{"id":921,"date":"2026-04-06T07:06:46","date_gmt":"2026-04-06T09:06:46","guid":{"rendered":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=921"},"modified":"2026-04-06T07:12:29","modified_gmt":"2026-04-06T09:12:29","slug":"lany-poniedzialek-w-szczecinie-od-powojennych-osadnikow-do-cichych-osiedli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/?p=921","title":{"rendered":"Lany Poniedzia\u0142ek w Szczecinie: od powojennych osadnik\u00f3w do cichych osiedli"},"content":{"rendered":"<p>\u015amigus-Dyngus, znany te\u017c jako Lany Poniedzia\u0142ek, to jeden z najbardziej barwnych i \u017cywio\u0142owych zwyczaj\u00f3w zwi\u0105zanych z Wielkanoc\u0105. Dla wielu Polak\u00f3w to wspomnienie wodnych bitew na podw\u00f3rkach, przemoczonych ubra\u0144 i \u015bmiechu. W Szczecinie, mie\u015bcie o unikalnej powojennej historii, tradycja ta nabra\u0142a szczeg\u00f3lnego charakteru. Jak wygl\u0105da\u0142a jej podr\u00f3\u017c \u2013 od przybycia wraz z pierwszymi osadnikami, przez szalone lata PRL-u, a\u017c po dzisiejsze, znacznie spokojniejsze czasy?<\/p>\n<h2>Dwa zwyczaje w jednym: sk\u0105d wzi\u0105\u0142 si\u0119 \u015amigus-Dyngus?<\/h2>\n<p>Zanim zwyczaj na dobre zadomowi\u0142 si\u0119 na Pomorzu Zachodnim, jego korzenie si\u0119ga\u0142y setek lat wstecz, do czas\u00f3w poga\u0144skich. Co ciekawe, dzisiejszy \u015amigus-Dyngus to w rzeczywisto\u015bci po\u0142\u0105czenie dw\u00f3ch odr\u0119bnych obrz\u0119d\u00f3w.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>\u015amigus<\/strong> pierwotnie nie by\u0142 zwi\u0105zany z wod\u0105, a ze smaganiem. Kawalerowie symbolicznie uderzali panny na wydaniu wierzbowymi lub leszczynowymi witkami po nogach. Mia\u0142o to zapewni\u0107 im zdrowie, p\u0142odno\u015b\u0107 i powodzenie. Im wi\u0119cej kawaler\u00f3w smaga\u0142o dziewczyn\u0119, tym wi\u0119ksz\u0105 popularno\u015bci\u0105 si\u0119 cieszy\u0142a. Z czasem \u015bmigusem zacz\u0119to nazywa\u0107 r\u00f3wnie\u017c polewanie si\u0119 wod\u0105, co mia\u0142o zwi\u0105zek z poga\u0144skimi rytua\u0142ami rado\u015bci po odej\u015bciu zimy i zapewnienia urodzaju.<\/li>\n<li><strong>Dyngus<\/strong> z kolei pochodzi\u0142 od niemieckiego s\u0142owa <em>dingen<\/em>, oznaczaj\u0105cego \u201ewykupywa\u0107 si\u0119&#8221;. Panny mog\u0142y unikn\u0105\u0107 oblania wod\u0105 lub smagania, oferuj\u0105c w zamian smako\u0142yki ze \u015bwi\u0105tecznego sto\u0142u, a przede wszystkim pisanki. Dyngus oznacza\u0142 tak\u017ce datek dawany kol\u0119dnikom odwiedzaj\u0105cym domy z \u017cyczeniami.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ko\u015bci\u00f3\u0142, mimo pr\u00f3b zakazania poga\u0144skich praktyk (jak synod diecezji pozna\u0144skiej z 1420 roku i ustawa <em>Dingus prohibetur<\/em>), ostatecznie zasymilowa\u0142 zwyczaj, nadaj\u0105c mu chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 symbolik\u0119 oczyszczenia z grzechu na wz\u00f3r chrztu.