Gdy my\u015blimy o niemieckiej pot\u0119dze podwodnej w czasie II wojny \u015bwiatowej, nasze my\u015bli biegn\u0105 ku stoczniom w Hamburgu, Kilonii czy Gda\u0144sku. Jednak w cieniu tych gigant\u00f3w, nad brzegami Odry, w Szczecinie (w\u00f3wczas Stettinie), istnia\u0142 kluczowy, cho\u0107 cz\u0119sto pomijany, o\u015brodek machiny wojennej Kriegsmarine. Miasto to by\u0142o nie tylko miejscem narodzin stalowych drapie\u017cnik\u00f3w, ale tak\u017ce ku\u017ani\u0105 kadr dla za\u0142\u00f3g U-Boot\u00f3w, kt\u00f3re sia\u0142y postrach na Atlantyku. Zapraszamy w podr\u00f3\u017c do czas\u00f3w, gdy w szczeci\u0144skich stoczniach budowano okr\u0119ty podwodne, a na wyspie Gryfia tysi\u0105ce m\u0142odych marynarzy przygotowywa\u0142o si\u0119 do walki w g\u0142\u0119binach.<\/p>\n
W przededniu i w trakcie II wojny \u015bwiatowej Szczecin sta\u0142 si\u0119 wa\u017cnym zapleczem dla niemieckiej marynarki wojennej. Dwie g\u0142\u00f3wne stocznie podj\u0119\u0142y si\u0119 wyzwania budowy U-Boot\u00f3w, cho\u0107 ich historie i skala produkcji znacznie si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0142y.<\/p>\n
Historyczna stocznia Vulcan, zlokalizowana w dzisiejszej dzielnicy Drzetowo, mia\u0142a bogate tradycje w budowie okr\u0119t\u00f3w wojennych jeszcze z czas\u00f3w Kaiserliche Marine. Po okresie zamkni\u0119cia w latach 20. i 30. zosta\u0142a reaktywowana w 1939 roku. Nowe przedsi\u0119biorstwo, r\u00f3wnie\u017c pod nazw\u0105 Vulcan, mia\u0142o ambitne plany, obejmuj\u0105ce budow\u0119 a\u017c 18 okr\u0119t\u00f3w podwodnych typu VII C. Rzeczywisto\u015b\u0107 wojenna brutalnie zweryfikowa\u0142a te zamierzenia.<\/p>\n
Druga kluczowa stocznia, Oderwerke, po\u0142o\u017cona na terenie dzisiejszego Grabowa, r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142a w\u0142\u0105czona w program zbrojeniowy. Na mocy decyzji rz\u0105du Rzeszy zak\u0142ad ten otrzyma\u0142 polecenie budowy U-Boot\u00f3w, mimo \u017ce \u2013 jak wskazuj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a \u2013 m\u00f3g\u0142 nie by\u0107 w pe\u0142ni przygotowany do sprostania rygorystycznym wymogom technicznym i logistycznym.<\/p>\n
Wbrew ambitnym planom szczeci\u0144skie stocznie zdo\u0142a\u0142y uko\u0144czy\u0107 i zwodowa\u0107 jedynie trzy okr\u0119ty podwodne. Wszystkie nale\u017ca\u0142y do najliczniej produkowanej klasy w historii \u2013 typu VII C. By\u0142y to jednostki o d\u0142ugo\u015bci 67 metr\u00f3w i szeroko\u015bci 6,2 metra, z za\u0142og\u0105 licz\u0105c\u0105 co najmniej 44 oficer\u00f3w i marynarzy. Mog\u0142y zanurza\u0107 si\u0119 na g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 220\u2013230 metr\u00f3w, a ich uzbrojenie stanowi\u0142o 14 torped. Na powierzchni osi\u0105ga\u0142y pr\u0119dko\u015b\u0107 ponad 17 w\u0119z\u0142\u00f3w (ok. 32 km\/h), a pod wod\u0105 ponad 7 w\u0119z\u0142\u00f3w (ok. 14 km\/h).<\/p>\n
U-821<\/strong> \u2013 zwodowany 26 czerwca 1943 roku. Po wej\u015bciu do s\u0142u\u017cby odby\u0142 dwa patrole bojowe. Jego kariera by\u0142a kr\u00f3tka \u2013 10 czerwca 1944 roku zosta\u0142 zatopiony przez alianckie samoloty w pobli\u017cu Brestu. Z 50-osobowej za\u0142ogi ocala\u0142 tylko jeden marynarz.<\/p>\n U-822<\/strong> \u2013 zwodowany 20 lutego 1944 roku. Nigdy nie wzi\u0105\u0142 udzia\u0142u w walce, s\u0142u\u017c\u0105c wy\u0142\u0105cznie jako jednostka szkolna. Jego koniec nast\u0105pi\u0142 5 maja 1945 roku, kiedy to za\u0142oga dokona\u0142a samozatopienia w ramach operacji \u201eRegenbogen\u201d, maj\u0105cej na celu uniemo\u017cliwienie przej\u0119cia okr\u0119t\u00f3w przez aliant\u00f3w. Wrak zosta\u0142 wydobyty i zez\u0142omowany w 1948 roku.