W panoramie p\u00f3\u0142nocnych dzielnic Szczecina, przy ulicy D\u0119bog\u00f3rskiej 31\u201333, wznosi si\u0119 monumentalna budowla z czerwonej ceg\u0142y. Dzi\u015b w du\u017cej mierze opuszczona i naznaczona up\u0142ywem czasu, dawna olejarnia w \u017belechowej jest niemym \u015bwiadkiem burzliwej historii przemys\u0142owej miasta. Jej mury, kt\u00f3re przetrwa\u0142y po\u017cary, wojn\u0119 i zmiany systemowe, opowiadaj\u0105 fascynuj\u0105c\u0105 histori\u0119 o ambicji, post\u0119pie technologicznym i nieuchronnych przemianach, kt\u00f3re ukszta\u0142towa\u0142y ten fragment Szczecina. Artyku\u0142 ten przedstawia dzieje tego niezwyk\u0142ego obiektu a\u017c do ko\u0144ca XX wieku.<\/p>\n
Przemys\u0142owa historia tego miejsca si\u0119ga 1837 roku. To w\u0142a\u015bnie wtedy kupiec Paul Gutkie za\u0142o\u017cy\u0142 tu nowoczesny, nap\u0119dzany par\u0105 m\u0142yn zbo\u017cowy. Zbudowany przez Sp\u00f3\u0142k\u0119 M\u0142yn\u00f3w Walcowych (Walzm\u00fchle Company<\/em>) wed\u0142ug projektu in\u017cyniera J. Schulzbergera zak\u0142ad szybko zyska\u0142 miano jednego z najwi\u0119kszych tego typu obiekt\u00f3w na wschodnich terenach \u00f3wczesnej Rzeszy Niemieckiej. Jego powstanie by\u0142o kamieniem milowym w industrializacji \u017belechowej (w\u00f3wczas Z\u00fcllchow<\/em>), wpisuj\u0105c si\u0119 w dynamiczny rozw\u00f3j przemys\u0142owego Szczecina.<\/p>\n Do 1847 roku m\u0142yn przeszed\u0142 szereg modernizacji maj\u0105cych na celu zwi\u0119kszenie wydajno\u015bci i jako\u015bci produkcji. Jednak jego rozw\u00f3j by\u0142 naznaczony katastrofami. We wrze\u015bniu 1850 roku pot\u0119\u017cny po\u017car strawi\u0142 zabudowania. Zak\u0142ad zosta\u0142 odbudowany, lecz pech go nie<\/strong> opuszcza\u0142. W 1876 roku kolejny ogie\u0144 ponownie zniszczy\u0142 m\u0142yn. To w\u0142a\u015bnie po tej drugiej katastrofie podj\u0119to decyzj\u0119 o budowie obiektu, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wny zr\u0105b przetrwa\u0142 do dzi\u015b. Wzniesiono w\u00f3wczas masywn\u0105, tr\u00f3jcz\u0142onow\u0105 konstrukcj\u0119 z charakterystycznej czerwonej ceg\u0142y, zdobion\u0105 neogotyckimi detalami. Sk\u0142ada\u0142a si\u0119 ona z silosu, spichlerza oraz hali produkcyjnej, co \u015bwiadczy\u0142o o skali i zaawansowaniu technologicznym przedsi\u0119wzi\u0119cia.<\/p>\n Pocz\u0105tek XX wieku przyni\u00f3s\u0142 fundamentaln\u0105 zmian\u0119 w profilu dzia\u0142alno\u015bci zak\u0142adu. W 1910 roku m\u0142yn zbo\u017cowy zako\u0144czy\u0142 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Jego solidna infrastruktura zosta\u0142a jednak szybko zaadaptowana na potrzeby nowego przemys\u0142u. Na bazie dawnego m\u0142yna powsta\u0142a nowoczesna fabryka oleju \u2013 Stettiner \u00d6lwerke AG<\/strong>.<\/p>\n Ta transformacja by\u0142a odpowiedzi\u0105 na rosn\u0105ce zapotrzebowanie na oleje ro\u015blinne, zar\u00f3wno w przemy\u015ble spo\u017cywczym, jak i technicznym. Hala produkcyjna zosta\u0142a przystosowana do przerobu soi, co \u015bwiadczy o globalnym zasi\u0119gu i nowoczesnym podej\u015bciu w\u0142a\u015bcicieli. Zachowane materia\u0142y, takie jak reklama z 1933 roku, potwierdzaj\u0105, \u017ce fabryka produkowa\u0142a szerok\u0105 gam\u0119 olej\u00f3w, umacniaj\u0105c swoj\u0105 pozycj\u0119 na regionalnym rynku. Olejarnia sta\u0142a si\u0119 wa\u017cnym punktem na przemys\u0142owej mapie przedwojennego Szczecina, generuj\u0105c miejsca pracy i przyczyniaj\u0105c si\u0119 do gospodarczego rozwoju dzielnicy.