{"id":855,"date":"2026-03-23T16:00:56","date_gmt":"2026-03-23T18:00:56","guid":{"rendered":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=855"},"modified":"2026-03-24T14:04:17","modified_gmt":"2026-03-24T16:04:17","slug":"debno-neudamm-od-slowianskiej-osady-do-konca-niemieckich-rzadow-w-1945-roku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=855","title":{"rendered":"D\u0119bno (Neudamm): od s\u0142owia\u0144skiej osady do ko\u0144ca niemieckich rz\u0105d\u00f3w w 1945 roku"},"content":{"rendered":"

D\u0119bno<\/strong>, miasto po\u0142o\u017cone w dzisiejszym wojew\u00f3dztwie zachodniopomorskim, posiada bogat\u0105 i z\u0142o\u017con\u0105 histori\u0119, kt\u00f3ra do 1945 roku kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 pod wp\u0142ywem zmieniaj\u0105cych si\u0119 w\u0142adc\u00f3w oraz pr\u0105d\u00f3w kulturowych i gospodarczych. Od skromnej s\u0142owia\u0144skiej osady, przez okres panowania zakon\u00f3w rycerskich i brandenburskich margrabi\u00f3w, a\u017c po dynamiczny rozw\u00f3j przemys\u0142owy jako niemieckie Neudamm \u2013 dzieje miasta s\u0105 \u015bwiadectwem burzliwych los\u00f3w regionu Nowej Marchii.<\/p>\n

Od s\u0142owia\u0144skich korzeni do panowania zakon\u00f3w rycerskich<\/h3>\n

Cho\u0107 najstarsze \u015blady osadnictwa na ziemi d\u0119bi\u0144skiej si\u0119gaj\u0105 epoki paleolitu (9000\u20138200 p.n.e.), to historia samego D\u0119bna rozpoczyna si\u0119 wraz z przybyciem na te tereny S\u0142owian. Prawdopodobnie w drugiej po\u0142owie VI wieku pojawili si\u0119 tu przedstawiciele plemion Lubuszan lub Pyrzyczan. Za\u0142o\u017cyli oni osad\u0119, kt\u00f3rej pierwotna nazwa \u2013 jak si\u0119 przypuszcza \u2013 brzmia\u0142a \u201eD\u0119bowe Jezioro\u201d, \u201eD\u0119bowa G\u00f3ra\u201d lub \u201e\u017bo\u0142\u0119dziowa G\u00f3ra\u201d, co nawi\u0105zywa\u0142o do otaczaj\u0105cej przyrody.<\/p>\n

Prze\u0142omowym momentem w dziejach osady by\u0142 rok 1232, kiedy to ksi\u0105\u017c\u0119 wielkopolski W\u0142adys\u0142aw Odonic nada\u0142 zakonowi templariuszy 1000 \u0142an\u00f3w ziemi po\u0142o\u017conej mi\u0119dzy Odr\u0105, Wart\u0105 i My\u015bl\u0105. W granicach tego nadania znalaz\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c s\u0142owia\u0144ska osada D\u0119bowa G\u00f3ra. Templariusze, organizuj\u0105c swoje nowe w\u0142o\u015bci, za\u0142o\u017cyli komandori\u0119 w pobliskich Chwarszczanach, a w D\u0119bnie \u2013 kt\u00f3re rozwija\u0142o si\u0119 jako wie\u015b o owalnym uk\u0142adzie (okolnica) \u2013 prawdopodobnie wznie\u015bli pierwszy ko\u015bci\u00f3\u0142. Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowo\u015bci, nazwanej w\u00f3wczas \u201eDamme\u201d, pochodzi z dokumentu templariuszy z 31 grudnia 1262 roku.<\/p>\n

W po\u0142owie XIII wieku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 ekspansja margrabi\u00f3w brandenburskich z dynastii aska\u0144skiej, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a do powstania Nowej Marchii. W 1312 roku zakon templariuszy zosta\u0142 rozwi\u0105zany, a ich maj\u0105tek przej\u0119li margrabiowie. Sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, w 1318 roku, w wyniku ugody dobra templariuszy \u2013 w tym D\u0119bno \u2013 oficjalnie przesz\u0142y w r\u0119ce zakonu joannit\u00f3w. Okres ten by\u0142 jednak niestabilny. W latach 1320\u20131323 ziemia choje\u0144ska, wraz z D\u0119bnem, znalaz\u0142a si\u0119 pod panowaniem ksi\u0105\u017c\u0105t pomorskich, a w 1326 roku polsko-litewska wyprawa zbrojna prawdopodobnie zniszczy\u0142a osad\u0119 i ko\u015bci\u00f3\u0142. Do 1337 roku D\u0119bno przesta\u0142o by\u0107 w\u0142asno\u015bci\u0105 joannit\u00f3w, staj\u0105c si\u0119 maj\u0105tkiem prywatnym.<\/p>\n

