{"id":828,"date":"2026-03-19T06:00:10","date_gmt":"2026-03-19T08:00:10","guid":{"rendered":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=828"},"modified":"2026-03-20T03:56:04","modified_gmt":"2026-03-20T05:56:04","slug":"gryfice-historia-miasta-nad-rega-do-1945-roku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=828","title":{"rendered":"Gryfice: historia miasta nad Reg\u0105 do 1945 roku"},"content":{"rendered":"

Gryfice, historycznie znane jako Greifenberg, to miasto o bogatej i z\u0142o\u017conej historii, si\u0119gaj\u0105cej korzeniami \u015bredniowiecza. Po\u0142o\u017cone nad rzek\u0105 Reg\u0105, przez wieki by\u0142o \u015bwiadkiem panowania ksi\u0105\u017c\u0105t pomorskich oraz rz\u0105d\u00f3w pruskich i niemieckich, a jego losy nierozerwalnie splata\u0142y si\u0119 z burzliwymi wydarzeniami historii Europy. Niniejszy artyku\u0142 przedstawia dzieje Gryfic od ich zarania a\u017c do prze\u0142omowego roku 1945.<\/strong><\/p>\n

Wczesna historia i za\u0142o\u017cenie miasta<\/h3>\n

Badania archeologiczne dowodz\u0105, \u017ce osadnictwo na ziemi gryfickiej istnia\u0142o ju\u017c w neolicie i epoce br\u0105zu. We wczesnym \u015bredniowieczu tereny te zamieszkiwa\u0142y zachodniopomorskie plemiona, takie jak Wolinianie, Pyrzyczanie i Brze\u017canie. Na kr\u00f3tko ziemie te znalaz\u0142y si\u0119 w granicach pa\u0144stwa polskiego za panowania Mieszka I i Boles\u0142awa Chrobrego. Kluczowym wydarzeniem dla regionu by\u0142a bitwa pod Niek\u0142adzem w 1121 roku, w kt\u00f3rej Boles\u0142aw III Krzywousty pokona\u0142 si\u0142y zachodniopomorskie. W 1124 roku misja chrystianizacyjna biskupa Ottona z Bambergu doprowadzi\u0142a do chrztu miejscowej ludno\u015bci.<\/p>\n

W po\u0142owie XIII wieku ksi\u0105\u017c\u0119ta pomorscy Barnim I i Warcis\u0142aw III, d\u0105\u017c\u0105c do wzmocnienia swojej w\u0142adzy, wspierali akcj\u0119 osadnicz\u0105. W 1262 roku ksi\u0105\u017c\u0119 dymi\u0144ski Warcis\u0142aw III nada\u0142 nowej osadzie, nazwanej Nova Civitas<\/em> (Nowe Miasto), przywilej lokacyjny na prawie lubeckim. Miasto zosta\u0142o za\u0142o\u017cone na lewym brzegu dolnej Regi, a jego lokatorem zosta\u0142 Jakob von Trebetow. Akt lokacyjny przyznawa\u0142 miastu 100 \u0142an\u00f3w ziemi, prawo do swobodnej \u017ceglugi na Redze oraz czasowe zwolnienie z podatk\u00f3w, co stworzy\u0142o dogodne warunki do rozwoju.<\/p>\n

Pochodzenie nazwy<\/h3>\n

Po \u015bmierci Warcis\u0142awa III jego nast\u0119pca, ksi\u0105\u017c\u0119 Barnim I, potwierdzi\u0142 nadane przywileje. 21 wrze\u015bnia 1264 roku oficjalnie nada\u0142 miastu nazw\u0119 Civitas Griphemberch super Regam<\/em>. Nazwa ta, t\u0142umaczona jako \u201eGryfia G\u00f3ra nad Reg\u0105\u201d, nawi\u0105zywa\u0142a bezpo\u015brednio do gryfa \u2013 symbolu dynastii ksi\u0105\u017c\u0105t pomorskich, Gryfit\u00f3w.<\/p>\n

Rozw\u00f3j w \u015bredniowieczu<\/h3>\n

Okres od XIV do po\u0142owy XVI wieku to czas dynamicznego rozwoju i najwi\u0119kszej \u015bwietno\u015bci gospodarczej Gryfic. Miasto sta\u0142o si\u0119 wa\u017cnym o\u015brodkiem handlowym, a jego kupcy \u2013 g\u0142\u00f3wnie pochodz\u0105cy z Greifswaldu \u2013 prowadzili o\u017cywion\u0105 wymian\u0119 towarow\u0105. Eksportowano zbo\u017ce, wosk, sk\u00f3ry, smo\u0142\u0119, konopie i mi\u00f3d, kt\u00f3re trafia\u0142y do Lubeki, a stamt\u0105d na rynki europejskie.<\/p>\n

