{"id":642,"date":"2026-02-07T06:00:02","date_gmt":"2026-02-07T08:00:02","guid":{"rendered":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=642"},"modified":"2026-02-07T07:01:38","modified_gmt":"2026-02-07T09:01:38","slug":"historia-debna-neudamm-do-1945-roku-od-slowianskiej-osady-do-przemyslowego-miasta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=642","title":{"rendered":"Historia D\u0119bna (Neudamm) do 1945 roku: Od s\u0142owia\u0144skiej osady do przemys\u0142owego miasta"},"content":{"rendered":"

D\u0119bno<\/strong>, znane przez wieki pod niemieck\u0105 nazw\u0105 Neudamm<\/strong>, to miasto o niezwykle bogatej i fascynuj\u0105cej historii. Po\u0142o\u017cone w sercu dawnej Nowej Marchii, przez stulecia by\u0142o \u015bwiadkiem burzliwych przemian politycznych, kulturowych i gospodarczych. Od skromnych pocz\u0105tk\u00f3w jako s\u0142owia\u0144ska osada, przez dynamiczny rozw\u00f3j pod rz\u0105dami brandenburskimi i pruskimi, a\u017c po dramatyczny koniec epoki niemieckiej w 1945 roku \u2013 historia tego miejsca stanowi fascynuj\u0105ce \u015bwiadectwo los\u00f3w ca\u0142ego regionu.<\/p>\n

\u015aredniowieczne pocz\u0105tki<\/h3>\n

Tereny dzisiejszego D\u0119bna by\u0142y zasiedlone ju\u017c w epoce paleolitu, jednak wyra\u017ane \u015blady osadnictwa s\u0142owia\u0144skiego datuje si\u0119 na okres od VII do X wieku. W dorzeczu Warty i Odry rozwija\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas grody i osady otwarte, zamieszkiwane prawdopodobnie przez plemiona Lubuszan<\/strong> lub Pyrzyczan<\/strong>. W X wieku obszar ten znalaz\u0142 si\u0119 w granicach kszta\u0142tuj\u0105cego si\u0119 pa\u0144stwa polskiego pod wodz\u0105 Mieszka I<\/strong>.<\/p>\n

Prze\u0142omowym momentem w historii osady by\u0142 rok 1232<\/strong>, kiedy to ksi\u0105\u017c\u0119 wielkopolski W\u0142adys\u0142aw Odonic<\/strong> nada\u0142 zakonowi templariuszy wie\u015b Chwarszczany<\/strong> wraz z rozleg\u0142ymi terenami mi\u0119dzy Odr\u0105, Wart\u0105 i My\u015bl\u0105. Na tym obszarze znajdowa\u0142a si\u0119 s\u0142owia\u0144ska osada D\u0119bowa G\u00f3ra<\/strong>, kt\u00f3ra da\u0142a pocz\u0105tek przysz\u0142emu miastu. Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowo\u015bci, pod nazw\u0105 \u201eDamme\u201d<\/strong>, pochodzi z dokumentu templariuszy z 31 grudnia 1262 roku<\/strong>.<\/p>\n

Po kasacie zakonu templariuszy w 1312 roku<\/strong> ich dobra zosta\u0142y przej\u0119te przez margrabi\u00f3w brandenburskich, a nast\u0119pnie przekazane joannitom. W kolejnych dekadach region przechodzi\u0142 pod r\u00f3\u017cne panowania \u2013 w 1373 roku<\/strong> sta\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Korony Czeskiej, a w 1402 roku<\/strong> Luksemburgowie sprzedali Now\u0105 Marchi\u0119 zakonowi krzy\u017cackiemu. W 1433 roku<\/strong>, podczas wyprawy polsko-czeskiej, D\u0119bno wraz z ko\u015bcio\u0142em zosta\u0142o spalone. Ostatecznie w 1455 roku<\/strong> Nowa Marchia przesz\u0142a pod panowanie Hohenzollern\u00f3w.<\/p>\n

