Na leniwie płynącej Odrze, na granicy polskiego i niemieckiego Pomorza, stalowa konstrukcja łączy dwa brzegi, które przez dekady oddzielała nie tylko rzeka, ale i historia. Most Europejski w Siekierkach-Neurüdnitz to dziś tętniąca życiem atrakcja turystyczna, najdłuższa przeprawa pieszo-rowerowa nad Odrą i namacalny dowód polsko-niemieckiego pojednania. Jednak jeszcze nie tak dawno jego jedynym przeznaczeniem było umożliwienie przejazdu czołgom Układu Warszawskiego. Jego historia to fascynująca opowieść o zmianie, zniszczeniu i odrodzeniu – podróż od symbolu zimnowojennej konfrontacji do miejsca spotkań.
Kiedyś: dwie przeprawy, wojna i dekady ciszy
Historia mostu sięga końca XIX wieku, epoki dynamicznego rozwoju kolei.
Początki i rozbudowa
Pierwszy most w tym miejscu powstał w latach 1890-1892 jako kluczowy element linii kolejowej Wriezen-Godków, stanowiącej fragment ważnego połączenia Berlin-Pyrzyce. Uroczyste otwarcie nastąpiło 20 grudnia 1892 roku. Była to konstrukcja kolejowo-drogowa, która szybko okazała się niewystarczająca dla rosnącego ruchu. Dlatego w latach 1929-1931, tuż obok istniejącej przeprawy, wzniesiono drugi, potężniejszy most, przeznaczony wyłącznie dla pociągów. Starszy obiekt od tego momentu służył już tylko ruchowi kołowemu i pieszemu, rozdzielając funkcje dwóch światów – pędzącej techniki i lokalnego życia.
Zniszczenie i powojenna odbudowa
Kres obu mostów nadszedł w 1945 roku. Wycofujące się wojska niemieckie, chcąc spowolnić ofensywę Armii Czerwonej, wysadziły obie konstrukcje. Most drogowy został zniszczony doszczętnie i nigdy nie doczekał się odbudowy. Most kolejowy ucierpiał w mniejszym stopniu.
W nowej, powojennej rzeczywistości politycznej przeprawa graniczna na Odrze nabrała nowego, strategicznego znaczenia. W latach 1954-1955 most kolejowy został odbudowany przez polskie siły zbrojne. Nie był to jednak powrót do normalności. Przez kolejne dekady, aż do 1989 roku, most pozostawał zamknięty dla regularnego ruchu. Stanowił rezerwową przeprawę wojskową na wypadek konfliktu zbrojnego między Układem Warszawskim a NATO. Jedynymi pociągami, jakie go przekraczały, były lokomotywy podczas okresowych prób wytrzymałościowych. Pomiędzy 1979 a 1989 rokiem w pobliżu gotowa była nawet tymczasowa przeprawa pontonowa, co przećwiczono podczas manewrów „Bariera 79”. Ta stalowa konstrukcja, choć w pełni sprawna, stała się cichym świadkiem zimnej wojny – gotowa na wojnę, która na szczęście nigdy nie nadeszła.
Po upadku komunizmu most stracił swoje strategiczne znaczenie i popadł w zapomnienie. Linia kolejowa po polskiej stronie była stopniowo wygaszana – ruch pasażerski do Siekierek zamknięto w 1991 roku, a towarowy w 2000. Przez lata niszczejąca przeprawa zarastała, stając się jedynie nostalgicznym wspomnieniem minionej epoki.
Dziś: Most Europejski – nowa rola, nowa tożsamość
Pierwsze pomysły na ponowne wykorzystanie mostu pojawiły się już w 2004 roku, ale dopiero dekadę później nabrały realnych kształtów. Dzięki współpracy samorządów po obu stronach granicy zrodził się ambitny plan.
