Wa\u0142cz, malowniczo po\u0142o\u017cony w sercu Pojezierza Wa\u0142eckiego, to miasto o niezwykle bogatej i skomplikowanej historii. Jego dzieje to opowie\u015b\u0107 o zmieniaj\u0105cych si\u0119 granicach, starciach mocarstw i przenikaniu si\u0119 kultur \u2013 polskiej, brandenburskiej i pruskiej. Od \u015bredniowiecznej warowni, przez pr\u0119\u017cny o\u015brodek administracyjny Rzeczypospolitej, po niemieckie Deutsch Krone i wreszcie powr\u00f3t do Polski \u2013 historia Wa\u0142cza jest fascynuj\u0105cym \u015bwiadectwem los\u00f3w tej cz\u0119\u015bci Europy.<\/p>\n
Cho\u0107 \u015blady osadnictwa na Ziemi Wa\u0142eckiej si\u0119gaj\u0105 epoki kamienia, pierwsze udokumentowane wzmianki o regionie pochodz\u0105 z wczesnego \u015bredniowiecza. Obszar ten, poro\u015bni\u0119ty g\u0119stymi lasami i poprzecinany jeziorami, stanowi\u0142 naturaln\u0105 granic\u0119 mi\u0119dzy Pomorzem a kszta\u0142tuj\u0105cym si\u0119 pa\u0144stwem polskim.<\/p>\n
W X wieku Mieszko I w\u0142\u0105czy\u0142 te tereny do swojego pa\u0144stwa, jednak polska kontrola nad tym pograniczem bywa\u0142a nietrwa\u0142a. Gall Anonim na pocz\u0105tku XII wieku wspomina o zdobyciu przez Boles\u0142awa Krzywoustego pobliskiego grodu Byty\u0144, co potwierdza strategiczne znaczenie tych ziem w walkach z Pomorzanami.<\/p>\n
Prze\u0142omowym momentem dla samego Wa\u0142cza by\u0142o przej\u0119cie regionu przez margrabi\u00f3w brandenburskich oko\u0142o 1300 roku. Wykorzystuj\u0105c os\u0142abienie Polski po \u015bmierci Przemys\u0142a II, rozpocz\u0119li oni intensywn\u0105 akcj\u0119 kolonizacyjn\u0105, sprowadzaj\u0105c osadnik\u00f3w niemieckich. To w\u0142a\u015bnie z ich inicjatywy, 23 kwietnia 1303 roku, rycerze Ulrich Sch\u00f6ning<\/strong> i Rudolf Liebenthal<\/strong> otrzymali przywilej lokacyjny na za\u0142o\u017cenie miasta o nazwie Arnescrone.<\/p>\n Miasto powsta\u0142o w strategicznym miejscu, na wzg\u00f3rzu mi\u0119dzy jeziorami Radu\u0144 i Zamkowym, co zapewnia\u0142o mu naturaln\u0105 obronno\u015b\u0107. Nowy o\u015brodek otrzyma\u0142 208 \u0142an\u00f3w ziemi oraz 16-letnie zwolnienie z podatk\u00f3w, co mia\u0142o sprzyja\u0107 jego szybkiemu rozwojowi.<\/p>\n Panowanie brandenburskie nie trwa\u0142o d\u0142ugo. Ju\u017c w 1368 roku, na mocy uk\u0142adu z margrabi\u0105 Ottonem Leniwym, kr\u00f3l Kazimierz Wielki przy\u0142\u0105czy\u0142 Ziemi\u0119 Wa\u0142eck\u0105 z powrotem do Korony Polskiej. Kr\u00f3l potwierdzi\u0142 dotychczasowe prawa miejskie Wa\u0142cza i osadzi\u0142 na zamku swojego starost\u0119. Region ten sta\u0142 si\u0119 integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 wojew\u00f3dztwa pozna\u0144skiego i pe\u0142ni\u0142 kluczow\u0105 rol\u0119 strategiczn\u0105, oddzielaj\u0105c posiad\u0142o\u015bci zakonu krzy\u017cackiego od Nowej Marchii.<\/p>\n XV wiek przyni\u00f3s\u0142 miastu seri\u0119 zniszcze\u0144 w wyniku wojen z Krzy\u017cakami. W 1407 roku zakon zdoby\u0142 i spali\u0142 miasto, cho\u0107 zamek zdo\u0142a\u0142 si\u0119 obroni\u0107. Kolejne najazdy mia\u0142y miejsce w latach 1409 i 1460. Dopiero pok\u00f3j toru\u0144ski w 1466 roku, odsuwaj\u0105c granic\u0119 krzy\u017cack\u0105, przyni\u00f3s\u0142 regionowi upragniony spok\u00f3j.<\/p>\n Okres od po\u0142owy XV do po\u0142owy XVII wieku nazywany jest \u201ez\u0142otym wiekiem\u201d w historii Wa\u0142cza. Miasto sta\u0142o si\u0119 wa\u017cnym o\u015brodkiem gospodarczym i administracyjnym p\u00f3\u0142nocnej Wielkopolski. Dzi\u0119ki korzystnej polityce starost\u00f3w do Wa\u0142cza nap\u0142ywali osadnicy z ca\u0142ej Europy, tworz\u0105c wielokulturow\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 Polak\u00f3w, Niemc\u00f3w, \u017byd\u00f3w i Szkot\u00f3w.