{"id":696,"date":"2026-02-18T02:00:42","date_gmt":"2026-02-18T04:00:42","guid":{"rendered":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=696"},"modified":"2026-02-18T03:59:39","modified_gmt":"2026-02-18T05:59:39","slug":"dziwnow-od-sredniowiecznej-osady-do-militarnej-twierdzy-historia-do-1945-roku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=696","title":{"rendered":"Dziwn\u00f3w: Od \u015bredniowiecznej osady do militarnej twierdzy. Historia do 1945 roku"},"content":{"rendered":"

Po\u0142o\u017cony u uj\u015bcia rzeki Dziwny do Morza Ba\u0142tyckiego dzisiejszy Dziwn\u00f3w ma histori\u0119 znacznie bogatsz\u0105 i bardziej z\u0142o\u017con\u0105, ni\u017c mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107 na pierwszy rzut oka.<\/strong> Przed 1945 rokiem, jako niemieckie Dievenow, przeszed\u0142 fascynuj\u0105c\u0105 transformacj\u0119 \u2013 od niewielkiej osady rybackiej, przez t\u0119tni\u0105cy \u017cyciem kurort, a\u017c po strategiczny punkt militarny w czasie II wojny \u015bwiatowej. Jego dzieje to opowie\u015b\u0107 o zmaganiach z natur\u0105, rozwoju gospodarczym, przemianach spo\u0142ecznych oraz wojennej po\u017codze, kt\u00f3ra na zawsze zmieni\u0142a jego oblicze.<\/p>\n

Wczesne dzieje i \u015bredniowieczne pocz\u0105tki<\/h2>\n

Pierwsza historyczna wzmianka o Dziwnowie pochodzi z 1243 roku. Pojawia si\u0119 ona w kontek\u015bcie przywileju nadanego przez ksi\u0119cia szczeci\u0144skiego i pomorskiego Barnima I Dobrego. Dokument ten gwarantowa\u0142 kupcom szczeci\u0144skim ulgi celne podczas transportu towar\u00f3w drog\u0105 wodn\u0105 z Ko\u0142obrzegu do Szczecina. W tamtym okresie rzeka Dziwna, \u0142\u0105cz\u0105ca Zalew Szczeci\u0144ski z Ba\u0142tykiem, stanowi\u0142a kluczowy szlak handlowy. Jednak pod koniec XIII wieku jej uj\u015bcie zacz\u0119\u0142o ulega\u0107 post\u0119puj\u0105cemu zapiaszczeniu, co znacznie utrudni\u0142o \u017ceglug\u0119 i doprowadzi\u0142o do spadku znaczenia tej trasy.<\/p>\n

Przez kolejne stulecia okolice Dziwnowa pozostawa\u0142y s\u0142abo zaludnione. Nieliczni mieszka\u0144cy zajmowali si\u0119 g\u0142\u00f3wnie rybo\u0142\u00f3wstwem oraz obr\u00f3bk\u0105 bursztynu. Dopiero w XVI wieku \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne odnotowuj\u0105 istnienie pobliskiej osady Dziwn\u00f3wek, wspominaj\u0105c w umowie z 1503 roku o dzier\u017cawie karczmy o nazwie \u201eLutke Divenov\u201d.<\/p>\n

Pod panowaniem szwedzkim i pruskim<\/h2>\n

Znaczenie strategiczne obszaru wzros\u0142o w pierwszej po\u0142owie XVII wieku, gdy na Pomorzu Zachodnim stacjonowa\u0142y wojska szwedzkie. \u017bo\u0142nierze zbudowali w\u00f3wczas fort ziemny u uj\u015bcia Dziwny, zlokalizowany w przybli\u017ceniu na p\u00f3\u0142nocnym brzegu dzisiejszego jeziora Martwa Dziwna. Fortyfikacja ta istnia\u0142a do pocz\u0105tku XVIII wieku, lecz po wycofaniu si\u0119 Szwed\u00f3w stopniowo niszcza\u0142a; do dzi\u015b nie pozosta\u0142 po niej \u017caden \u015blad.<\/p>\n

