/600","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=600"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/600\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":605,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/600\/revisions\/605"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/603"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=600"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=600"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=600"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}