Wiek XV przyni\u00f3s\u0142 kolejne zniszczenia. W 1402 roku Nowa Marchia zosta\u0142a sprzedana zakonowi krzy\u017cackiemu. W 1433 roku polsko-czeska wyprawa pod wodz\u0105 Jana Czapki i S\u0119dziwoja Ostroroga ponownie spustoszy\u0142a D\u0119bno, pal\u0105c osad\u0119 i ko\u015bci\u00f3\u0142. Ostatecznie w 1455 roku elektor brandenburski Fryderyk II odkupi\u0142 Now\u0105 Marchi\u0119 od Krzy\u017cak\u00f3w, kt\u00f3rzy zrzekli si\u0119 do niej praw w 1517 roku.<\/p>\n

Rozw\u00f3j w epoce nowo\u017cytnej: prawa miejskie i gospodarczy rozkwit<\/h3>\n

W 1538 roku margrabia Jan z Kostrzyna oficjalnie wprowadzi\u0142 luteranizm jako dominuj\u0105ce wyznanie w Nowej Marchii. Prawdopodobnie oko\u0142o 1540 roku nada\u0142 on osadzie Damm (nazwa u\u017cywana w\u00f3wczas zamiennie z Thamb) cz\u0119\u015bciowe prawa miejskie, co potwierdza piecz\u0119\u0107 z tego roku z napisem \u201eSIGILLVM CIVIVITATIS TAM\u201d. Inne \u017ar\u00f3d\u0142a wskazuj\u0105 na rok 1570.<\/p>\n

Po\u0142owa XVI wieku to okres dynamicznego rozwoju gospodarczego, nap\u0119dzanego g\u0142\u00f3wnie przez rzemios\u0142o. Kluczow\u0105 rol\u0119 odegra\u0142a \u017cona margrabiego Jana, Katarzyna Brunszwicka, kt\u00f3ra wspiera\u0142a osiedlanie si\u0119 w mie\u015bcie rzemie\u015blnik\u00f3w z Holandii i po\u0142udniowych Niemiec, uciekaj\u0105cych przed prze\u015bladowaniami religijnymi. W 1546 roku wzniesiono pi\u0119\u0107 dom\u00f3w dla sukiennik\u00f3w, co zapocz\u0105tkowa\u0142o rozw\u00f3j przemys\u0142u tekstylnego. W 1615 roku powsta\u0142 cech tkaczy.<\/p>\n

Opr\u00f3cz sukiennictwa miasto czerpa\u0142o dochody z handlu, wa\u017cenia we\u0142ny i targ\u00f3w. Powsta\u0142y liczne warsztaty: krawieckie, szewskie, \u015blusarskie, garncarskie i stolarskie. W 1552 roku zbudowano papierni\u0119 \u2013 najstarsz\u0105 w ca\u0142ej Nowej Marchii, a w 1568 roku Christopher Runge Starszy za\u0142o\u017cy\u0142 drukarni\u0119. Miasto, cho\u0107 nie posiada\u0142o mur\u00f3w obronnych, by\u0142o chronione wa\u0142ami ziemnymi, fos\u0105 i drewnian\u0105 palisad\u0105 z trzema bramami: Kostrzy\u0144sk\u0105 (po\u0142udniow\u0105), Papiernicz\u0105\/Barnowsk\u0105 (wschodni\u0105) i Oborza\u0144sk\u0105 (p\u00f3\u0142nocn\u0105).<\/p>\n

Rozw\u00f3j zosta\u0142 zahamowany przez kl\u0119ski. W 1566 roku miasto nawiedzi\u0142a zaraza, a wojna trzydziestoletnia (1618\u20131648) spowodowa\u0142a spadek liczby ludno\u015bci o 29%. Kolejne ciosy to po\u017cary \u2013 w 1694 roku sp\u0142on\u0105\u0142 ratusz, a w 1716 roku ogie\u0144 strawi\u0142 niemal ca\u0142e miasto. Odbudowa, wspierana przez pa\u0144stwo, przynios\u0142a jednak modernizacj\u0119. W 1731 roku kr\u00f3l pruski Fryderyk Wilhelm I nada\u0142 D\u0119bnu (ju\u017c pod nazw\u0105 Neudamm) pe\u0142ne prawa miejskie oraz prawo do samorz\u0105du.<\/p>\n

Pod panowaniem pruskim: wiek XIX i pocz\u0105tek XX wieku<\/h3>\n

Po okresie wojen i epidemii Neudamm zacz\u0119\u0142o odradza\u0107 si\u0119 pod koniec XIX wieku. By\u0142 to czas intensywnego rozwoju infrastrukturalnego i przemys\u0142owego. W latach 1852\u20131853 wybudowano utwardzon\u0105 drog\u0119 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 miasto z Kostrzynem (K\u00fcstrin) i My\u015bliborzem (Soldin), co znacz\u0105co poprawi\u0142o jego dost\u0119pno\u015b\u0107 komunikacyjn\u0105. W 1882 roku Neudamm uzyska\u0142o po\u0142\u0105czenie kolejowe ze Stargardem. W mie\u015bcie zainstalowano o\u015bwietlenie gazowe, powsta\u0142y kasa oszcz\u0119dno\u015bciowa, szko\u0142a powszechna i remiza stra\u017cacka.<\/p>\n

