Choszczno, malowniczo po\u0142o\u017cone na Pojezierzu Choszcze\u0144skim, to miasto o niezwykle bogatej i burzliwej historii. Jego dzieje, si\u0119gaj\u0105ce wczesnego \u015bredniowiecza, s\u0105 opowie\u015bci\u0105 o zmieniaj\u0105cych si\u0119 granicach, pot\u0119gach politycznych i dramatycznych zwrotach akcji. Przez wieki, znane pod niemieck\u0105 nazw\u0105 Arnswalde, miasto by\u0142o \u015bwiadkiem rozwoju, wojen oraz niemal ca\u0142kowitego zniszczenia, kt\u00f3re zako\u0144czy\u0142o pewien rozdzia\u0142 jego historii w 1945 roku. Zapraszamy w podr\u00f3\u017c \u015bladami przesz\u0142o\u015bci Choszczna \u2013 od s\u0142owia\u0144skiej osady po pruskie miasto przemys\u0142owe.<\/p>\n
Tereny dzisiejszego Choszczna by\u0142y zamieszkane ju\u017c w epoce kamienia. W VI wieku naszej ery pojawi\u0142y si\u0119 tu osady s\u0142owia\u0144skie, w tym gr\u00f3d obronny, kt\u00f3ry prawdopodobnie pe\u0142ni\u0142 r\u00f3wnie\u017c funkcje handlowe. W latach 963\u2013967 w\u0142adca Polan, Mieszko I, w\u0142\u0105czy\u0142 te ziemie w granice swojego pa\u0144stwa, a w 1122 roku zwierzchnictwo polskie potwierdzi\u0142 tu Boles\u0142aw III Krzywousty. Po rozbiciu dzielnicowym region sta\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Ksi\u0119stwa Wielkopolskiego.<\/p>\n
Kluczowy dla przysz\u0142o\u015bci regionu okaza\u0142 si\u0119 XIII wiek. W 1233 roku ksi\u0105\u017c\u0119 wielkopolski W\u0142adys\u0142aw Odonic nada\u0142 ziemie w okolicach Choszczna cystersom z Ko\u0142bacza, a cztery lata p\u00f3\u017aniej \u2013 w 1237 roku \u2013 zakonowi joannit\u00f3w. Spory mi\u0119dzy zakonami oraz nieprecyzyjnie wytyczone granice sta\u0142y si\u0119 pretekstem do przej\u0119cia kontroli nad tym strategicznym obszarem przez margrabi\u00f3w brandenburskich.<\/p>\n
To w\u0142a\u015bnie oni, mi\u0119dzy 1269 a 1289 rokiem, za\u0142o\u017cyli na prawie magdeburskim miasto Arnswalde. Pierwsza pisemna wzmianka o nim pochodzi z 1269 roku i dotyczy traktatu zawartego w Arnswalde mi\u0119dzy margrabiami a ksi\u0119ciem gda\u0144skim M\u015bciwojem II. Miasto, wzorowane na Angerm\u00fcnde, otrzyma\u0142o charakterystyczny, szachownicowy uk\u0142ad urbanistyczny, kt\u00f3ry przetrwa\u0142 a\u017c do 1945 roku.<\/p>\n
Dzi\u0119ki strategicznemu po\u0142o\u017ceniu na skrzy\u017cowaniu wa\u017cnych szlak\u00f3w handlowych, w tym tzw. \u201eDrogi Polskiej\u201d i \u201eDrogi Margrabi\u00f3w\u201d, Arnswalde szybko sta\u0142o si\u0119 wa\u017cnym o\u015brodkiem rzemios\u0142a i handlu. Ju\u017c w 1291 roku otrzyma\u0142o przywilej wolnego handlu z Pomorzem i Wielkopolsk\u0105. Miasto otoczono pot\u0119\u017cnym systemem fortyfikacji \u2013 kamienno-ceglanym murem o d\u0142ugo\u015bci 1800 metr\u00f3w i wysoko\u015bci 9 metr\u00f3w, wzmocnionym basztami i podw\u00f3jn\u0105 fos\u0105 \u2013 co czyni\u0142o je trudn\u0105 do zdobycia twierdz\u0105. W p\u00f3\u0142nocno-zachodniej cz\u0119\u015bci miasta osiedli\u0142a si\u0119 spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska, kt\u00f3ra za\u0142o\u017cy\u0142a synagog\u0119 oraz cmentarz na tzw. \u017bydowskiej G\u00f3rze (dzi\u015b Miejska G\u00f3ra).<\/p>\n
Od 1373 roku Choszczno wraz z ca\u0142\u0105 Now\u0105 Marchi\u0105 znalaz\u0142o si\u0119 w granicach Korony Czeskiej pod panowaniem Luksemburg\u00f3w. W 1402 roku Zygmunt Luksemburski, potrzebuj\u0105c funduszy na prowadzenie wojen, zastawi\u0142 region Zakonowi Krzy\u017cackiemu. Panowanie krzy\u017cackie (1402\u20131454) by\u0142o dla miasta okresem niepokoj\u00f3w. Mieszka\u0144cy Arnswalde stali si\u0119 o\u015brodkiem opozycji wobec Zakonu, a w 1433 roku rada miejska z\u0142o\u017cy\u0142a ho\u0142d polskiemu kr\u00f3lowi W\u0142adys\u0142awowi Jagielle. Miasto pozostawa\u0142o w politycznej zale\u017cno\u015bci od Polski do 1437 roku, kiedy to \u2013 na mocy pokoju polsko-krzy\u017cackiego \u2013 powr\u00f3ci\u0142o pod w\u0142adz\u0119 Zakonu. Bunt mieszczan z 1443 roku zosta\u0142 krwawo st\u0142umiony, a Krzy\u017cacy wznie\u015bli w po\u0142udniowo-wschodniej cz\u0119\u015bci miasta zamek. Ostatecznie w 1454 roku Zakon, szukaj\u0105c \u015brodk\u00f3w na wojn\u0119 z Polsk\u0105, sprzeda\u0142 Now\u0105 Marchi\u0119 wraz z Choszcznem z powrotem Brandenburgii.<\/p>\n