Kluczowe osi\u0105gni\u0119cia tego okresu to:<\/p>\n

Infrastruktura:<\/strong> Pod koniec XIII wieku rozpocz\u0119to budow\u0119 murowanego ko\u015bcio\u0142a Mariackiego. Oko\u0142o 1300 roku miasto otoczono murami obronnymi o d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 650 metr\u00f3w, z trzema bramami (Wysok\u0105, Kamienn\u0105 i Regi), trzema basztami strzelniczymi oraz licznymi basztami i fos\u0105.<\/p>\n

Zarz\u0105dzanie:<\/strong> W\u0142adz\u0119 w mie\u015bcie sprawowa\u0142a rada miejska, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z 9 do 12 radnych. Wzniesiono gotycki ratusz, w kt\u00f3rym mie\u015bci\u0142y si\u0119 m.in. sukiennice i s\u0105d \u0142awniczy. Ju\u017c w 1327 roku miasto uzyska\u0142o prawo do orzekania kary \u015bmierci.<\/p>\n

Handel i rzemios\u0142o:<\/strong> W 1365 roku Gryfice przyst\u0105pi\u0142y do Hanzy, co wzmocni\u0142o ich pozycj\u0119 handlow\u0105. Miasto aktywnie uczestniczy\u0142o w dzia\u0142aniach zwi\u0105zku, m.in. w wojnie z Dani\u0105 (1368\u20131370) oraz w zwalczaniu piractwa na Ba\u0142tyku. Powstawa\u0142y liczne cechy rzemie\u015blnicze i kupieckie.<\/p>\n

Edukacja:<\/strong> W dokumencie z 1386 roku wspomniano o istnieniu w Gryficach szko\u0142y \u0142aci\u0144skiej, uwa\u017canej za jedn\u0105 z najstarszych na Pomorzu.<\/p>\n

Panowanie ksi\u0105\u017c\u0105t pomorskich<\/h3>\n

Gryfice pozostawa\u0142y w granicach w\u0142adztwa ksi\u0105\u017c\u0105t z dynastii Gryfit\u00f3w od momentu lokacji w 1262 roku a\u017c do 1648 roku. Okres ten, cho\u0107 naznaczony rozwojem, zako\u0144czy\u0142 si\u0119 wraz z wyga\u015bni\u0119ciem rodu w 1637 roku oraz zniszczeniami wojny trzydziestoletniej. Konflikt ten doprowadzi\u0142 do drastycznego spadku liczby ludno\u015bci i zahamowania rozwoju miasta, kt\u00f3re by\u0142o okupowane zar\u00f3wno przez wojska cesarskie, jak i szwedzkie.<\/p>\n

Okres pruski \/ niemiecki<\/h3>\n

Na mocy pokoju westfalskiego w 1648 roku Gryfice wraz z Pomorzem Tylnym znalaz\u0142y si\u0119 pod panowaniem Brandenburgii-Prus. W 1701 roku miasto sta\u0142o si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 Kr\u00f3lestwa Prus, a od 1871 roku \u2013 zjednoczonego Cesarstwa Niemieckiego. W 1818 roku Gryfice uzyska\u0142y status stolicy powiatu (Kreis Greifenberg) w ramach prowincji Pomorze. Ludno\u015b\u0107 miasta by\u0142a w tym okresie w przewa\u017caj\u0105cej mierze niemieckoj\u0119zyczna i protestancka, z niewielkimi mniejszo\u015bciami katolick\u0105 i \u017cydowsk\u0105.<\/p>\n

Rozw\u00f3j gospodarczy<\/h3>\n

W XIX i na pocz\u0105tku XX wieku gospodarka regionu opiera\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na rolnictwie i le\u015bnictwie, w kt\u00f3rych zatrudnienie znajdowa\u0142o blisko 60% si\u0142y roboczej. Istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142o tak\u017ce rybo\u0142\u00f3wstwo przybrze\u017cne oraz rozwijaj\u0105ca si\u0119 turystyka w nadba\u0142tyckich kurortach, takich jak Rewal.<\/p>\n

Prze\u0142omem dla rozwoju gospodarczego by\u0142o w\u0142\u0105czenie miasta do sieci kolejowej. W 1882 roku Gryfice uzyska\u0142y po\u0142\u0105czenie kolejowe na linii z D\u0105bia do Ko\u0142obrzegu. Od 1896 roku zacz\u0119\u0142a funkcjonowa\u0107 sie\u0107 kolei w\u0105skotorowej (Greifenberger Kleinbahnen<\/em>), kt\u00f3ra po\u0142\u0105czy\u0142a miasto z okolicznymi miejscowo\u015bciami i odegra\u0142a kluczow\u0105 rol\u0119 w transporcie lokalnym.<\/p>\n

