Lipiany, malowniczo po\u0142o\u017cone w wojew\u00f3dztwie zachodniopomorskim na Pojezierzu My\u015bliborskim, legitymuj\u0105 si\u0119 niezwykle bogat\u0105 i burzliw\u0105 histori\u0105. Przez wieki znane pod niemieck\u0105 nazw\u0105 Lippehne<\/b>, stanowi\u0142y istotny o\u015brodek Nowej Marchii. Ich dzieje \u2013 od wczesno\u015bredniowiecznego grodu po dramatyczny prze\u0142om roku 1945 \u2013 s\u0105 \u015bwiadectwem nieustannych zmian, odporno\u015bci na dziejowe kl\u0119ski i skomplikowanych los\u00f3w pogranicza.<\/p>\nS\u0142owia\u0144skie korzenie na P\u00f3\u0142wyspie Storczyk\u00f3w<\/h3>\n
Historia Lipian si\u0119ga VIII\u2013IX wieku, kiedy to s\u0142owia\u0144skie plemi\u0119 Pyrzyczan za\u0142o\u017cy\u0142o tu osad\u0119 obronn\u0105. Gr\u00f3d, stanowi\u0105cy po\u0142udniow\u0105 stra\u017cnic\u0119 terytori\u00f3w pomorskich, ulokowano strategicznie na p\u00f3\u0142wyspie (dzi\u015b znanym jako P\u00f3\u0142wysep Storczyk\u00f3w<\/b>), otoczonym z trzech stron wodami Jeziora Wedyjskiego (obecne jeziora W\u0105d\u00f3\u0142 i Ko\u015bcielne). Naturalne walory obronne tego miejsca by\u0142y tak znacz\u0105ce, \u017ce na dawnych niemieckich mapach pojawia\u0142y si\u0119 nazwy takie jak Wendenburg<\/i> (gr\u00f3d S\u0142owian) czy Wasserburg<\/i> (gr\u00f3d na wodzie).<\/p>\n
Badania archeologiczne potwierdzi\u0142y istnienie grodu o podkowiastym kszta\u0142cie z wa\u0142em obronnym i sto\u017ckowatym wzniesieniem obserwacyjnym. W\u015br\u00f3d znalezisk odkryto fragmenty ceramiki, \u017celazne no\u017ce oraz br\u0105zowy miecz. W X wieku, za panowania Mieszka I, ziemie te w\u0142\u0105czono do pa\u0144stwa polskiego, cho\u0107 na pocz\u0105tku XI wieku wp\u0142ywy te os\u0142ab\u0142y. Region powr\u00f3ci\u0142 pod polskie panowanie w 1121 roku za spraw\u0105 Boles\u0142awa Krzywoustego, co zapocz\u0105tkowa\u0142o misj\u0119 chrystianizacyjn\u0105 biskupa Ottona z Bambergu. By\u0142 to jednak czas rosn\u0105cej ekspansji margrabi\u00f3w brandenburskich.<\/p>\n
Kluczowym momentem dla Lipian by\u0142 18 sierpnia 1276 roku<\/b>. W\u00f3wczas biskup kamie\u0144ski Herman von Gleichen sprzeda\u0142 Ziemi\u0119 Lipia\u0144sk\u0105 (terra Lipene<\/i>) za 3000 marek w srebrze margrabiom brandenburskim. Tereny te wesz\u0142y w sk\u0142ad tworz\u0105cej si\u0119 Nowej Marchii.<\/p>\n
Jeszcze przed 1302 rokiem Lipiany otrzyma\u0142y prawa miejskie na prawie brandenburskim. Miasto rozwija\u0142o si\u0119 na planie elipsy dostosowanej do kszta\u0142tu p\u00f3\u0142wyspu, z obszernym rynkiem w centrum. W latach 1402\u20131455 miejscowo\u015b\u0107 wraz z ca\u0142\u0105 Now\u0105 Marchi\u0105 znajdowa\u0142a si\u0119 pod panowaniem Zakonu Krzy\u017cackiego, kt\u00f3ry ostatecznie odsprzeda\u0142 te dobra z powrotem Brandenburgii.<\/p>\n
\u015aredniowiecze i wczesna nowo\u017cytno\u015b\u0107 to dla Lipian pasmo kataklizm\u00f3w, kt\u00f3re wielokrotnie niszczy\u0142y zabudow\u0119, ale nigdy nie z\u0142ama\u0142y ducha mieszka\u0144c\u00f3w:<\/p>\n
1351:<\/b> Epidemia \u201eczarnej \u015bmierci\u201d.<\/p>\n<\/li>\n 1433:<\/b> Najazd husyt\u00f3w \u2013 zniszczenia by\u0142y tak dotkliwe, \u017ce miasto zwolniono z podatk\u00f3w na dwa lata.<\/p>\n<\/li>\n 1467\u20131468:<\/b> Dwukrotne spl\u0105drowanie i spalenie miasta przez ksi\u0105\u017c\u0105t pomorskich.<\/p>\n<\/li>\n 1616:<\/b> Najtragiczniejszy po\u017car w historii \u2013 ocala\u0142y jedynie mury obronne. Sp\u0142on\u0119\u0142y w\u00f3wczas wszystkie archiwa miejskie, co bezpowrotnie pozbawi\u0142o historyk\u00f3w dokument\u00f3w z wcze\u015bniejszych wiek\u00f3w.<\/p>\n<\/li>\n 1625:<\/b> Epidemia d\u017cumy, kt\u00f3ra poch\u0142on\u0119\u0142a ok. 500 ofiar.<\/p>\n<\/li>\n 1684:<\/b> Kolejny wielki po\u017car niszcz\u0105cy miasto.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n Mimo tych tragedii, lipianie z niezwyk\u0142\u0105 determinacj\u0105 ka\u017cdorazowo odbudowywali swoje domy i warsztaty.<\/p>\n O bogatej przesz\u0142o\u015bci \u015bwiadcz\u0105 zachowane do dzi\u015b zabytki:<\/p>\n Fortyfikacje miejskie:<\/b> W XIV wieku miasto otoczono murem z kamienia polnego i ceg\u0142y, wzmocnionym 45 basztami wykuszowymi. Do dzi\u015b przetrwa\u0142y fragmenty mur\u00f3w oraz dwie bramy z pocz\u0105tku XV wieku: Pyrzycka<\/b> (wschodnia) i My\u015bliborska<\/b> (p\u00f3\u0142nocno-zachodnia).