Pod rz\u0105dami brandenburskimi, a p\u00f3\u017aniej pruskimi, miasto prze\u017cywa\u0142o zmienne koleje losu. W XVI wieku by\u0142o jednym z najwi\u0119kszych miast Nowej Marchii, jednak w XVII stuleciu jego rozw\u00f3j zahamowa\u0142y epidemie, po\u017cary oraz zniszczenia wojny trzydziestoletniej. W latach 1716\u20131844 Choszczno pe\u0142ni\u0142o funkcj\u0119 miasta garnizonowego.<\/p>\n
Prawdziwy prze\u0142om w rozwoju gospodarczym miasta nast\u0105pi\u0142 w XIX wieku. Kluczowym impulsem by\u0142a budowa w 1847 roku linii kolejowej, kt\u00f3ra po\u0142\u0105czy\u0142a Arnswalde ze Szczecinem, Stargardem, Krzy\u017cem i Poznaniem. Dost\u0119p do nowoczesnego transportu zapocz\u0105tkowa\u0142 rewolucj\u0119 przemys\u0142ow\u0105. Jak grzyby po deszczu zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 fabryki: zapa\u0142ek (1850), maszyn rolniczych, sukna, papy, a w 1896 roku \u2013 du\u017ca cukrownia. Rozwija\u0142y si\u0119 rzemios\u0142o i handel, w kt\u00f3rych znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska.<\/p>\n
Na pocz\u0105tku XX wieku Arnswalde by\u0142o pr\u0119\u017cnie dzia\u0142aj\u0105cym miastem powiatowym. W 1925 roku liczy\u0142o 10 911 mieszka\u0144c\u00f3w, a tu\u017c przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej, w 1939 roku \u2013 ju\u017c 12 725. W latach 1926\u20131944 w mie\u015bcie funkcjonowa\u0142o muzeum powiatowe, za\u0142o\u017cone przez Waltera Schumachera, gromadz\u0105ce \u015bwiadectwa lokalnej historii i kultury.<\/p>\n
Okres II wojny \u015bwiatowej zapisa\u0142 si\u0119 w historii Choszczna w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny. Jesieni\u0105 1939 roku na obrze\u017cach miasta Niemcy utworzyli ob\u00f3z jeniecki Oflag II B Arnswalde. Pocz\u0105tkowo przetrzymywano w nim ponad 2200 polskich oficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy wzi\u0119tych do niewoli podczas kampanii wrze\u015bniowej. Mimo surowych warunk\u00f3w je\u0144cy prowadzili w obozie tajn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 kulturaln\u0105 i polityczn\u0105. W maju 1942 roku polskich oficer\u00f3w przeniesiono do innego obozu, a na ich miejsce przywieziono je\u0144c\u00f3w francuskich.<\/p>\n
Pod koniec wojny, w obliczu zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 Armii Czerwonej, niemieckie dow\u00f3dztwo og\u0142osi\u0142o Arnswalde twierdz\u0105 (Festung Arnswalde<\/em>). W lutym 1945 roku miasto sta\u0142o si\u0119 aren\u0105 niezwykle zaci\u0119tych, trwaj\u0105cych ponad dwa tygodnie walk. Bronione przez kilka tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy niemieckich zosta\u0142o otoczone przez jednostki radzieckiej 61. Armii. Ostatecznie 23 lutego 1945 roku, po morderczym obl\u0119\u017ceniu i szturmie, miasto zosta\u0142o zdobyte.<\/p>\n Cena by\u0142a katastrofalna. W wyniku bombardowa\u0144 i walk ulicznych zniszczeniu uleg\u0142o od 80% do 95% zabudowy. Stare Miasto praktycznie przesta\u0142o istnie\u0107. Choszczno sta\u0142o si\u0119 jednym z najbardziej zniszczonych miast na Pomorzu Zachodnim, a jego rola gospodarcza zosta\u0142a niemal ca\u0142kowicie unicestwiona. Bitwa o Arnswalde poch\u0142on\u0119\u0142a \u017cycie oko\u0142o 3000 \u017co\u0142nierzy po ka\u017cdej ze stron.