\u017bycie kulturalne i spo\u0142eczne<\/h3>\n

Gryfice by\u0142y wa\u017cnym o\u015brodkiem edukacyjnym i religijnym. Dzia\u0142aj\u0105ca od XIV wieku szko\u0142a \u0142aci\u0144ska cieszy\u0142a si\u0119 renom\u0105 na ca\u0142ym Pomorzu. W mie\u015bcie funkcjonowa\u0142 klasztor franciszkan\u00f3w, a tak\u017ce kilka ko\u015bcio\u0142\u00f3w, przy kt\u00f3rych dzia\u0142a\u0142y szpitale i przytu\u0142ki. Populacja miasta systematycznie ros\u0142a: z 1 724 mieszka\u0144c\u00f3w w 1740 roku, przez 5 619 w 1871 roku, a\u017c do ponad 8 300 w 1925 roku.<\/p>\n

Okres I wojny \u015bwiatowej<\/h3>\n

Podczas I wojny \u015bwiatowej Gryfice, jako cz\u0119\u015b\u0107 Cesarstwa Niemieckiego, funkcjonowa\u0142y w realiach wojennych. \u0179r\u00f3d\u0142a nie odnotowuj\u0105 bezpo\u015brednich zniszcze\u0144 w mie\u015bcie, jednak jego mieszka\u0144cy \u2013 podobnie jak ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo niemieckie \u2013 odczuwali skutki konfliktu.<\/p>\n

Dwudziestolecie mi\u0119dzywojenne<\/h3>\n

Po 1918 roku Gryfice znalaz\u0142y si\u0119 w granicach Prus jako kraju zwi\u0105zkowego Republiki Weimarskiej. W sferze politycznej dominowa\u0142y nastroje konserwatywne. W wyborach do Reichstagu w 1933 roku NSDAP zdoby\u0142a w powiecie gryfickim 64% g\u0142os\u00f3w. W tym samym roku w mie\u015bcie powsta\u0142 polski zwi\u0105zek robotnik\u00f3w rolnych. W 1938 roku, w wyniku reformy administracyjnej, powiat gryficki zosta\u0142 przeniesiony z rejencji szczeci\u0144skiej do rejencji koszali\u0144skiej. Wed\u0142ug ostatniego niemieckiego spisu ludno\u015bci przed wojn\u0105 miasto liczy\u0142o 10 805 mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n

Okres II wojny \u015bwiatowej i losy miasta do 1945 roku<\/h3>\n

Od 1933 roku Gryfice by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 III Rzeszy. W okresie nazistowskim nasili\u0142y si\u0119 represje wobec miejscowych Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w. Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej do miasta sprowadzono polskich robotnik\u00f3w przymusowych. W Gryficach dzia\u0142a\u0142y r\u00f3wnie\u017c cztery podobozy jenieckie obozu Stalag II-D.<\/p>\n

Kres niemieckiej historii miasta nadszed\u0142 w marcu 1945 roku. 6 marca do Gryfic wkroczy\u0142y oddzia\u0142y Armii Czerwonej. Walki oraz p\u00f3\u017aniejsze podpalenia i grabie\u017ce, dokonane przez \u017co\u0142nierzy radzieckich, doprowadzi\u0142y do zniszczenia oko\u0142o 40% zabudowy \u015br\u00f3dmie\u015bcia. Na mocy postanowie\u0144 konferencji poczdamskiej miasto zosta\u0142o przekazane pod polsk\u0105 administracj\u0119, co otworzy\u0142o nowy rozdzia\u0142 w jego dziejach.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gryfice, historycznie znane jako Greifenberg, to miasto o bogatej i z\u0142o\u017conej historii, si\u0119gaj\u0105cej korzeniami \u015bredniowiecza. Po\u0142o\u017cone nad rzek\u0105 Reg\u0105, przez wieki by\u0142o \u015bwiadkiem panowania ksi\u0105\u017c\u0105t pomorskich oraz rz\u0105d\u00f3w pruskich i niemieckich, a jego losy nierozerwalnie splata\u0142y si\u0119 z burzliwymi wydarzeniami historii Europy. Niniejszy artyku\u0142 przedstawia dzieje Gryfic od ich zarania a\u017c do prze\u0142omowego roku 1945. […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":831,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-828","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gryfice"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/828","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=828"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/828\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":833,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/828\/revisions\/833"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/831"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=828"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=828"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=828"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}