<\/p>\n II wojna \u015bwiatowa przynios\u0142a ogromne zniszczenia Szczecinowi, a dzielnica \u017belechowa zosta\u0142a szczeg\u00f3lnie mocno dotkni\u0119ta bombardowaniami. Wiele zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych leg\u0142o w gruzach. Jednak pot\u0119\u017cna konstrukcja olejarni, zw\u0142aszcza budynek produkcyjny ze stropami z \u017celbetu, w du\u017cej mierze ocala\u0142a. By\u0142a jednym z nielicznych obiekt\u00f3w przemys\u0142owych w tej cz\u0119\u015bci miasta, kt\u00f3re przetrwa\u0142y wojenn\u0105 po\u017cog\u0119, cho\u0107 nie bez uszkodze\u0144.<\/p>\n Po przej\u0119ciu Szczecina przez polsk\u0105 administracj\u0119 w 1945 roku podj\u0119to pr\u00f3b\u0119 reaktywacji zak\u0142adu. W ocala\u0142ych halach tymczasowo wznowiono produkcj\u0119, tym razem skupiaj\u0105c si\u0119 na oleju rzepakowym, kt\u00f3ry by\u0142 kluczowym produktem w trudnych latach powojennej odbudowy. By\u0142 to jednak tylko kr\u00f3tki powr\u00f3t do pierwotnej funkcji.<\/p>\n W kolejnych dekadach budynek przechodzi\u0142 dalsze transformacje, odzwierciedlaj\u0105c zmieniaj\u0105ce si\u0119 potrzeby gospodarki PRL. Pot\u0119\u017cne hale fabryczne okaza\u0142y si\u0119 idealne dla innych ga\u0142\u0119zi przemys\u0142u. W murach dawnej Stettiner \u00d6lwerke AG<\/strong> ulokowano najpierw fabryk\u0119 szczotek<\/strong>, a nast\u0119pnie odlewni\u0119 metali kolorowych<\/strong>. Ta ostatnia dzia\u0142alno\u015b\u0107 by\u0142a prowadzona w obiekcie najd\u0142u\u017cej, bo a\u017c do po\u0142owy lat 90. XX wieku. Przez blisko p\u00f3\u0142 wieku budynek nieprzerwanie s\u0142u\u017cy\u0142 celom produkcyjnym, staj\u0105c si\u0119 trwa\u0142ym elementem krajobrazu polskiego ju\u017c Szczecina i wa\u017cnym pracodawc\u0105 dla mieszka\u0144c\u00f3w p\u00f3\u0142nocnych osiedli.<\/p>\n Okres transformacji ustrojowej w Polsce przyni\u00f3s\u0142 kres dzia\u0142alno\u015bci przemys\u0142owej w wielu historycznych zak\u0142adach. Ten los nie omin\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c kompleksu przy ulicy D\u0119bog\u00f3rskiej. W po\u0142owie lat 90. odlewnia metali kolorowych zako\u0144czy\u0142a swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107, a hale produkcyjne opustosza\u0142y. Dla budynku, kt\u00f3ry przez ponad 150 lat t\u0119tni\u0142 \u017cyciem, rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 zupe\u0142nie nowy, trudny rozdzia\u0142.<\/p>\n Z ko\u0144cem XX wieku dawna olejarnia sta\u0142a si\u0119 reliktem przesz\u0142o\u015bci. Pozbawiona gospodarza zacz\u0119\u0142a powoli niszcze\u0107. Jej monumentalna, neogotycka architektura, niegdy\u015b symbol pot\u0119gi i nowoczesno\u015bci, zacz\u0119\u0142a poddawa\u0107 si\u0119 dzia\u0142aniu czasu i ludzkiej oboj\u0119tno\u015bci. Mimo to jej historyczna i architektoniczna warto\u015b\u0107 zosta\u0142a oficjalnie doceniona \u2013 obiekt wpisano do rejestru zabytk\u00f3w wojew\u00f3dztwa zachodniopomorskiego (decyzja z 27 stycznia 2005 r., nr A-201), co mia\u0142o go chroni\u0107 przed ca\u0142kowit\u0105 dewastacj\u0105.