Zabytkowa hala z wielkim przeszklonym frontonem i zegarem w szczycie to jeden z najbardziej rozpoznawalnych budynków Szczecina. Dawna zajezdnia tramwajowa Niemierzyn przy ul. Niemierzyńskiej 18A dziś mieści Muzeum Techniki i Komunikacji – Zajezdnię Sztuki, jedno z największych muzeów technicznych w Polsce. Oto jego historia i plany na przyszłość.
Od zajezdni tramwajowej do zabytku
Historia tego miejsca sięga początku XX wieku. Dziesięć lat po rozpoczęciu elektryfikacji szczecińskich tramwajów w 1897 roku liczba wagonów rosła tak szybko, że miastu zabrakło miejsca na ich obsługę. Zdecydowano więc o budowie nowej zajezdni na Niemierzynie. Teren pod inwestycję wygospodarowano z dawnych ogrodów działkowych i dzielnicowego cmentarza.
Budynek zaprojektowali berlińscy architekci Steinmetz i Griesbach. Prace prowadzono w latach 1912–1913, a zajezdnię oddano do użytku w 1913 roku. Hala, oparta na konstrukcji z betonu zbrojonego, otrzymała charakterystyczny spadzisty dach i wielką szklaną fasadę z zegarem – ten sam widok, który do dziś wita odwiedzających. Obiekt typu czołowego miał 16 torów wewnętrznych.
Niemal sto lat w służbie miasta
Zajezdnia Niemierzyn przez dziesięciolecia była ważnym zapleczem szczecińskiej komunikacji miejskiej. Po 1945 roku to właśnie ona jako pierwsza w mieście wznowiła pracę. Przez lata obsługiwała linię nr 3, a w końcowym okresie także linie 4, 11 i 12.
Era tramwajów na Niemierzyńskiej zakończyła się 1 października 2004 roku. Tego dnia z zajezdni wyjechał ostatni tramwaj – wagon linii nr 11. Niemal stuletni obiekt przestał pełnić swoją pierwotną funkcję, a jego przyszłość stanęła pod znakiem zapytania.
Uratowany przed sprzedażą
Po zamknięciu budynek przejął Skarb Miasta. Początkowo planowano jego sprzedaż, ale dzięki staraniom pasjonatów ze Szczecińskiego Towarzystwa Miłośników Komunikacji Miejskiej udało się odstąpić od tego pomysłu. W listopadzie 2005 roku zajezdnię wpisano na wojewódzką listę zabytków, a 1 stycznia 2006 roku oficjalnie powołano Muzeum Techniki i Komunikacji – Zajezdnię Sztuki.
Prawdziwy przełom przyniosła kompleksowa modernizacja w latach 2009–2010, sfinansowana m.in. z Norweskiego Mechanizmu Finansowego i funduszy Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Inwestycja o wartości około 17,5 mln zł objęła remont hal, budowę części administracyjno-biurowej, modernizację sieci trakcyjnej oraz zadaszenie dziedzińca, dzięki czemu powstała dodatkowa przestrzeń ekspozycyjna. Torowiska muzealne połączono z miejską siecią tramwajową. Muzeum otwarto dla zwiedzających 22 października 2010 roku.
Co można dziś zobaczyć?
Dziś Muzeum Techniki i Komunikacji to jedno z największych tego typu miejsc w Polsce. Jego zbiory obejmują:
- Komunikację miejską: zabytkowe tramwaje (m.in. typu N, 102Na, 105N, Düwag GT6 oraz niemieckie wagony „Bremen”) i autobusy, jak Jelcz „ogórek” czy Ikarus 280.
- Szczecińską motoryzację: eksponaty związane z fabryką Stoewer (np. model V5 z 1932 roku) oraz Szczecińską Fabryką Motocykli i jej legendarnym Junakiem.
- Polskie prototypy: unikatowe konstrukcje, które nigdy nie weszły do produkcji seryjnej – Smyk, Beskid 106, Wszędołaz, LPT czy Iskra.
- Motocykle i motorowery: Alba, WSK, SHL, Sokoły, skutery Osa oraz motorowery Komar, Żak i Ryś.
Dla młodszych gości i rodzin przygotowano strefę edukacyjną „Motoeksperymentarium” z interaktywnymi stanowiskami, modelami pojazdów do składania oraz symulatorem tramwaju Konstal 105Na. Muzeum prowadzi też lekcje muzealne i warsztaty.
Przyszłość muzeum
Muzeum wciąż się rozwija. W latach 2020–2021 przeprowadzono kolejną dużą inwestycję – adaptację zabytkowej kamienicy przy ul. Niemierzyńskiej 18A oraz budowę łącznika z gmachem głównym. Powstały tam nowa recepcja, szatnia, sale edukacyjne, sala konferencyjna i czytelnia, co znacznie poprawiło komfort zwiedzających.
Dyrekcja placówki ma jednak jeszcze większe ambicje. Już wcześniej wskazywano na możliwość powiększenia muzeum o kolejne obiekty, m.in. przy ulicy Lenartowicza, a szacunkowy koszt takich przedsięwzięć określano na około 41 mln zł. Muzeum rozwija również współpracę międzynarodową, m.in. z muzeum Otto Lilienthala w Anklam.
Choć realizacja najbardziej ambitnych planów zależy od pozyskania funduszy, kierunek jest jasny: dawna zajezdnia ma stawać się coraz nowocześniejszą i większą instytucją, pozostając przy tym żywym pomnikiem szczecińskiej techniki i komunikacji.
Warto wiedzieć
- Adres: ul. Niemierzyńska 18A, 71-441 Szczecin.
- Godziny otwarcia (stan na 2026 r.): poniedziałek nieczynne; wtorek–piątek 10:00–16:00 (wtorek wstęp bezpłatny), sobota 10:00–18:00, niedziela 10:00–16:00.
- Bilety (stan na 2026 r.): normalny 22 zł, ulgowy 15 zł, rodzinny 52 zł.
Godziny otwarcia i ceny biletów warto potwierdzić przed wizytą na oficjalnej stronie muzeum.