Rozw\u00f3j w okresie nowo\u017cytnym<\/h3>\n

Okres panowania Hohenzollern\u00f3w zapocz\u0105tkowa\u0142 now\u0105 er\u0119 w rozwoju D\u0119bna. Przyjmuje si\u0119, \u017ce prawa miejskie zosta\u0142y nadane w 1570 roku<\/strong> \u2013 data ta pochodzi z dokumentu odnalezionego w wie\u017cy ratuszowej. Znacz\u0105cy wk\u0142ad w rozw\u00f3j miasta, ju\u017c pod nazw\u0105 Neudamm<\/strong>, mia\u0142a \u017cona margrabiego Jana \u2013 Katarzyna Brunszwicka<\/strong>.<\/p>\n

W XVI wieku, w wyniku prze\u015bladowa\u0144 religijnych w Niderlandach, w mie\u015bcie osiedli\u0142a si\u0119 grupa sukiennik\u00f3w. Ich przybycie sta\u0142o si\u0119 impulsem do rozwoju przemys\u0142u tekstylnego, kt\u00f3ry przyni\u00f3s\u0142 miastu bogactwo. W tym okresie powsta\u0142y tak\u017ce szko\u0142a, szpital oraz plebania. W 1552 roku<\/strong> zbudowano papierni\u0119 \u2013 najstarsz\u0105 w ca\u0142ej Nowej Marchii \u2013 a w 1568 roku<\/strong> Krzysztof Runge Starszy<\/strong> za\u0142o\u017cy\u0142 drukarni\u0119.<\/p>\n

Miasto, cho\u0107 nie posiada\u0142o mur\u00f3w obronnych, by\u0142o chronione przez wa\u0142y ziemne, fos\u0119 oraz drewnian\u0105 palisad\u0119 z trzema bramami: Kostrzy\u0144sk\u0105<\/strong>, Papiernicz\u0105<\/strong> i Oborza\u0144sk\u0105<\/strong>. Wojna trzydziestoletnia (1618\u20131648) przynios\u0142a zniszczenia oraz spadek liczby ludno\u015bci o blisko 30%. Po 1685 roku<\/strong> w mie\u015bcie osiedlili si\u0119 hugenoci \u2013 francuscy protestanci uciekaj\u0105cy przed prze\u015bladowaniami.<\/p>\n

Kolejn\u0105 katastrof\u0105 by\u0142 wielki po\u017car w 1716 roku<\/strong>, kt\u00f3ry strawi\u0142 ca\u0142e miasto wraz z ratuszem. Dzi\u0119ki wsparciu pa\u0144stwa Neudamm zosta\u0142o jednak szybko odbudowane. Prze\u0142omowym momentem by\u0142o nadanie miastu przez kr\u00f3la pruskiego Fryderyka Wilhelma I<\/strong> w 1731 roku<\/strong> pe\u0142nych praw miejskich oraz prawa do samorz\u0105du.<\/p>\n

Industrializacja i okres pruski<\/h3>\n

Pod koniec XIX wieku miasto wesz\u0142o w faz\u0119 dynamicznej industrializacji i modernizacji. W ramach pa\u0144stwa pruskiego Neudamm podlega\u0142o licznym reformom administracyjnym, kt\u00f3re integrowa\u0142y je z pruskim systemem prawnym. Do 1945 roku<\/strong> miasto nale\u017ca\u0142o do powiatu K\u00f6nigsberg Neumark (Chojna)<\/strong>.<\/p>\n