<\/p>\n<\/li>\n Ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. Wniebowzi\u0119cia NMP:<\/b> Pierwotna roma\u0144ska \u015bwi\u0105tynia sp\u0142on\u0119\u0142a w 1684 roku. Obecny kszta\u0142t ko\u015bci\u00f3\u0142 zyska\u0142 podczas przebudowy w 1863 roku w stylu neogotyckim, wed\u0142ug projektu s\u0142ynnego architekta Friedricha Augusta St\u00fclera<\/b>.<\/p>\n<\/li>\n Ratusz:<\/b> Klasycystyczny budynek z lat 1828\u20131829 skrywa mroczn\u0105 histori\u0119. Poprzednia siedziba rady zosta\u0142a celowo podpalona przez wo\u017anego s\u0105dowego, kt\u00f3ry chcia\u0142 zatuszowa\u0107 morderstwo. W latach 30. XX wieku przy ratuszu ustawiono fontann\u0119 z rze\u017ab\u0105 \u201epij\u0105cych mieszczan\u201d, upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 historyczne przywileje browarnicze miasta.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n Od 1701 roku Lipiany nale\u017ca\u0142y do Kr\u00f3lestwa Prus. W XIX wieku mieszka\u0144cy utrzymywali si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z rybo\u0142\u00f3wstwa (miasto s\u0142yn\u0119\u0142o z obfitych po\u0142ow\u00f3w), garbarstwa i sukiennictwa. Prawdziwy prze\u0142om przyni\u00f3s\u0142 koniec stulecia: w 1882 roku miasto zyska\u0142o po\u0142\u0105czenie kolejowe z Kostrzynem, a rok p\u00f3\u017aniej ze Stargardem. Nowoczesno\u015b\u0107 zawita\u0142a tu na dobre na pocz\u0105tku XX wieku wraz z budow\u0105 wodoci\u0105g\u00f3w (1900) i elektryfikacj\u0105 (1920).<\/p>\n Warto wspomnie\u0107, \u017ce z Lipian pochodzi\u0142 Moses Moser<\/b> (1797\u20131838), wp\u0142ywowy bankier i bliski przyjaciel poety Heinricha Heinego.<\/p>\n II wojna \u015bwiatowa zako\u0144czy\u0142a niemiecki rozdzia\u0142 historii Lippehne. 30 stycznia 1945 roku miasto zaj\u0119\u0142a Armia Czerwona. Lipiany mia\u0142y szcz\u0119\u015bcie \u2013 unikn\u0119\u0142y masowych zniszcze\u0144, kt\u00f3re dotkn\u0119\u0142y s\u0105siednie miejscowo\u015bci (zniszczono jedynie 39 budynk\u00f3w).<\/p>\n Pod koniec maja 1945 roku administracj\u0119 przej\u0119li Polacy. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces wysiedlania ludno\u015bci niemieckiej i nap\u0142yw osadnik\u00f3w z Polski Centralnej oraz Kres\u00f3w Wschodnich. Skal\u0119 tej wymiany obrazuj\u0105 statystyki: w grudniu 1945 roku w mie\u015bcie mieszka\u0142o ju\u017c ponad 3600 Polak\u00f3w i zaledwie 32 Niemc\u00f3w. Rok ten zamkn\u0105\u0142 wielowiekowy etap dziej\u00f3w miasta, otwieraj\u0105c jego wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, polsk\u0105 histori\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Lipiany, malowniczo po\u0142o\u017cone w wojew\u00f3dztwie zachodniopomorskim na Pojezierzu My\u015bliborskim, legitymuj\u0105 si\u0119 niezwykle bogat\u0105 i burzliw\u0105 histori\u0105. Przez wieki znane pod niemieck\u0105 nazw\u0105 Lippehne, stanowi\u0142y istotny o\u015brodek Nowej Marchii. Ich dzieje \u2013 od wczesno\u015bredniowiecznego grodu po dramatyczny prze\u0142om roku 1945 \u2013 s\u0105 \u015bwiadectwem nieustannych zmian, odporno\u015bci na dziejowe kl\u0119ski i skomplikowanych los\u00f3w pogranicza. S\u0142owia\u0144skie korzenie na […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":875,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[153],"tags":[],"class_list":["post-872","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lipiany"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/872","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=872"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/872\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":878,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/872\/revisions\/878"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/875"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=872"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=872"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=872"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Architektura dawnych Lipian<\/h3>\n
\n
Od Prus do rewolucji przemys\u0142owej<\/h3>\n
Rok 1945 \u2013 koniec i nowy pocz\u0105tek<\/h3>\n