Na malowniczym Pomorzu Zachodnim, w dolinie rzeki Tywy, na p\u00f3\u0142wyspie otoczonym wodami Jeziora Grodziskiego, wznosz\u0105 si\u0119 mury zamku w Swobnicy. To niemy \u015bwiadek ponad 600 lat burzliwej historii \u2013 od pot\u0119\u017cnej warowni zakonu rycerskiego, przez barokow\u0105 rezydencj\u0119 arystokratyczn\u0105, a\u017c po powojenn\u0105 ruin\u0119. Dzi\u015b, dzi\u0119ki wysi\u0142kom podj\u0119tym w ostatnich latach, zamek powoli odzyskuje cz\u0119\u015b\u0107 dawnego blasku, staj\u0105c si\u0119 fascynuj\u0105cym celem dla mi\u0142o\u015bnik\u00f3w historii i zapomnianych zabytk\u00f3w.<\/p>\n
Historia ziemi swobnickiej si\u0119ga pierwszej po\u0142owy XIII wieku. W 1234 roku ksi\u0105\u017c\u0119 pomorski Barnim I nada\u0142 okoliczne tereny, znane jako \u201eTerra Banen\u201d, zakonowi templariuszy. Ich g\u0142\u00f3wna siedziba mie\u015bci\u0142a si\u0119 w pobliskiej Rurce. Jednak po kasacie zakonu na pocz\u0105tku XIV wieku ich maj\u0105tki, na mocy bulli papieskiej z 1312 roku, zosta\u0142y przekazane rywalizuj\u0105cemu zakonowi \u2013 joannitom, znanym r\u00f3wnie\u017c jako szpitalnicy.<\/p>\n
Obecno\u015b\u0107 joannit\u00f3w nie spotka\u0142a si\u0119 z przychylno\u015bci\u0105 lokalnej ludno\u015bci i szlachty. Konflikty, g\u0142\u00f3wnie na tle ekonomicznym, narasta\u0142y, a ich kulminacj\u0105 by\u0142o zniszczenie zamku w Rurce w 1373 roku przez mieszczan z Chojny. Wyci\u0105gaj\u0105c wnioski z tej bolesnej lekcji, joannici postanowili wznie\u015b\u0107 now\u0105, znacznie pot\u0119\u017cniejsz\u0105 i lepiej ufortyfikowan\u0105 siedzib\u0119. W 1377 roku, za zgod\u0105 ksi\u0105\u017c\u0105t szczeci\u0144skich \u015awi\u0119tobora I i Bogus\u0142awa VII, rozpocz\u0119to budow\u0119 zamku w Swobnicy (w\u00f3wczas Wildenbruch). Prace trwa\u0142y do 1382 roku, kiedy to do nowej warowni przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 komandor Henryk von G\u00fcntersberg.<\/p>\n
Gotycki zamek wzniesiono na planie kwadratu o boku oko\u0142o 50 metr\u00f3w, w strategicznym miejscu na p\u00f3\u0142wyspie otoczonym z trzech stron wod\u0105. Dodatkow\u0105 ochron\u0119 stanowi\u0142a g\u0142\u0119boka fosa oddzielaj\u0105ca go od sta\u0142ego l\u0105du oraz ufortyfikowane podzamcze. Mury obronne, pozbawione okien, si\u0119ga\u0142y 15 metr\u00f3w wysoko\u015bci i zwie\u0144czone by\u0142y blankami. Najbardziej charakterystycznym elementem by\u0142a pot\u0119\u017cna, 31-metrowa wie\u017ca ostatecznej obrony (bergfried) w naro\u017cniku p\u00f3\u0142nocno-zachodnim. Jej podstawa by\u0142a kwadratowa, a wy\u017cej przechodzi\u0142a w form\u0119 cylindryczn\u0105. Wej\u015bcie do niej znajdowa\u0142o si\u0119 na wysoko\u015bci a\u017c 16 metr\u00f3w nad dziedzi\u0144cem i by\u0142o dost\u0119pne jedynie z ganku stra\u017cy poprzez zwodzon\u0105 k\u0142adk\u0119. W jej wn\u0119trzu mie\u015bci\u0142y si\u0119 m.in. komory strzelnicze oraz g\u0142\u0119boki na 10 metr\u00f3w loch wi\u0119zienny.<\/p>\n