<\/p>\n<h2>Nowy dom dla starej tradycji: Lany Poniedzia\u0142ek w powojennym Szczecinie<\/h2>\n<p>Po 1945 roku Szczecin sta\u0142 si\u0119 domem dla Polak\u00f3w przybywaj\u0105cych z r\u00f3\u017cnych zak\u0105tk\u00f3w kraju \u2013 z Kres\u00f3w Wschodnich, Wielkopolski, centralnej Polski. Ka\u017cda z tych grup przywioz\u0142a ze sob\u0105 w\u0142asne, unikalne tradycje. W ten spos\u00f3b na Pomorzu Zachodnim powsta\u0142a fascynuj\u0105ca mieszanka kulturowa, kt\u00f3ra znalaz\u0142a swoje odzwierciedlenie r\u00f3wnie\u017c w obchodach Wielkanocy.<\/p>\n<p>W wielu domach Lany Poniedzia\u0142ek oznacza\u0142 w\u0142a\u015bnie oblewanie si\u0119 wod\u0105. Jednak, jak zauwa\u017ca Bartosz Zasieczny z Muzeum Narodowego w Szczecinie, w regionie istnia\u0142y te\u017c inne warianty tego zwyczaju. Czasem zamiast wody u\u017cywano witek wierzbowych, a najpopularniejsza panna by\u0142a t\u0105 \u201enajbardziej zbit\u0105&#8221;. Ta r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 sprawi\u0142a, \u017ce w ka\u017cdej szczeci\u0144skiej rodzinie \u015bwi\u0119ta mog\u0142y wygl\u0105da\u0107 nieco inaczej, tworz\u0105c lokalny, niepowtarzalny koloryt.<\/p>\n<h2>\u201eWielka pompa&#8221; w czasach PRL: bitwy na wiadra i patrole milicji<\/h2>\n<p>Prawdziwy rozkwit \u015amigusa-Dyngusa w jego najbardziej \u017cywio\u0142owej formie przypad\u0142 na czasy PRL, a zw\u0142aszcza na schy\u0142ek tej epoki i pocz\u0105tek lat 90. Lany Poniedzia\u0142ek obchodzono w\u00f3wczas z \u201ewielk\u0105 pomp\u0105&#8221;.<\/p>\n<p>Na szczeci\u0144skich osiedlach dochodzi\u0142o do prawdziwych bitew wodnych. M\u0142odzi ludzie, uzbrojeni w wiadra, miednice, a nawet worki foliowe, polowali na przechodni\u00f3w. Rzadko kto wraca\u0142 suchy ze spaceru czy z ko\u015bcio\u0142a, nawet je\u015bli pogoda nie sprzyja\u0142a, a z nieba pada\u0142 deszcz ze \u015bniegiem. Jak wspomina\u0142 prezenter \u201eDziennika Telewizyjnego&#8221; z 1989 roku, dla wielu \u015bwi\u0105teczny poniedzia\u0142ek zaczyna\u0142 si\u0119 od kub\u0142a zimnej wody.<\/p>\n<p>Zabawa cz\u0119sto przybiera\u0142a form\u0119 chuliga\u0144skich wybryk\u00f3w, co zmusza\u0142o Milicj\u0119 Obywatelsk\u0105, a p\u00f3\u017aniej policj\u0119, do wzmacniania patroli. Funkcjonariusze i m\u0142odzie\u017c bawili si\u0119 w kotka i myszk\u0119 \u2013 gdy pojawia\u0142 si\u0119 radiow\u00f3z, grupy oblewaj\u0105cych znika\u0142y, by za chwil\u0119 pojawi\u0107 si\u0119 w innym miejscu. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce \u201elanie wod\u0105 przerodzi\u0142o si\u0119 w lanie po g\u0142owach&#8221;, cho\u0107 na og\u00f3\u0142 obywa\u0142o si\u0119 bez powa\u017cniejszych incydent\u00f3w.<\/p>\n<h2>Z\u0142ote czasy w Szczecinie: gdy woda la\u0142a si\u0119 hektolitrami<\/h2>\n<p>Jeszcze kilkana\u015bcie lat temu, co potwierdzaj\u0105 archiwalne zdj\u0119cia z 2005 roku, Lany Poniedzia\u0142ek w Szczecinie by\u0142 niezwykle huczny. Na osiedlach mo\u017cna by\u0142o spotka\u0107 ca\u0142e grupy m\u0142odzie\u017cy, dla kt\u00f3rych tradycja by\u0142a pretekstem do beztroskiej zabawy na \u015bwie\u017cym powietrzu. Jak trafnie uj\u0105\u0142 to jeden z dziennikarzy, \u201ewoda la\u0142a si\u0119 hektolitrami&#8221;. By\u0142 to widok powszechny, wpisany w krajobraz miasta w drugi dzie\u0144 \u015bwi\u0105t.