<\/p>\n W 1524 roku kr\u00f3l Zygmunt Stary ustanowi\u0142 w mie\u015bcie komor\u0119 celn\u0105<\/strong>, a wp\u0142ywowy r\u00f3d G\u00f3rk\u00f3w wywalczy\u0142 dla Wa\u0142cza status siedziby s\u0105du grodzkiego. W 1618 roku starosta Jan Gostomski sprowadzi\u0142 do miasta jezuit\u00f3w, kt\u00f3rzy w latach 60. XVII wieku za\u0142o\u017cyli s\u0142ynne Kolegium Jezuickie, zwane \u201eWa\u0142eckimi Atenami\u201d ze wzgl\u0119du na wysoki poziom nauczania.<\/p>\n Dobrobyt miasta przerwa\u0142 potop szwedzki (1655\u20131660), kt\u00f3ry przyni\u00f3s\u0142 ogromne zniszczenia. Ostateczny kres polskiego panowania w Wa\u0142czu nast\u0105pi\u0142 w 1772 roku w wyniku I rozbioru Polski. Miasto zosta\u0142o w\u0142\u0105czone<\/strong> do Kr\u00f3lestwa Prus i od tego momentu funkcjonowa\u0142o pod niemieck\u0105 nazw\u0105 Deutsch Krone.<\/p>\n Pod administracj\u0105 prusk\u0105 Wa\u0142cz prze\u017cywa\u0142 okres dynamicznego rozwoju gospodarczego oraz post\u0119puj\u0105cej germanizacji. Powsta\u0142y liczne zak\u0142ady przemys\u0142owe: odlewnia \u017celiwa, fabryki maszyn i mebli, tartaki oraz browar. W 1781 roku Kolegium Jezuickie przekszta\u0142cono w Kr\u00f3lewskie Gimnazjum.<\/p>\n Kluczowe znaczenie mia\u0142o doprowadzenie w 1881 roku linii kolejowej, kt\u00f3ra po\u0142\u0105czy\u0142a miasto z Pi\u0142\u0105 i Z\u0142otowem, a tak\u017ce przebiegaj\u0105ca przez miasto wa\u017cna droga Rzeszy nr 1 (Reichsstra\u00dfe 1). Mimo silnej presji germanizacyjnej w gimnazjum dzia\u0142a\u0142y tajne polskie organizacje m\u0142odzie\u017cowe, a polski ruch oporu prowadzi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 podczas II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n Po I wojnie \u015bwiatowej, mimo historycznych zwi\u0105zk\u00f3w z Wielkopolsk\u0105, Wa\u0142cz (Deutsch Krone) \u2014 ze wzgl\u0119du na przewag\u0119 ludno\u015bci niemieckiej \u2014 pozosta\u0142 w granicach Niemiec.<\/p>\n W latach 30. XX wieku miasto sta\u0142o si\u0119 kluczowym elementem pot\u0119\u017cnej linii umocnie\u0144 obronnych \u2013 Wa\u0142u Pomorskiego (Pommernstellung). System bunkr\u00f3w, zap\u00f3r i przeszk\u00f3d terenowych mia\u0142 chroni\u0107 wschodni\u0105 granic\u0119 III Rzeszy.<\/p>\n W lutym 1945 roku Wa\u0142 Pomorski sta\u0142 si\u0119 aren\u0105 jednych z najkrwawszych walk na froncie wschodnim. Zadanie prze\u0142amania umocnie\u0144 przypad\u0142o I Armii Wojska Polskiego. Po trwaj\u0105cych blisko dwa tygodnie niezwykle zaci\u0119tych bojach, w kt\u00f3rych polska armia ponios\u0142a ogromne straty (ponad 14 000 zabitych, rannych i zaginionych), 12 lutego 1945 roku Wa\u0142cz zosta\u0142 zdobyty.<\/p>\n Zgodnie z postanowieniami konferencji poczdamskiej miasto powr\u00f3ci\u0142o do Polski, a jego historyczna nazwa zosta\u0142a przywr\u00f3cona. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 zupe\u0142nie nowy rozdzia\u0142 w jego dziejach.<\/p>\n Dotychczasowa ludno\u015b\u0107 niemiecka zosta\u0142a wysiedlona, a na jej miejsce zacz\u0119li nap\u0142ywa\u0107 polscy osadnicy \u2014 w du\u017cej mierze przesiedle\u0144cy z Kres\u00f3w Wschodnich, utraconych przez Polsk\u0119 na rzecz Zwi\u0105zku Radzieckiego. By\u0142 to czas trudnej odbudowy oraz tworzenia nowej to\u017csamo\u015bci miasta.<\/p>\n Dzi\u015b Wa\u0142cz jest pr\u0119\u017cnym o\u015brodkiem administracyjnym, przemys\u0142owym i kulturalnym Pojezierza Wa\u0142eckiego. Miasto z dum\u0105 podkre\u015bla swoje walory ekologiczne \u2014 czyste jeziora i rozleg\u0142e lasy. Jest r\u00f3wnie\u017c wa\u017cnym centrum sportowym, znanym w ca\u0142ej Polsce dzi\u0119ki O\u015brodkowi Przygotowa\u0144 Olimpijskich, w kt\u00f3rym trenuj\u0105 najlepsi polscy sportowcy, zw\u0142aszcza kajakarze i wio\u015blarze.