W sercu szczeci\u0144skiej dzielnicy Goc\u0142aw, przy ulicy Lipowej 19, stoi budynek b\u0119d\u0105cy niemym \u015bwiadkiem burzliwej historii regionu. Willa Strutza to nie tylko jeden z najcenniejszych przyk\u0142ad\u00f3w architektury pocz\u0105tku XX wieku w Szczecinie, ale tak\u017ce miejsce skrywaj\u0105ce niezwyk\u0142e skarby i opowie\u015bci. Cho\u0107 jej obecny stan budzi niepok\u00f3j, dzi\u0119ki staraniom lokalnych aktywist\u00f3w i w\u0142adz miasta pojawia si\u0119 nadzieja na ocalenie tej architektonicznej per\u0142y.<\/p>\n
Historia willi jest nierozerwalnie zwi\u0105zana z rodzin\u0105 Strutz\u00f3w, kt\u00f3ra pod koniec XIX wieku posiada\u0142a na terenie dzisiejszego Wzg\u00f3rza Goc\u0142awskiego du\u017ce gospodarstwo rolne. Christian Strutz, jeden z braci, by\u0142 w\u0142a\u015bcicielem oko\u0142o 100 akr\u00f3w ziemi. Rodzina mieszka\u0142a w\u00f3wczas w skromnym, parterowym domu, otoczonym budynkami gospodarczymi.<\/p>\n
Prze\u0142om nast\u0105pi\u0142 po \u015bmierci Christiana, kiedy to maj\u0105tek odziedziczy\u0142 jego syn, Otto. W 1911 roku podj\u0105\u0142 on decyzj\u0119 o zast\u0105pieniu starego, rodzinnego domu now\u0105, okaza\u0142\u0105 rezydencj\u0105 \u2013 will\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy podziwia\u0107 do dzi\u015b. Otto Strutz by\u0142 przedsi\u0119biorczym cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry w tym samym czasie wzni\u00f3s\u0142 r\u00f3wnie\u017c drugi dom przy ulicy Narciarskiej 4.<\/p>\n
Po 1945 roku, wraz ze zmian\u0105 granic i przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej miasta, willa zosta\u0142a przej\u0119ta przez pa\u0144stwo i przeznaczona na mieszkania komunalne. Ten nowy rozdzia\u0142 w historii willi pozostawi\u0142 po sobie namacalne \u015blady \u2013 na drewnianej balustradzie klatki schodowej do dzi\u015b mo\u017cna odnale\u017a\u0107 napisy wydrapane cyrylic\u0105, prawdopodobnie przez \u017co\u0142nierzy radzieckich stacjonuj\u0105cych tu po wojnie.<\/p>\n
Willa Strutza jest uznawana za jeden z najwybitniejszych przyk\u0142ad\u00f3w architektury wczesnego modernizmu w Szczecinie, w kt\u00f3rym harmonijnie po\u0142\u0105czono elementy historyzmu i secesji. Jej bry\u0142a, mimo up\u0142ywu lat i obecnego stanu, wci\u0105\u017c zachwyca bogactwem detali i przemy\u015blan\u0105 kompozycj\u0105.<\/p>\n
Najbardziej charakterystycznym elementem budynku jest o\u015bmioboczna wie\u017ca, wie\u0144czona miedzian\u0105 kopu\u0142\u0105 z he\u0142mem i du\u017cym wiatrowskazem. G\u00f3rna cz\u0119\u015b\u0107 wie\u017cy, tu\u017c pod he\u0142mem, posiada konstrukcj\u0119 szachulcow\u0105 (ryglow\u0105), co dodaje jej malowniczo\u015bci. Fasad\u0119 frontow\u0105 zdobi unikalny zegar s\u0142oneczny, kt\u00f3ry w naro\u017cnikach przedstawia r\u00f3\u017cne fazy Ksi\u0119\u017cyca: pe\u0142ni\u0119, n\u00f3w oraz rosn\u0105cy i malej\u0105cy sierp.<\/p>\n
Architektura willi to tak\u017ce dwuspadowy dach, wkomponowany w bry\u0142\u0119 zadaszony balkon oraz p\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142y, tr\u00f3jokienny wykusz po prawej stronie. Ca\u0142o\u015b\u0107, usytuowana u podn\u00f3\u017ca Winnog\u00f3ry, w pobli\u017cu s\u0142ynnej Wie\u017cy Goc\u0142awskiej (dawniej Wie\u017cy Bismarcka), tworzy niezwykle malowniczy zesp\u00f3\u0142 architektoniczno-krajobrazowy.<\/p>\n