Wraz z rozwojem infrastruktury nast\u0119powa\u0142 wzrost demograficzny. Liczba mieszka\u0144c\u00f3w wzros\u0142a z 2178 w 1801 roku do 7827 w 1910 roku. Zmienia\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c krajobraz miejski \u2013 zniwelowano dawne wa\u0142y obronne, a w ich miejscu utworzono promenady. W 1894 roku do miasta w\u0142\u0105czono poblisk\u0105 wie\u015b Damm oraz maj\u0105tek ziemski, co umo\u017cliwi\u0142o dalsz\u0105 ekspansj\u0119 urbanistyczn\u0105.<\/p>\n

Przemys\u0142 miasta kwit\u0142. Dominowa\u0142y bran\u017ce tekstylna, kapelusznicza i metalowa. Dzia\u0142a\u0142y du\u017ce drukarnie, z kt\u00f3rych najbardziej znana nale\u017ca\u0142a do Juliusa Neumanna, wydawcy o znaczeniu regionalnym. Zmienia\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wygl\u0105d najwa\u017cniejszych budowli. Stary, XIII-wieczny ko\u015bci\u00f3\u0142 rozebrano w 1845 roku, a na jego miejscu w latach 1852\u20131855 wzniesiono now\u0105, neoroma\u0144sk\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 wzorowan\u0105 na ko\u015bciele \u015bw. Mateusza w Berlinie. Wielokrotnie przebudowywany po po\u017carach ratusz zosta\u0142 w 1907 roku rozbudowany, a jego wie\u017ca otrzyma\u0142a nowy kszta\u0142t.<\/p>\n

Okres mi\u0119dzywojenny i zmierzch niemieckiego Neudamm<\/h3>\n

I wojna \u015bwiatowa przynios\u0142a miastu stagnacj\u0119 gospodarcz\u0105 i spadek liczby ludno\u015bci. Jednak w okresie mi\u0119dzywojennym Neudamm prze\u017cy\u0142o kolejny rozkwit, tym razem jako popularna miejscowo\u015b\u0107 wypoczynkowa. Jego atrakcyjno\u015b\u0107 wynika\u0142a z malowniczego po\u0142o\u017cenia w\u015br\u00f3d las\u00f3w i jezior oraz korzystnego mikroklimatu. Powsta\u0142y le\u015bne aleje, kawiarnie i sklepy nastawione na obs\u0142ug\u0119 turyst\u00f3w.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie w latach 30. XX wieku Neudamm by\u0142o pr\u0119\u017cnym o\u015brodkiem przemys\u0142owym. Dzia\u0142a\u0142y tu fabryki odzie\u017cy, kapeluszy, cz\u0119\u015bci maszyn, piec\u00f3w, a nawet fabryka cygar. Miasto pe\u0142ni\u0142o r\u00f3wnie\u017c funkcj\u0119 lokalnego centrum administracyjnego w ramach powiatu K\u00f6nigsberg Nm. (Chojna), posiadaj\u0105c od 1894 roku w\u0142asny s\u0105d rejonowy (Amtsgericht).<\/p>\n

Ten okres rozwoju zako\u0144czy\u0142 si\u0119 wraz z wybuchem II wojny \u015bwiatowej. Wiosn\u0105 1945 roku do miasta wkroczy\u0142a Armia Czerwona. Zniszczeniu uleg\u0142 mi\u0119dzy innymi ratusz. Zgodnie z postanowieniami konferencji poczdamskiej tereny na wsch\u00f3d od Odry, w tym Neudamm, znalaz\u0142y si\u0119 pod polsk\u0105 administracj\u0105. Oficjalne przekazanie miasta w\u0142adzom polskim nast\u0105pi\u0142o 15 maja 1945 roku. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 nowy, polski rozdzia\u0142 w historii miasta, kt\u00f3re powr\u00f3ci\u0142o do swojej pierwotnej, s\u0142owia\u0144skiej nazwy \u2013 D\u0119bno. Historia niemieckiego Neudamm dobieg\u0142a ko\u0144ca.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

D\u0119bno, miasto po\u0142o\u017cone w dzisiejszym wojew\u00f3dztwie zachodniopomorskim, posiada bogat\u0105 i z\u0142o\u017con\u0105 histori\u0119, kt\u00f3ra do 1945 roku kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 pod wp\u0142ywem zmieniaj\u0105cych si\u0119 w\u0142adc\u00f3w oraz pr\u0105d\u00f3w kulturowych i gospodarczych. Od skromnej s\u0142owia\u0144skiej osady, przez okres panowania zakon\u00f3w rycerskich i brandenburskich margrabi\u00f3w, a\u017c po dynamiczny rozw\u00f3j przemys\u0142owy jako niemieckie Neudamm \u2013 dzieje miasta s\u0105 \u015bwiadectwem burzliwych los\u00f3w […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":860,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[152],"tags":[],"class_list":["post-855","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-debno"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/855","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=855"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/855\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":859,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/855\/revisions\/859"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/860"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}