<\/p>\n Mimo ogromu zniszcze\u0144 wojennych w Choszcznie przetrwa\u0142o kilka cennych zabytk\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 niemymi \u015bwiadkami jego bogatej przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Narodzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny<\/strong> \u2013 gotycka \u015bwi\u0105tynia, wzniesiona w XIV wieku przez joannit\u00f3w, jest najwa\u017cniejszym zabytkiem miasta. Wielokrotnie niszczona przez po\u017cary i wojny, po 1945 roku zosta\u0142a odbudowana z dba\u0142o\u015bci\u0105 o przywr\u00f3cenie jej gotyckiego charakteru. W jej wn\u0119trzu znajduje si\u0119 unikatowy w skali Europy zabytek \u2013 ceramiczna p\u0142askorze\u017aba \u201eDrzewo Jessego\u201d z pierwszej po\u0142owy XIV wieku, przedstawiaj\u0105ca genealogi\u0119 Chrystusa. W murach ko\u015bcio\u0142a zachowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c XV-wieczna p\u0142yta nagrobna burmistrza Miko\u0142aja Rebentischa.<\/p>\n Mury obronne i barbakan<\/strong> \u2013 fragmenty pot\u0119\u017cnych, XIV- i XV-wiecznych mur\u00f3w miejskich do dzi\u015b otaczaj\u0105 historyczne centrum. Najlepiej zachowanym elementem fortyfikacji jest gotycka baszta przedbramia Bramy Kamiennej, potocznie zwana barbakanem. Zniszczona w 1945 roku, zosta\u0142a odbudowana w latach 60. i dzi\u015b stanowi jeden z symboli miasta.<\/p>\n Inne obiekty<\/strong> \u2013 o przemys\u0142owej przesz\u0142o\u015bci miasta przypominaj\u0105 zesp\u00f3\u0142 dworca kolejowego z po\u0142owy XIX wieku oraz wie\u017ca ci\u015bnie\u0144 z 1903 roku. Cho\u0107 oba obiekty zosta\u0142y uszkodzone podczas wojny i p\u00f3\u017aniej przebudowane, ich bry\u0142y wci\u0105\u017c nawi\u0105zuj\u0105 do architektury z czas\u00f3w Arnswalde.<\/p>\n Historia Choszczna do 1945 roku to fascynuj\u0105ca opowie\u015b\u0107 o mie\u015bcie na styku kultur i wp\u0142yw\u00f3w. Jego losy \u2013 od \u015bredniowiecznego centrum handlu, przez pruskie miasto przemys\u0142owe, a\u017c po tragiczn\u0105 zag\u0142ad\u0119 w ogniu wojny \u2013 odzwierciedlaj\u0105 skomplikowane dzieje ca\u0142ego regionu. Pozosta\u0142e zabytki stanowi\u0105 dzi\u015b cenne dziedzictwo, kt\u00f3re pozwala nam dotkn\u0105\u0107 tej wielow\u0105tkowej przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Choszczno, malowniczo po\u0142o\u017cone na Pojezierzu Choszcze\u0144skim, to miasto o niezwykle bogatej i burzliwej historii. Jego dzieje, si\u0119gaj\u0105ce wczesnego \u015bredniowiecza, s\u0105 opowie\u015bci\u0105 o zmieniaj\u0105cych si\u0119 granicach, pot\u0119gach politycznych i dramatycznych zwrotach akcji. Przez wieki, znane pod niemieck\u0105 nazw\u0105 Arnswalde, miasto by\u0142o \u015bwiadkiem rozwoju, wojen oraz niemal ca\u0142kowitego zniszczenia, kt\u00f3re zako\u0144czy\u0142o pewien rozdzia\u0142 jego historii w 1945 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":762,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[149],"tags":[],"class_list":["post-761","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-choszczno-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/761","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=761"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/761\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":765,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/761\/revisions\/765"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/762"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=761"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=761"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=761"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Zabytki \u2013 \u015bwiadkowie burzliwej historii<\/h2>\n