W XV wieku zamek rozbudowano, wznosz\u0105c wzd\u0142u\u017c wschodniego muru gotyckie skrzyd\u0142o mieszcz\u0105ce skarbiec i komnaty komandora, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce skrzyd\u0142o po\u0142udniowe, pe\u0142ni\u0105ce funkcje gospodarcze. Mimo pot\u0119gi warowni konflikty z okoliczn\u0105 ludno\u015bci\u0105 nie ustawa\u0142y. W 1399 roku mieszczanie z Ba\u0144 zamordowali mistrza zakonnego Detleva von Wallmodena, prawdopodobnie w odwecie za fiskalny ucisk. W 1483 roku joannici ostatecznie kupili miasto Banie, rozebrali jego mury obronne i narzucili surow\u0105 kontrol\u0119.<\/p>\n
Kres panowania joannit\u00f3w w Swobnicy zacz\u0105\u0142 si\u0119 w 1544 roku, gdy ksi\u0105\u017c\u0119 Filip I Pobo\u017cny zbrojnie przej\u0105\u0142 zamek. Po\u017car w 1621 roku zniszczy\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 zabudowa\u0144, w tym bibliotek\u0119 i g\u0142\u00f3wne skrzyd\u0142o. Ostatecznie, po zako\u0144czeniu wojny trzydziestoletniej, w 1648 roku joannici na zawsze opu\u015bcili Swobnic\u0119.<\/p>\n
Po odej\u015bciu zakonu rycerskiego zamek przeszed\u0142 w r\u0119ce Hohenzollern\u00f3w ze Schwedt, kt\u00f3rzy w\u0142adali nim a\u017c do 1945 roku. Kluczowy moment w historii obiektu nast\u0105pi\u0142 w 1680 roku, gdy posiad\u0142o\u015b\u0107 zakupi\u0142a ksi\u0119\u017cna Dorota Szlezwicko-Holszty\u0144ska, \u017cona Wielkiego Elektora Fryderyka Wilhelma. Z jej inicjatywy rozpocz\u0119to gruntown\u0105 przebudow\u0119, kt\u00f3ra przekszta\u0142ci\u0142a surow\u0105, gotyck\u0105 warowni\u0119 w modn\u0105 barokow\u0105 rezydencj\u0119 my\u015bliwsk\u0105.<\/p>\n
Nad pracami czuwali wybitni architekci, tacy jak Nering (autor przebudowy pa\u0142acu Charlottenburg w Berlinie) oraz Holender Ryckwaert. Rozebrano w\u00f3wczas p\u00f3\u0142nocne i po\u0142udniowe skrzyd\u0142a gospodarcze oraz fragment zachodniego muru wraz z bram\u0105. Na ich miejscu wzniesiono nowe budynki, tworz\u0105c elegancki, tr\u00f3jskrzyd\u0142owy pa\u0142ac otwarty na podzamcze. W surowych dot\u0105d murach wykuto okna, a wn\u0119trza ozdobiono bogatymi dekoracjami sztukatorskimi, kominkami, ozdobnymi posadzkami i paradnymi klatkami schodowymi. Mimo tak radykalnych zmian zachowano gotyck\u0105 wie\u017c\u0119 oraz ceglan\u0105 elewacj\u0119, co nada\u0142o budowli unikalny charakter.<\/p>\n
Okres \u015bwietno\u015bci zamek prze\u017cywa\u0142 w XVIII wieku za panowania margrabiego Fryderyka Wilhelma von Brandenburg-Schwedt, zwanego \u201eszalonym margrabi\u0105\u201d, kt\u00f3ry rezydowa\u0142 tu a\u017c do \u015bmierci w 1771 roku. Po jego bezpotomnej \u015bmierci maj\u0105tek sta\u0142 si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 pa\u0144stwa pruskiego. Pod koniec XIX wieku przeprowadzono kolejne prace renowacyjne, m.in. adaptuj\u0105c wie\u017c\u0119 na platform\u0119 widokow\u0105. Jednak wysokie koszty utrzymania sprawi\u0142y, \u017ce na pocz\u0105tku XX wieku Hohenzollernowie opu\u015bcili rezydencj\u0119, a maj\u0105tek wydzier\u017cawiono. W czasie II wojny \u015bwiatowej zamek, nie maj\u0105c znaczenia strategicznego, s\u0142u\u017cy\u0142 jako bezpieczny magazyn zbior\u00f3w muzealnych z innych miast, chroni\u0105c je przed nalotami.<\/p>\n