Spis ludno\u015bci przeprowadzony w 1780 roku wykaza\u0142 istnienie zaledwie czterech chat rybackich w rejonie dzisiejszego Dziwn\u00f3wka, nale\u017c\u0105cych do maj\u0105tku Wrzosowo. Po kl\u0119skach Napoleona Bonapartego ziemie te powr\u00f3ci\u0142y pod panowanie pruskie. W XIX wieku nast\u0105pi\u0142 stopniowy wzrost osadnictwa, a Dziwn\u00f3w zacz\u0105\u0142 przekszta\u0142ca\u0107 si\u0119 z osady rybackiej w miejscowo\u015b\u0107 wypoczynkow\u0105. W tym okresie funkcjonowa\u0142 podzia\u0142 na Berg Divenow (Dziwn\u00f3w G\u00f3rny) i Ost Divenow (Dziwn\u00f3w Wschodni).<\/p>\n

Rozw\u00f3j jako kurort w XIX i na pocz\u0105tku XX wieku<\/h2>\n

Prze\u0142omowym momentem dla Dziwnowa by\u0142 XIX wiek. Ju\u017c w 1828 roku miejscowo\u015b\u0107 zosta\u0142a oficjalnie uznana za k\u0105pielisko morskie. Pocz\u0105tkowo nieliczni go\u015bcie wynajmowali pokoje u lokalnych rybak\u00f3w. Sytuacja zacz\u0119\u0142a si\u0119 zmienia\u0107 w 1844 roku, kiedy zbudowano pierwszy dom wczasowy. Do 1867 roku powsta\u0142o ju\u017c 31 takich obiekt\u00f3w, a tak\u017ce solidniejsze domy rybackie, co znacz\u0105co zmieni\u0142o krajobraz osady. W 1870 roku Dziwn\u00f3w liczy\u0142 171 sta\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

Prawdziwy boom rozwojowy nast\u0105pi\u0142 pod koniec stulecia. W 1896 roku (niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105 rok 1895) odkryto tu \u017ar\u00f3d\u0142a solankowe i z\u0142o\u017ca borowiny. Odkrycie to doprowadzi\u0142o do budowy pierwszego sanatorium oraz nowoczesnych zak\u0142ad\u00f3w k\u0105pielowych oferuj\u0105cych zabiegi solankowe i borowinowe. S\u0142awa uzdrowiska przyci\u0105ga\u0142a coraz wi\u0119cej go\u015bci, co stymulowa\u0142o dalsz\u0105 rozbudow\u0119 infrastruktury. Powstawa\u0142y liczne pensjonaty, hotele, a tak\u017ce promenada spacerowa i park zdrojowy. W 1890 roku wzniesiono imponuj\u0105cy Kurhaus Ost-Dievenow, uwa\u017cany za jeden z najwi\u0119kszych hoteli na wybrze\u017cu Ba\u0142tyku, dysponuj\u0105cy 140 pokojami.<\/p>\n

R\u00f3wnolegle z rozwojem turystyki prowadzono prace in\u017cynieryjne maj\u0105ce na celu popraw\u0119 warunk\u00f3w nawigacyjnych. W latach 1898\u20131900 wykonano tzw. \u201eDurchstich\u201d (przekop), tworz\u0105c nowe, sztuczne uj\u015bcie rzeki do morza. Dawne, zamulone koryto przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w zamkni\u0119te jezioro, kt\u00f3re z czasem utraci\u0142o po\u0142\u0105czenie z morzem i dzi\u015b znane jest jako Martwa Dziwna. Warto doda\u0107, \u017ce podobn\u0105 pr\u00f3b\u0119 podj\u0105\u0142 ju\u017c w 1588 roku ksi\u0105\u017c\u0119 Jan Fryderyk, jednak jego kana\u0142 szybko uleg\u0142 zapiaszczeniu. W latach 1892\u20131900 zbudowano tak\u017ce falochrony chroni\u0105ce nowe wej\u015bcie do portu.<\/p>\n

\u017bycie w kurorcie nie by\u0142o jednak pozbawione dramat\u00f3w. W noc sylwestrow\u0105 1913 roku pot\u0119\u017cny sztorm o nazwie \u201eLaland\u201d spowodowa\u0142 katastrofaln\u0105 pow\u00f3d\u017a. Wody Ba\u0142tyku i rzeki Dziwny zala\u0142y mierzej\u0119, niszcz\u0105c doszcz\u0119tnie dum\u0119 uzdrowiska \u2013 hotel Kurhaus Ost-Dievenow. Zniszczenia by\u0142y tak ogromne, a strach przed powt\u00f3rzeniem tragedii tak wielki, \u017ce obiektu nigdy nie odbudowano. W katastrofie zgin\u0119\u0142o wielu go\u015bci.<\/p>\n