<\/p>\n U-823 i U-824<\/strong> \u2013 budow\u0119 tych dw\u00f3ch jednostek rozpocz\u0119to, ale nigdy jej nie uko\u0144czono. Zam\u00f3wienia anulowano w lipcu 1944 roku.<\/p>\n U-901<\/strong> \u2013 jego budowa trwa\u0142a 21 miesi\u0119cy. Zosta\u0142 zwodowany 9 pa\u017adziernika 1943 roku. Podobnie jak U-822 odby\u0142 tylko jeden patrol i nie uczestniczy\u0142 w starciach bojowych. Po kapitulacji Niemiec, 15 maja 1945 roku, jego za\u0142oga podda\u0142a si\u0119 w Stavanger w Norwegii. Okr\u0119t podzieli\u0142 los wielu innych U-Boot\u00f3w \u2013 zosta\u0142 zatopiony przez Brytyjczyk\u00f3w 5 stycznia 1946 roku w ramach operacji \u201eDeadlight\u201d.<\/p>\n U-902<\/strong> \u2013 zwodowany 24 stycznia 1943 roku, jednak nigdy nie wszed\u0142 do s\u0142u\u017cby. Jego kad\u0142ub zosta\u0142 dwukrotnie uszkodzony podczas alianckich nalot\u00f3w na Szczecin, co uniemo\u017cliwi\u0142o uko\u0144czenie budowy.<\/p>\n Proces produkcyjny w szczeci\u0144skich stoczniach by\u0142 naznaczony nie tylko wyzwaniami technicznymi, ale tak\u017ce mroczn\u0105 kart\u0105 historii. Stocznia Vulcan wykorzystywa\u0142a prac\u0119 niewolnicz\u0105, utrzymuj\u0105c w\u0142asny ob\u00f3z jeniecki. W\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w istnia\u0142 ruch oporu, kt\u00f3ry podejmowa\u0142 pr\u00f3by sabota\u017cu, staraj\u0105c si\u0119 uszkadza\u0107 budowane jednostki.<\/p>\n Zagro\u017cenie nadchodzi\u0142o r\u00f3wnie\u017c z powietrza. Alianckie lotnictwo regularnie atakowa\u0142o strategiczne obiekty przemys\u0142owe Szczecina. Naloty bombowe mia\u0142y bezpo\u015bredni wp\u0142yw na produkcj\u0119 U-Boot\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie w ich wyniku uszkodzony zosta\u0142 kad\u0142ub U-902, a tak\u017ce zniszczony zosta\u0142 U-108, kt\u00f3ry przebywa\u0142 w stoczni (zaton\u0105\u0142 ostatecznie 24 kwietnia 1945 roku). Ataki te dezorganizowa\u0142y prac\u0119, niszczy\u0142y infrastruktur\u0119 i op\u00f3\u017ania\u0142y budow\u0119.<\/p>\n Rola Szczecina w programie U-Boot\u00f3w wykracza\u0142a daleko poza sam\u0105 produkcj\u0119. W maju 1941 roku na wyspie Gryfia (w\u00f3wczas Bredower Werder) utworzono 4. Flotyll\u0119 Szkoln\u0105 U-Boot\u00f3w (4. Unterseebootsflottille). Miejsce to sta\u0142o si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych centr\u00f3w szkoleniowych dla przysz\u0142ych za\u0142\u00f3g.<\/p>\n Szacuje si\u0119, \u017ce przez Szczecin przewin\u0119\u0142o si\u0119 oko\u0142o 295 U-Boot\u00f3w w celach szkoleniowych, remontowych i doposa\u017ceniowych, a szkolenie przesz\u0142o tu blisko 14 000 kadet\u00f3w. M\u0142odzi m\u0119\u017cczy\u017ani w wieku 17\u201325 lat przechodzili tu kursy podstawowe, zapoznaj\u0105c si\u0119 ze skomplikowan\u0105 budow\u0105 okr\u0119tu, oraz zaawansowane, obejmuj\u0105ce wielomiesi\u0119czne \u0107wiczenia na Ba\u0142tyku w rejonie wyspy Bornholm.<\/p>\n Infrastruktura na Gryfii by\u0142a imponuj\u0105ca. Obejmowa\u0142a nabrze\u017ca, hale szkoleniowe, warsztaty, a nawet wie\u017c\u0119 do kalibracji peryskop\u00f3w i akumulatorowni\u0119. Kadeci mieszkali na pok\u0142adach zarekwirowanych statk\u00f3w pasa\u017cerskich \u2013 pocz\u0105tkowo \u201eUsambara\u201d, a p\u00f3\u017aniej \u201eOceana\u201d, kt\u00f3re pe\u0142ni\u0142y funkcj\u0119 p\u0142ywaj\u0105cych koszar. Ca\u0142y teren by\u0142 ufortyfikowany \u2013 z grubymi stalowymi drzwiami i okiennicami, a niekt\u00f3re budynki posiada\u0142y wie\u017cyczki strzelnicze.