W XIX wieku nast\u0105pi\u0142 gwa\u0142towny rozw\u00f3j infrastruktury: zbudowano nowe drogi, w 1882 roku<\/strong> uruchomiono po\u0142\u0105czenie kolejowe ze Stargardem, wprowadzono gazowe o\u015bwietlenie ulic, za\u0142o\u017cono kas\u0119 oszcz\u0119dno\u015bci, szko\u0142\u0119 og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105c\u0105 oraz remiz\u0119 stra\u017cack\u0105. Rozwija\u0142 si\u0119 przemys\u0142, zw\u0142aszcza w\u0142\u00f3kienniczy. Od 1880 roku<\/strong> powsta\u0142o kilka fabryk kapeluszy filcowych, kt\u00f3rych produkty zdoby\u0142y uznanie na rynkach mi\u0119dzynarodowych.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku XX wieku Neudamm by\u0142o pr\u0119\u017cnym o\u015brodkiem przemys\u0142owym. Dzia\u0142a\u0142y tu fabryki r\u0119kawiczek, piec\u00f3w, cz\u0119\u015bci maszyn i silnik\u00f3w, browar, tartaki, garbarnia, fabryka cygar oraz znane na ca\u0142ym \u015bwiecie zak\u0142ady poligraficzne i wydawnicze J. Neumann<\/strong>. Rozw\u00f3j gospodarczy przyci\u0105ga\u0142 nowych mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 populacja miasta wzros\u0142a z 3380 os\u00f3b w 1875 roku<\/strong> do 7493 w 1939 roku<\/strong>.<\/p>\n

Okres mi\u0119dzywojenny i koniec epoki niemieckiej<\/h3>\n

Po I wojnie \u015bwiatowej Neudamm, w okresie mi\u0119dzywojennym, sta\u0142o si\u0119 atrakcyjnym o\u015brodkiem wypoczynkowym. Po\u0142o\u017cenie w\u015br\u00f3d las\u00f3w i jezior oraz korzystny mikroklimat przyci\u0105ga\u0142y turyst\u00f3w, dla kt\u00f3rych przygotowano le\u015bne aleje, kawiarnie i sklepy. W latach 30. XX wieku w mie\u015bcie mie\u015bci\u0142o si\u0119 kilka urz\u0119d\u00f3w administracji pa\u0144stwowej, a gospodarka opiera\u0142a si\u0119 na dobrze prosperuj\u0105cym przemy\u015ble odzie\u017cowym, tekstylnym i poligraficznym.<\/p>\n

Wojna zako\u0144czy\u0142a wielowiekow\u0105 niemieck\u0105 histori\u0119 miasta. 15 maja 1945 roku<\/strong> Neudamm zosta\u0142o oficjalnie przej\u0119te przez administracj\u0119 polsk\u0105 i znalaz\u0142o si\u0119 w granicach Polski. W lipcu tego samego roku przeniesiono tu z Chojny siedzib\u0119 powiatu. Miastu nadano tymczasow\u0105 nazw\u0119 \u201eNowy D\u0105b\u201d<\/strong>, kt\u00f3r\u0105 w 1946 roku<\/strong> oficjalnie zmieniono na \u201eD\u0119bno\u201d<\/strong>. Niemiecka ludno\u015b\u0107 zosta\u0142a wysiedlona, a jej miejsce zaj\u0119li polscy osadnicy.<\/p>\n

Historia D\u0119bna do 1945 roku to opowie\u015b\u0107 o mie\u015bcie na pograniczu kultur i wp\u0142yw\u00f3w, kt\u00f3re z ma\u0142ej s\u0142owia\u0144skiej osady przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w wa\u017cny o\u015brodek rzemie\u015blniczy i przemys\u0142owy Nowej Marchii. Jego losy, naznaczone zar\u00f3wno okresami prosperity, jak i kataklizmami, stanowi\u0105 cenne \u015bwiadectwo historycznych przemian, jakie zasz\u0142y w tej cz\u0119\u015bci Europy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

D\u0119bno, znane przez wieki pod niemieck\u0105 nazw\u0105 Neudamm, to miasto o niezwykle bogatej i fascynuj\u0105cej historii. Po\u0142o\u017cone w sercu dawnej Nowej Marchii, przez stulecia by\u0142o \u015bwiadkiem burzliwych przemian politycznych, kulturowych i gospodarczych. Od skromnych pocz\u0105tk\u00f3w jako s\u0142owia\u0144ska osada, przez dynamiczny rozw\u00f3j pod rz\u0105dami brandenburskimi i pruskimi, a\u017c po dramatyczny koniec epoki niemieckiej w 1945 roku […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":647,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[136],"tags":[],"class_list":["post-642","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pomorze-zachodnie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/642","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=642"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/642\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":646,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/642\/revisions\/646"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/647"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=642"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=642"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=642"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}