Mimo zaniedba\u0144 wn\u0119trza willi wci\u0105\u017c kryj\u0105 wiele oryginalnych, ponadstuletnich element\u00f3w, kt\u00f3re \u015bwiadcz\u0105 o kunszcie jej tw\u00f3rc\u00f3w: stropy typu Kleina nad piwnic\u0105, drewniane stropy oraz oryginaln\u0105 drewnian\u0105 wi\u0119\u017ab\u0119 dachow\u0105, posadzk\u0119 z terakoty na tarasie przed g\u0142\u00f3wnym wej\u015bciem, drewniane pod\u0142ogi deskowe i schody, oryginaln\u0105 stolark\u0119 okienn\u0105 zachowan\u0105 w wie\u017cy, na strychu i w piwnicy, a tak\u017ce polichromowany strop oraz ozdobne przeszklenia w wie\u017cy.<\/p>\n
Najwi\u0119kszym skarbem i zarazem najwi\u0119kszym odkryciem zwi\u0105zanym z Will\u0105 Strutza jest unikalny, secesyjny witra\u017c przedstawiaj\u0105cy syren\u0119, pieszczotliwie nazwany \u201eSyrenk\u0105 z Goc\u0142awia\u201d. To niezwyk\u0142e dzie\u0142o sztuki zosta\u0142o \u201eodkryte na nowo\u201d w 2021 roku przez Artura Krzy\u017ca\u0144skiego, przewodnika i mi\u0142o\u015bnika Szczecina.<\/p>\n
Witra\u017c, powsta\u0142y prawdopodobnie r\u00f3wnocze\u015bnie z will\u0105 w 1911 roku, odznacza si\u0119 wyj\u0105tkowymi walorami artystycznymi. Przedstawia syren\u0119 czesz\u0105c\u0105 swoje d\u0142ugie, br\u0105zowo-rude w\u0142osy. Otaczaj\u0105 j\u0105 pa\u0142ki wodne i bia\u0142e lilie, co sugeruje, \u017ce jest to istota ze \u015bwiata w\u00f3d \u015br\u00f3dl\u0105dowych, a nie morskich.<\/p>\n
W momencie odkrycia stan dzie\u0142a by\u0142 alarmuj\u0105cy \u2013 liczne p\u0119kni\u0119cia, ubytki szk\u0142a i nieszczelno\u015bci spowodowane przeciekaj\u0105cym dachem wie\u017cy zagra\u017ca\u0142y jego ca\u0142kowitemu zniszczeniu. Dzi\u0119ki nag\u0142o\u015bnieniu sprawy i zaanga\u017cowaniu spo\u0142ecznik\u00f3w witra\u017c zosta\u0142 zdemontowany i poddany profesjonalnej konserwacji. Dzi\u015b, po odzyskaniu dawnego blasku, \u201eSyrenka\u201d jest bezpiecznie przechowywana w magazynie urz\u0119du miasta, czekaj\u0105c na dzie\u0144, w kt\u00f3rym b\u0119dzie mog\u0142a wr\u00f3ci\u0107 na swoje miejsce w odrestaurowanej willi.<\/p>\n
Aby w pe\u0142ni zrozumie\u0107 znaczenie Willi Strutza, nale\u017cy spojrze\u0107 na ni\u0105 w szerszym kontek\u015bcie dzielnicy Goc\u0142aw. Przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 by\u0142 to jeden z najpopularniejszych kierunk\u00f3w wycieczkowych dla mieszka\u0144c\u00f3w \u00f3wczesnego Stettina. Dzia\u0142a\u0142o tu a\u017c osiem restauracji, a na Zielone Wzg\u00f3rze, z kt\u00f3rego roztacza si\u0119 panoramiczny widok na Odr\u0119 i jezioro D\u0105bie, ci\u0105gn\u0119\u0142y t\u0142umy turyst\u00f3w.<\/p>\n
Centralnym punktem okolicy by\u0142a i jest Wie\u017ca Goc\u0142awska, monumentalna budowla wzniesiona w latach 1913\u20131921 jako Wie\u017ca Bismarcka. Dzi\u015b, po latach zaniedba\u0144, dzi\u0119ki nowemu, prywatnemu w\u0142a\u015bcicielowi przechodzi gruntown\u0105 renowacj\u0119 i powoli odzyskuje dawn\u0105 \u015bwietno\u015b\u0107. Przez te tereny prowadzi \u017c\u00f3\u0142ty Szlak Goc\u0142awski, kt\u00f3ry pozwala odkrywa\u0107 histori\u0119 przedwojennego Szczecina.<\/p>\n
Willa Strutza jest kluczowym elementem tej historycznej uk\u0142adanki. Wraz z otaczaj\u0105c\u0105 j\u0105 parcel\u0105 wzbogaca walory zabytkowe i krajobrazowe Goc\u0142awia, stanowi\u0105c materialne \u015bwiadectwo bogatej przesz\u0142o\u015bci tej cz\u0119\u015bci miasta.<\/p>\n