Architektura zamku w Swobnicy jest fascynuj\u0105cym \u015bwiadectwem jego ewolucji. Z pierwotnej, gotyckiej warowni joannit\u00f3w zachowa\u0142y si\u0119 do dzi\u015b fragmenty mur\u00f3w obwodowych, pot\u0119\u017cna wie\u017ca oraz piwnice. Wie\u017ca, o kwadratowej podstawie (12,3 m boku) i cylindrycznej cz\u0119\u015bci g\u00f3rnej, jest najlepiej zachowanym elementem \u015bredniowiecznej fortyfikacji.<\/p>\n
Dominuj\u0105cym stylem obiektu jest jednak barok, nadany mu podczas przebudowy w latach 1680\u20131690. Powsta\u0142 w\u00f3wczas tr\u00f3jskrzyd\u0142owy kompleks pa\u0142acowy o \u0142\u0105cznej powierzchni u\u017cytkowej 1961 m\u00b2. Skrzyd\u0142o wschodnie, trzykondygnacyjne, pe\u0142ni\u0142o funkcj\u0119 g\u0142\u00f3wnego budynku reprezentacyjnego (corps de logis). To w nim, mimo zniszcze\u0144, zachowa\u0142y si\u0119 najcenniejsze relikty barokowego wystroju: g\u0142\u00f3wna klatka schodowa, resztki sztukaterii, obramienia komink\u00f3w i oryginalne posadzki. Skrzyd\u0142a po\u0142udniowe i p\u00f3\u0142nocne, wzniesione na nowo w okresie baroku, uleg\u0142y najwi\u0119kszym zniszczeniom w czasach wsp\u00f3\u0142czesnych. Ca\u0142o\u015b\u0107 otacza 2,5-hektarowy park krajobrazowy z XIX wieku, do kt\u00f3rego prowadzi brukowana aleja lipowo-kasztanowa.<\/p>\n
Po 1945 roku dla zamku rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 najmroczniejszy okres w jego dziejach. Pocz\u0105tkowo, wci\u0105\u017c w pe\u0142ni umeblowany, s\u0142u\u017cy\u0142 jako budynek mieszkalny. Jednak ju\u017c w 1948 roku zosta\u0142 przej\u0119ty przez Pa\u0144stwowe Gospodarstwo Rolne (PGR), kt\u00f3re urz\u0105dzi\u0142o w nim biura, a p\u00f3\u017aniej magazyn zbo\u017cowy. Post\u0119puj\u0105ca dewastacja, pot\u0119gowana przez poszukiwaczy skarb\u00f3w i darmowych materia\u0142\u00f3w budowlanych, doprowadzi\u0142a zabytek do stanu ruiny.<\/p>\n
W 1992 roku gmina Banie sprzeda\u0142a zamek holenderskiemu przedsi\u0119biorcy, kt\u00f3ry obiecywa\u0142 renowacj\u0119 i stworzenie hotelu z polem golfowym. Plany te nigdy nie zosta\u0142y zrealizowane, a zabytek niszcza\u0142 dalej. Tragiczny fina\u0142 tego okresu nast\u0105pi\u0142 zim\u0105 2008 roku, gdy zawali\u0142o si\u0119 najstarsze, p\u00f3\u0142nocne skrzyd\u0142o zamku.<\/p>\n
Prze\u0142om nast\u0105pi\u0142 w 2011 roku, kiedy to \u2013 w du\u017cej mierze dzi\u0119ki staraniom lokalnego Towarzystwa Zamku w Swobnicy \u2013 gmina Banie odzyska\u0142a zrujnowan\u0105 posiad\u0142o\u015b\u0107. Niemal natychmiast podj\u0119to pierwsze, najpilniejsze prace ratunkowe. W 2012 roku wyremontowano dach nad najlepiej zachowanym skrzyd\u0142em wschodnim. Rok p\u00f3\u017aniej, dzi\u0119ki dotacjom z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zako\u0144czono renowacj\u0119 \u015bredniowiecznej wie\u017cy.<\/p>\n