<\/p>\n Opuszczony kolos sta\u0142 si\u0119 celem wypraw mi\u0142o\u015bnik\u00f3w historii, fotograf\u00f3w i eksplorator\u00f3w miejskich, kt\u00f3rzy w jego pustych wn\u0119trzach szukali \u015blad\u00f3w dawnej \u015bwietno\u015bci. Historia przemys\u0142owej dzia\u0142alno\u015bci w tym miejscu dobieg\u0142a ko\u0144ca wraz z zamkni\u0119ciem ostatniego zak\u0142adu, pozostawiaj\u0105c po sobie imponuj\u0105c\u0105, lecz coraz bardziej zrujnowan\u0105 pami\u0105tk\u0119.<\/p>\n Historia olejarni w \u017belechowej do ko\u0144ca XX wieku to opowie\u015b\u0107 o niezwyk\u0142ej zdolno\u015bci do adaptacji. Zaczynaj\u0105c jako ambitny m\u0142yn parowy, przezwyci\u0119\u017caj\u0105c katastrofy, sta\u0142a si\u0119 nowoczesn\u0105 fabryk\u0105 olej\u00f3w, by po wojennych zniszczeniach s\u0142u\u017cy\u0107 jeszcze przez dekady jako miejsce produkcji szczotek i odlew\u00f3w. Ka\u017cdy z tych etap\u00f3w pozostawi\u0142 w jej murach sw\u00f3j \u015blad, tworz\u0105c wielowarstwow\u0105 kronik\u0119 przemian gospodarczych i technologicznych regionu.<\/p>\n Cho\u0107 g\u0142\u00f3wny okres jej dzia\u0142alno\u015bci zako\u0144czy\u0142 si\u0119 w latach 90., historia tego miejsca toczy si\u0119 dalej. Na pocz\u0105tku XXI wieku pojawi\u0142y si\u0119 ambitne plany przekszta\u0142cenia jej w Mi\u0119dzynarodowy Dom Sztuki z inicjatywy Fundacji Balet, kt\u00f3re jednak nie dosz\u0142y do skutku z powodu braku funduszy. Po latach niepewno\u015bci, w 2023 roku zabytek zosta\u0142 sprzedany grupie Arche \u2013 deweloperowi specjalizuj\u0105cemu si\u0119 w renowacji obiekt\u00f3w historycznych. Daje to now\u0105 nadziej\u0119, \u017ce ten symbol przemys\u0142owej pot\u0119gi Szczecina zostanie ocalony i zyska nowe \u017cycie, kontynuuj\u0105c swoj\u0105 niezwyk\u0142\u0105 histori\u0119 w kolejnym stuleciu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W panoramie p\u00f3\u0142nocnych dzielnic Szczecina, przy ulicy D\u0119bog\u00f3rskiej 31\u201333, wznosi si\u0119 monumentalna budowla z czerwonej ceg\u0142y. Dzi\u015b w du\u017cej mierze opuszczona i naznaczona up\u0142ywem czasu, dawna olejarnia w \u017belechowej jest niemym \u015bwiadkiem burzliwej historii przemys\u0142owej miasta. Jej mury, kt\u00f3re przetrwa\u0142y po\u017cary, wojn\u0119 i zmiany systemowe, opowiadaj\u0105 fascynuj\u0105c\u0105 histori\u0119 o ambicji, post\u0119pie technologicznym i nieuchronnych przemianach, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":773,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-772","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-szczecin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/772","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=772"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/772\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":777,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/772\/revisions\/777"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/773"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=772"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=772"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=772"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Nowa era: Stettiner \u00d6lwerke AG (1910\u20131945)<\/h2>\n
Czas pr\u00f3by: wojna i losy powojenne (1945\u20131990)<\/h2>\n
Koniec wieku, koniec przemys\u0142u<\/h2>\n