Rewitalizacja i transformacja
W 2018 roku Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Zachodniopomorskiego i niemiecki Urząd Barnim-Oderbruch podpisały umowę o przekształceniu dawnej przeprawy kolejowej w transgraniczną ścieżkę pieszo-rowerową. Projekt uzyskał znaczące dofinansowanie (85% kosztów) z unijnego programu Interreg V A Meklemburgia-Brandenburgia-Polska. Całkowity koszt inwestycji wyniósł niemal 22 miliony złotych.
Prace budowlane ruszyły w 2019 roku. Obejmowały one szeroko zakrojone działania: od prac rozbiórkowych, przez zabezpieczenie konstrukcji przed korozją, po montaż nowej nawierzchni kompozytowej. Historyczny charakter mostu został uszanowany, a jednocześnie wzbogacony o nowoczesne elementy.
Efektem jest imponująca konstrukcja o długości około 785 metrów, co czyni ją najdłuższą tego typu przeprawą na Odrze. W jej skład wchodzi 16 przęseł, z których trzy mają własną, unikalną historię – zostały tu przeniesione z historycznych mostów z Pegau w Saksonii, Frankfurtu nad Odrą i berlińskiej Bornholmer Straße.
Polska część inwestycji została ukończona i oddana do użytku w 2021 roku. Ostateczne połączenie obu brzegów nastąpiło 25 czerwca 2022 roku, kiedy otwarto odcinek po stronie niemieckiej. Historyczny most wojskowy stał się Mostem Europejskim.
Atrakcja turystyczna i symbol współpracy
Dzisiejszy most w Siekierkach to znacznie więcej niż tylko droga z punktu A do B. To nowoczesna przestrzeń publiczna i wysokiej klasy atrakcja turystyczna. Jego największym magnesem jest bez wątpienia dwupoziomowa, zadaszona platforma widokowa. Wykonana z charakterystycznej stali kortenowskiej (stali rdzewiejącej), która doskonale komponuje się z industrialnym charakterem mostu i otaczającą przyrodą, oferuje zapierające dech w piersiach widoki na rozlewiska Odry i Cedyński Park Krajobrazowy. To właśnie ten element zyskał uznanie ekspertów i został nagrodzony w prestiżowym konkursie Property Design Awards 2022.
Wzdłuż całej przeprawy rozmieszczono ławki oraz dwujęzyczne tablice informacyjne, przybliżające historię obiektu i walory przyrodnicze regionu. Całość jest bezpłatna i dostępna dla turystów przez cały rok.
Most stał się kluczowym węzłem w sieci tras rowerowych. Po polskiej stronie rozpoczyna on malowniczą Trasę Pojezierzy Zachodnich (oznaczoną jako R20). Po niemieckiej łączy się z popularnym szlakiem Oder-Neiße-Radweg, otwierając przed rowerzystami setki kilometrów tras po obu stronach granicy. Inwestycja ta to żywy symbol polsko-niemieckiej współpracy, przekuwającej trudną przeszłość w obiecującą przyszłość opartą na turystyce, rekreacji i wzajemnym zrozumieniu.
Most znajduje się na terenie niezwykle cennym przyrodniczo – w otulinie Cedyńskiego Parku Krajobrazowego i na obszarze Natura 2000. To siedlisko ponad 170 gatunków ptaków, w tym rzadkiego i chronionego puchacza, dla którego podczas remontu zbudowano specjalne platformy lęgowe. Przekraczając most, wkraczamy do świata natury, który należy podziwiać z szacunkiem, zachowując ciszę i dbając o czystość.
Historia mostu w Siekierkach-Neurüdnitz to gotowy scenariusz filmowy. Zbudowany dla pociągów, zniszczony przez wojnę, odbudowany dla czołgów, a na końcu oddany ludziom. Dziś, zamiast odgłosów przetaczającej się stali, słychać tu śmiech turystów, szum rowerowych opon i śpiew ptaków. To potężny symbol tego, jak miejsca stworzone, by dzielić, mogą stać się tymi, które najpiękniej łączą.
