Zanim w 1945 roku Stettin stał się polskim Szczecinem, przez stulecia było to jedno z ważniejszych miast najpierw Księstwa Pomorskiego, a potem Prus i Niemiec. W jego murach przyszło na świat lub działało wielu ludzi, których nazwiska znane są dziś w całej Europie — od rosyjskiej cesarzowej, przez kompozytorów i uczonych, po pisarzy i aktorów. Przypominamy najsłynniejszych mieszkańców miasta sprzed 1945 roku.
Dynastia Gryfitów — pomorscy książęta
Najstarszy rozdział sławnych szczecinian pisali książęta z rodu Gryfitów, którzy przez niemal cztery wieki władali Pomorzem z zamku nad Odrą. To Barnim I Dobry nadał Szczecinowi prawa miejskie w 1243 roku, a Barnim III Wielki rozpoczął budowę książęcej rezydencji. Bogusław X Wielki zjednoczył rozbite dzielnice Pomorza w jedno księstwo, a jego żoną była Anna Jagiellonka, córka króla Polski Kazimierza Jagiellończyka. Książęta Filip II i Franciszek I zapisali się z kolei jako wielcy mecenasi sztuki, kolekcjonerzy i miłośnicy nauki. Wygaśnięcie dynastii w 1637 roku otworzyło w dziejach miasta epokę szwedzką, a później pruską.
Katarzyna Wielka — cesarzowa urodzona nad Odrą
Najsłynniejszą szczecinianką pozostaje Zofia Fryderyka Augusta von Anhalt-Zerbst, znana światu jako Katarzyna II Wielka (1729–1796). Przyszła cesarzowa Rosji urodziła się w Szczecinie, gdzie jej ojciec, książę Christian August, dowodził miejskim garnizonem. Z pomorskiego miasta wyruszyła w podróż, która zaprowadziła ją na tron największego imperium ówczesnego świata. Z tym samym miastem związana była też Zofia Dorota Wirtemberska (1759–1828), która jako Maria Fiodorowna została żoną cara Pawła I — Szczecin wydał więc Rosji dwie władczynie.
Muzyka i literatura
Życie kulturalne dawnego Stettina tworzyli artyści dziś zaliczani do klasyki. Carl Loewe (1796–1869), nazywany „królem ballady”, przez niemal pół wieku był miejskim dyrektorem muzycznym i organistą — to w Szczecinie powstała większość jego pieśni i oratoriów. Wcześniej, na przełomie XVI i XVII wieku, tworzył tu ceniony kompozytor Philipp Dulichius (1562–1631).
Z literatury miasto najbardziej dumne może być z Alfreda Döblina (1878–1957), jednego z najważniejszych pisarzy niemieckiego modernizmu, autora słynnej powieści „Berlin Alexanderplatz”. Urodził się przy dzisiejszej ulicy Panieńskiej, a tablica upamiętniająca pisarza odsłonięta została w 2004 roku. W Szczecinie przyszli też na świat poeta i publicysta Robert Prutz (1816–1872) oraz wybitny historyk sztuki Franz Theodor Kugler (1808–1858).
Nauka, medycyna i wynalazki
Szczecin ma swój udział także w historii nauki. Hermann Günther Grassmann (1809–1877) był matematykiem, fizykiem i językoznawcą, którego prace stały się fundamentem współczesnej algebry liniowej, choć docenione zostały dopiero po jego śmierci. Z miastem związana jest rodzina Dohrnów: entomolog Carl August Dohrn (1806–1892) oraz jego syn Anton Dohrn (1840–1909), zoolog i twórca słynnej stacji badawczej w Neapolu.
Tu urodził się również lekarz i pisarz Carl Ludwig Schleich (1859–1922), pionier znieczulenia miejscowego, który w barwnych wspomnieniach uwiecznił szczecińskie dzieciństwo. Z kolei pochodzący ze Szczecina Franz San Galli (1824–1908) przeszedł do historii techniki jako wynalazca uznawany za twórcę nowoczesnego grzejnika centralnego ogrzewania.
Scena, wojsko i polityka
W XX wieku najgłośniejszym nazwiskiem był Heinrich George (1893–1946), jeden z najwybitniejszych niemieckich aktorów teatralnych i filmowych swojego pokolenia, urodzony właśnie w Stettinie. Miasto wydało też wysokich wojskowych — jak pruski feldmarszałek Friedrich von Wrangel (1784–1877) — oraz polityków epoki cesarstwa, z Karlem Heinrichem von Boetticherem (1833–1907) na czele.
Miasto wielu tożsamości
Lista słynnych mieszkańców dawnego Stettina pokazuje, jak wielowarstwowa jest historia Szczecina. Cesarzowe, kompozytorzy, uczeni i pisarze, którzy stąd pochodzili, należą dziś do dziedzictwa całej Europy, a ich losy przypominają, że miasto nad Odrą od wieków leżało na skrzyżowaniu kultur. Rok 1945 i przejęcie miasta przez polską administrację 5 lipca otworzyły nowy rozdział — ale pamięć o dawnych szczecinianach wciąż jest częścią tożsamości tego miejsca.