Decyzj\u0105 z 14 grudnia 2022 roku Willa Strutza wraz z historyczn\u0105 parcel\u0105 zosta\u0142a wpisana do rejestru zabytk\u00f3w wojew\u00f3dztwa zachodniopomorskiego pod numerem A-2041. By\u0142 to kluczowy krok w kierunku jej ocalenia, jednak stan budynku pozostaje krytyczny. Najwi\u0119kszym zagro\u017ceniem jest zniszczony dach i wie\u017ca, przez kt\u00f3re woda dostaje si\u0119 do \u015brodka, niszcz\u0105c bezcenne polichromie i drewniane elementy konstrukcyjne.<\/p>\n
Na szcz\u0119\u015bcie willa nie zosta\u0142a pozostawiona sama sobie. G\u0142os w jej obronie od lat podnosz\u0105 lokalni aktywi\u015bci, w tym Stowarzyszenie Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w P\u00f3\u0142nocnego Szczecina im. Syrenki z Goc\u0142awia, oraz miejscy radni. Ich dzia\u0142ania, po\u0142\u0105czone z interwencjami Miejskiego Konserwatora Zabytk\u00f3w, przynios\u0142y pierwsze rezultaty.<\/p>\n
W marcu 2025 roku miasto og\u0142osi\u0142o przeznaczenie kwoty 420 tysi\u0119cy z\u0142otych na najpilniejsze prace zabezpieczaj\u0105ce. Fundusze te maj\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0107 uszczelnieniu dachu i naprawie konstrukcji wie\u017cy, co zatrzyma dalsz\u0105 degradacj\u0119 budynku. Jednocze\u015bnie miasto prowadzi proces wykwaterowywania ostatnich lokator\u00f3w, co jest warunkiem koniecznym do rozpocz\u0119cia kompleksowych prac.<\/p>\n
Dalsze losy willi s\u0105 przedmiotem dyskusji. Pojawiaj\u0105 si\u0119 pomys\u0142y przekszta\u0142cenia jej w muzeum, centrum kultury czy punkt informacji turystycznej. Koszt pe\u0142nej renowacji szacowany jest na 4\u20136 milion\u00f3w z\u0142otych. Mieszka\u0144cy i mi\u0142o\u015bnicy historii maj\u0105 nadziej\u0119, \u017ce Willa Strutza, podobnie jak odrestaurowana z wielkim sukcesem Willa Lentza, odzyska sw\u00f3j dawny blask i stanie si\u0119 t\u0119tni\u0105cym \u017cyciem miejscem na kulturalnej mapie Szczecina.<\/p>\n
Willa Strutza to nie tylko budynek \u2013 to \u017cywa opowie\u015b\u0107 o historii Szczecina, o ludziach, kt\u00f3rzy tu mieszkali, i o pi\u0119knie architektury secesyjnej. Jej ocalenie to szansa na zachowanie wa\u017cnego fragmentu dziedzictwa kulturowego miasta dla przysz\u0142ych pokole\u0144.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W sercu szczeci\u0144skiej dzielnicy Goc\u0142aw, przy ulicy Lipowej 19, stoi budynek b\u0119d\u0105cy niemym \u015bwiadkiem burzliwej historii regionu. Willa Strutza to nie tylko jeden z najcenniejszych przyk\u0142ad\u00f3w architektury pocz\u0105tku XX wieku w Szczecinie, ale tak\u017ce miejsce skrywaj\u0105ce niezwyk\u0142e skarby i opowie\u015bci. Cho\u0107 jej obecny stan budzi niepok\u00f3j, dzi\u0119ki staraniom lokalnych aktywist\u00f3w i w\u0142adz miasta pojawia si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":660,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-659","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-szczecin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/659","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=659"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/659\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":663,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/659\/revisions\/663"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/660"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=659"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=659"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=659"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}