Okres II wojny \u015bwiatowej (1939\u20131945)<\/h2>\n

W latach 30. XX wieku strategiczne po\u0142o\u017cenie Dziwnowa na w\u0105skiej mierzei zosta\u0142o dostrze\u017cone przez niemieckie wojsko. W latach 1935\u20131936 zbudowano tu koszary oraz du\u017c\u0105 baz\u0119 lotnicz\u0105 dla samolot\u00f3w l\u0105dowych i wodnosamolot\u00f3w (Fliegerhorst Land und See Dievenow). Od 1939 roku baza s\u0142u\u017cy\u0142a g\u0142\u00f3wnie celom szkoleniowym; stacjonowa\u0142y w niej liczne jednostki Luftwaffe oraz Kriegsmarine.<\/p>\n

W miar\u0119 zbli\u017cania si\u0119 frontu wschodniego rola militarna Dievenow wzros\u0142a. W czerwcu 1944 roku ameryka\u0144skie lotnictwo przeprowadzi\u0142o naloty na tutejszy garnizon. Na pocz\u0105tku 1945 roku miasto sta\u0142o si\u0119 kluczowym punktem na trasie ewakuacji niemieckich uchod\u017ac\u00f3w uciekaj\u0105cych z Prus Wschodnich i Pomorza w kierunku \u015awinouj\u015bcia. Tysi\u0105ce cywil\u00f3w, w tym kobiety i dzieci, transportowano st\u0105d drog\u0105 morsk\u0105 i powietrzn\u0105.<\/p>\n

W marcu 1945 roku w regionie rozgorza\u0142y ci\u0119\u017ckie walki. 13 marca \u017co\u0142nierze 2. Warszawskiej Dywizji Piechoty im. Jana Henryka D\u0105browskiego oraz jednostki radzieckie zdobyli Dziwn\u00f3wek. Dwa dni p\u00f3\u017aniej, 15 marca 1945 roku, \u017co\u0142nierze 5. Ko\u0142obrzeskiego Pu\u0142ku Piechoty dokonali w Dziwn\u00f3wku symbolicznych za\u015blubin z morzem. Sam Dziwn\u00f3w, silnie broniony przez niemiecki garnizon, stawia\u0142 jednak zaci\u0119ty op\u00f3r a\u017c do 4 maja 1945 roku, kiedy ostatecznie skapitulowa\u0142. W trakcie walk zniszczeniu uleg\u0142 m.in. zabytkowy ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/p>\n

Koniec epoki i przej\u015bcie pod polsk\u0105 administracj\u0119<\/h2>\n

W maju 1945 roku do zniszczonego miasta wkroczy\u0142y oddzia\u0142y Wojska Polskiego. Na mocy postanowie\u0144 konferencji poczdamskiej Dziwn\u00f3w, wraz z ca\u0142ym Pomorzem Zachodnim, zosta\u0142 w\u0142\u0105czony w granice Polski. Dotychczasowa niemiecka ludno\u015b\u0107 zosta\u0142a wysiedlona, a na jej miejsce zacz\u0119li przybywa\u0107 polscy osadnicy, w du\u017cej mierze pochodz\u0105cy z Kres\u00f3w Wschodnich. Dla Dziwnowa rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 zupe\u0142nie nowy rozdzia\u0142 w jego d\u0142ugiej i burzliwej historii.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Po\u0142o\u017cony u uj\u015bcia rzeki Dziwny do Morza Ba\u0142tyckiego dzisiejszy Dziwn\u00f3w ma histori\u0119 znacznie bogatsz\u0105 i bardziej z\u0142o\u017con\u0105, ni\u017c mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107 na pierwszy rzut oka. Przed 1945 rokiem, jako niemieckie Dievenow, przeszed\u0142 fascynuj\u0105c\u0105 transformacj\u0119 \u2013 od niewielkiej osady rybackiej, przez t\u0119tni\u0105cy \u017cyciem kurort, a\u017c po strategiczny punkt militarny w czasie II wojny \u015bwiatowej. Jego dzieje […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":697,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[144],"tags":[],"class_list":["post-696","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dziwnow"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/696","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=696"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/696\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":701,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/696\/revisions\/701"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/697"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=696"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=696"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=696"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}