Obecnie zamek w Swobnicy to wci\u0105\u017c w du\u017cej mierze \u201ewielka ruina\u201d. Poza odrestaurowan\u0105 wie\u017c\u0105 i zabezpieczonym skrzyd\u0142em wschodnim reszta kompleksu jest w katastrofalnym stanie. Skrzyd\u0142o p\u00f3\u0142nocne nie istnieje, a po\u0142udniowe grozi zawaleniem. Wn\u0119trza s\u0105 zdewastowane, a obiekt pozbawiony jest podstawowych medi\u00f3w. Ogromne koszty pe\u0142nej renowacji przekraczaj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci finansowe gminy, kt\u00f3ra w 2021 roku podj\u0119\u0142a pr\u00f3b\u0119 sprzeda\u017cy zamku z cen\u0105 wywo\u0142awcz\u0105 1,5 mln z\u0142, stawiaj\u0105c jednak przysz\u0142emu nabywcy surowe warunki konserwatorskie.<\/p>\n
Mimo og\u00f3lnego stanu ruiny zamek w Swobnicy jest cz\u0119\u015bciowo dost\u0119pny dla turyst\u00f3w. Najwi\u0119ksz\u0105 atrakcj\u0105 jest odrestaurowana wie\u017ca, udost\u0119pniona jako platforma widokowa. Mo\u017cna j\u0105 zwiedza\u0107 w sezonie turystycznym (od maja do pa\u017adziernika), w weekendy (pi\u0105tek\u2013niedziela), w godzinach 10:00\u201318:00. Cena biletu normalnego wynosi 5 z\u0142, a ulgowego 2 z\u0142. Z jej szczytu roztacza si\u0119 pi\u0119kny widok na okolic\u0119.<\/p>\n
Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 terenu zamkowego jest niezabezpieczona, a wej\u015bcie na ni\u0105 odbywa si\u0119 na w\u0142asne ryzyko. Przysz\u0142o\u015b\u0107 ca\u0142ego kompleksu pozostaje niepewna. Pe\u0142na odbudowa wymaga\u0142aby ogromnych nak\u0142ad\u00f3w finansowych i inwestora z wizj\u0105, kt\u00f3ry podj\u0105\u0142by si\u0119 wyzwania we wsp\u00f3\u0142pracy z konserwatorem zabytk\u00f3w. Mimo to uratowanie i udost\u0119pnienie wie\u017cy jest \u015bwiate\u0142kiem w tunelu i dowodem na to, \u017ce dla tej per\u0142y pomorskiej architektury wci\u0105\u017c jest nadzieja.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Na malowniczym Pomorzu Zachodnim, w dolinie rzeki Tywy, na p\u00f3\u0142wyspie otoczonym wodami Jeziora Grodziskiego, wznosz\u0105 si\u0119 mury zamku w Swobnicy. To niemy \u015bwiadek ponad 600 lat burzliwej historii \u2013 od pot\u0119\u017cnej warowni zakonu rycerskiego, przez barokow\u0105 rezydencj\u0119 arystokratyczn\u0105, a\u017c po powojenn\u0105 ruin\u0119. Dzi\u015b, dzi\u0119ki wysi\u0142kom podj\u0119tym w ostatnich latach, zamek powoli odzyskuje cz\u0119\u015b\u0107 dawnego blasku, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":689,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[142],"tags":[],"class_list":["post-683","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-swobnica"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/683","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=683"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/683\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":688,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/683\/revisions\/688"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/689"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=683"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=683"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=683"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}