<\/p>\n Spaceruj\u0105c po Wa\u0142czu, na ka\u017cdym kroku mo\u017cna odnale\u017a\u0107 \u015blady<\/strong> jego burzliwej historii:<\/p>\n Muzeum Ziemi Wa\u0142eckiej<\/strong> \u2013 mieszcz\u0105ce si\u0119 w klasycystycznym dworku z pocz\u0105tku XIX wieku, prezentuj\u0105ce histori\u0119 regionu.<\/p>\n<\/li>\n Zesp\u00f3\u0142 Szk\u00f3\u0142 nr 1 im. Kazimierza Wielkiego<\/strong> \u2013 dawne Kolegium Jezuickie, jedna z najstarszych szk\u00f3\u0142 \u015brednich w p\u00f3\u0142nocno-zachodniej Polsce.<\/p>\n<\/li>\n Zabytki sakralne<\/strong> \u2013 ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Miko\u0142aja o gotyckich korzeniach, neogotycki ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Antoniego oraz dawna kaplica ewangelicka, dzi\u015b cerkiew prawos\u0142awna.<\/p>\n<\/li>\n Neogotycki ratusz i gmach poczty<\/strong> \u2013 reprezentacyjne budynki z czerwonej ceg\u0142y, \u015bwiadectwo rozwoju miasta w okresie pruskim.<\/p>\n<\/li>\n Skansen Fortyfikacyjny \u201eGrupa Warowna Cegielnia\u201d<\/strong> \u2013 pozosta\u0142o\u015bci bunkr\u00f3w Wa\u0142u Pomorskiego.<\/p>\n<\/li>\n Most wisz\u0105cy nad Jeziorem Radu\u0144<\/strong> \u2013 jeden z symboli miasta, 85-metrowa k\u0142adka piesza oferuj\u0105ca pi\u0119kne widoki.<\/p>\n<\/li>\n \u201eCzarodziejska G\u00f3rka\u201d<\/strong> \u2013 niezwyk\u0142a anomalia grawitacyjna (lub z\u0142udzenie optyczne), gdzie przedmioty zdaj\u0105 si\u0119 toczy\u0107 pod g\u00f3r\u0119.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n Historia Wa\u0142cza to opowie\u015b\u0107 o mie\u015bcie, kt\u00f3re niczym feniks z popio\u0142\u00f3w odradza\u0142o si\u0119 po kolejnych wojnach i kataklizmach, za ka\u017cdym razem zyskuj\u0105c nowe oblicze. To miejsce, gdzie historia pozostaje \u017cywa i wci\u0105\u017c czeka na odkrycie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wa\u0142cz, malowniczo po\u0142o\u017cony w sercu Pojezierza Wa\u0142eckiego, to miasto o niezwykle bogatej i skomplikowanej historii. Jego dzieje to opowie\u015b\u0107 o zmieniaj\u0105cych si\u0119 granicach, starciach mocarstw i przenikaniu si\u0119 kultur \u2013 polskiej, brandenburskiej i pruskiej. Od \u015bredniowiecznej warowni, przez pr\u0119\u017cny o\u015brodek administracyjny Rzeczypospolitej, po niemieckie Deutsch Krone i wreszcie powr\u00f3t do Polski \u2013 historia Wa\u0142cza jest […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":727,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[147],"tags":[],"class_list":["post-726","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-walcz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/726","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=726"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/726\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":730,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/726\/revisions\/730"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/727"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=726"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=726"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=726"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Powr\u00f3t do Polski i \u201ez\u0142oty wiek\u201d<\/h2>\n
Okres niemiecki \u2013 Deutsch Krone<\/h2>\n
Prze\u0142om XX wieku i Wa\u0142 Pomorski<\/h2>\n
Zmiany po 1945 roku i polska administracja<\/h2>\n
Wa\u0142cz wsp\u00f3\u0142czesny<\/h2>\n
Najwa\u017cniejsze zabytki i atrakcje<\/h2>\n
\n