<\/p>\n<h2>Zmierzch tradycji? \u015amigus-Dyngus dzisiaj<\/h2>\n<p>W ostatnich latach obserwujemy jednak stopniowy zanik tej tradycji. Widok m\u0142odych ludzi z wiadrami na ulicach sta\u0142 si\u0119 rzadko\u015bci\u0105. Co si\u0119 do tego przyczyni\u0142o?<\/p>\n<p>Powod\u00f3w jest kilka. Po pierwsze, beztroska zabawa w wielu przypadkach zacz\u0119\u0142a przekracza\u0107 granice dobrego smaku, przeradzaj\u0105c si\u0119 w \u201epospolite chuliga\u0144stwo&#8221;. Ofiarami pada\u0142y osoby starsze czy przypadkowi przechodnie, co spotka\u0142o si\u0119 ze spo\u0142eczn\u0105 krytyk\u0105 i surowszymi karami ze strony s\u0142u\u017cb porz\u0105dkowych. Mandat w wysoko\u015bci do 500 z\u0142otych za zak\u0142\u00f3canie porz\u0105dku skutecznie ostudzi\u0142 zapa\u0142 wielu amator\u00f3w wodnych szale\u0144stw.<\/p>\n<p>Po drugie, zmieni\u0142y si\u0119 zwyczaje m\u0142odzie\u017cy. Sw\u00f3j udzia\u0142 mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c pandemia i zwi\u0105zane z ni\u0105 obostrzenia, kt\u00f3re ograniczy\u0142y publiczne zgromadzenia. Dzi\u015b \u015amigus-Dyngus w Szczecinie przebiega znacznie spokojniej, a tradycja przenios\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do sfery prywatnej, ograniczaj\u0105c si\u0119 do symbolicznego pokropienia rodziny i przyjaci\u00f3\u0142.<\/p>\n<p>Historia \u015amigusa-Dyngusa w powojennym Szczecinie to opowie\u015b\u0107 o tradycji, kt\u00f3ra wraz z lud\u017ami znalaz\u0142a tu nowy dom, prze\u017cy\u0142a sw\u00f3j szczyt popularno\u015bci w czasach PRL-u, by ostatecznie ust\u0105pi\u0107 miejsca nowym zwyczajom i spokojniejszym formom \u015bwi\u0119towania. Cho\u0107 na ulicach nie lej\u0105 si\u0119 ju\u017c hektolitry wody, wspomnienie tamtych dni pozostaje \u017cyw\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 kulturowej pami\u0119ci miasta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015amigus-Dyngus, znany te\u017c jako Lany Poniedzia\u0142ek, to jeden z najbardziej barwnych i \u017cywio\u0142owych zwyczaj\u00f3w zwi\u0105zanych z Wielkanoc\u0105. Dla wielu Polak\u00f3w to wspomnienie wodnych bitew na podw\u00f3rkach, przemoczonych ubra\u0144 i \u015bmiechu. W Szczecinie, mie\u015bcie o unikalnej powojennej historii, tradycja ta nabra\u0142a szczeg\u00f3lnego charakteru. Jak wygl\u0105da\u0142a jej podr\u00f3\u017c \u2013 od przybycia wraz z pierwszymi osadnikami, przez szalone [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":922,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"two_page_speed":[],"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-921","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-szczecin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/921","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=921"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/921\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":924,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/921\/revisions\/924"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=921"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=921"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ostatnigasiswiatlo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=921"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}