<\/p>\n Dzia\u0142alno\u015b\u0107 szkoleniowa zosta\u0142a powa\u017cnie zak\u0142\u00f3cona przez nalot z 11 kwietnia 1944 roku, podczas kt\u00f3rego zniszczono statek-koszary \u201eUsambara\u201d. Ostatecznie ostatni adepci sztuki podwodnej opu\u015bcili Szczecin w lutym 1945 roku na pok\u0142adzie \u201eOceany\u201d.<\/p>\n Dodatkowym elementem systemu szkoleniowego by\u0142 basen dla U-Boot\u00f3w w Karsiborze, kt\u00f3ry od 1942 roku s\u0142u\u017cy\u0142 jako baza dla jednostek szkolnych i pomocniczych, w tym okr\u0119t\u00f3w z 4. flotylli.<\/p>\n Wraz ze zbli\u017caj\u0105cym si\u0119 frontem i ostateczn\u0105 kl\u0119sk\u0105 III Rzeszy produkcja i szkolenie U-Boot\u00f3w w Szczecinie dobieg\u0142y ko\u0144ca. Ostatnie okr\u0119ty opu\u015bci\u0142y baz\u0119 w Karsiborze w po\u0142owie kwietnia 1945 roku. Po zako\u0144czeniu wojny w wodach portowych i na terenie zniszczonych stoczni pozosta\u0142y wraki, w tym niedoko\u0144czony U-902, zniszczony w nalocie U-108 oraz uszkodzony przez min\u0119 U-547. Z czasem wszystkie zosta\u0142y wydobyte i przeznaczone na z\u0142om.<\/p>\n Los samych stoczni by\u0142 r\u00f3\u017cny. Oderwerke przenios\u0142a swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 najpierw do Lubeki, a nast\u0119pnie do Kolonii, by ostatecznie zbankrutowa\u0107 w 1961 roku. Tereny zdewastowanej stoczni Vulcan, po okresie wykorzystywania przez Rosjan jako sk\u0142adowisko z\u0142omu, zosta\u0142y przej\u0119te przez polsk\u0105 administracj\u0119 3 stycznia 1947 roku. Na jej gruzach powsta\u0142a nowa Stocznia Szczeci\u0144ska, kt\u00f3ra otworzy\u0142a cywilny rozdzia\u0142 w historii szczeci\u0144skiego przemys\u0142u okr\u0119towego.<\/p>\n Cho\u0107 ze stoczni w Szczecinie wysz\u0142y w morze tylko trzy U-Booty, z kt\u00f3rych \u017caden nie odni\u00f3s\u0142 znacz\u0105cych sukces\u00f3w bojowych, rola miasta w niemieckim wysi\u0142ku wojennym na morzu by\u0142a nie do przecenienia. Jako pot\u0119\u017cny o\u015brodek szkoleniowy i naprawczy Szczecin by\u0142 kluczowym elementem zaplecza \u201eBitwy o Atlantyk\u201d, przygotowuj\u0105c tysi\u0105ce marynarzy do s\u0142u\u017cby na \u201estalowych wilkach\u201d Kriegsmarine.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Gdy my\u015blimy o niemieckiej pot\u0119dze podwodnej w czasie II wojny \u015bwiatowej, nasze my\u015bli biegn\u0105 ku stoczniom w Hamburgu, Kilonii czy Gda\u0144sku. Jednak w cieniu tych gigant\u00f3w, nad brzegami Odry, w Szczecinie (w\u00f3wczas Stettinie), istnia\u0142 kluczowy, cho\u0107 cz\u0119sto pomijany, o\u015brodek machiny wojennej Kriegsmarine. Miasto to by\u0142o nie tylko miejscem narodzin stalowych drapie\u017cnik\u00f3w, ale tak\u017ce ku\u017ani\u0105 kadr […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":838,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-837","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/837","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=837"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/837\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":843,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/837\/revisions\/843"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/838"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=837"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=837"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=837"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Produkcja w stoczni Vulcan<\/h3>\n
Praca przymusowa i alianckie bombardowania<\/h2>\n
Ku\u017ania kadr: 4. Flotylla Szkolna U-Boot\u00f3w<\/h2>\n
Koniec epoki i powojenne dziedzictwo<\/h2>\n