Nad brzegiem jednego z najgłębszych jezior w Polsce, na Pojezierzu Drawskim, leży Czaplinek — miasto, którego dzieje sięgają średniowiecznych rycerzy zakonnych, a które dziś przyciąga tysiące turystów szukających ciszy, wody i lasów. To opowieść o miejscu, które przez stulecia zmieniało panów i nazwy, a mimo to zachowało swój średniowieczny układ i niepowtarzalny klimat pogranicza.
Templariusze i narodziny Tempelburga
Ślady osadnictwa w okolicach Czaplinka sięgają około 2500 lat wstecz — najstarsze odkryto na wyspie Bielawa na jeziorze Drawsko. W XII wieku istniał tu słowiański gród, zniszczony podobno podczas podboju Pomorza przez Bolesława Krzywoustego. Przełom nastąpił jesienią 1286 roku, gdy książę wielkopolski Przemysł II sprowadził na te ziemie templariuszy — rycerzy Zakonu Świątyni Jerozolimskiej.
Zakonnicy obok osady rybackiej założyli komandorię i warownię o nazwie Tempelburg, od której wywodzi się niemiecka nazwa miasta używana aż do 1945 roku. To właśnie templariusze wytyczyli układ urbanistyczny Czaplinka, który w zarysie przetrwał do dziś. Prawa miejskie miasto otrzymało na przełomie XIII i XIV wieku — najczęściej wskazuje się rok 1291. Na Wzgórzu Kazimierzowskim miała stać pierwsza chrześcijańska kaplica i siedziba zakonu; dziś przypuszcza się, że fundamenty zamku templariuszy mogły zostać później wkomponowane w mury gotyckiego kościoła pw. Świętej Trójcy, choć archeolodzy nie potwierdzili tego jednoznacznie.
Joannici, Drahim i polskie starostwo
Po kasacie zakonu templariuszy w 1312 roku ich dobra przejęli joannici. To oni w latach 1360–1366 wznieśli w pobliskim Starym Drawsku, około sześciu kilometrów od Czaplinka, murowany zamek Drahim. Warownię zbudowano na przesmyku między jeziorami Drawsko i Żerdno, w miejscu dawnego słowiańskiego grodziska — w strategicznym punkcie polsko-pomorskiego pogranicza.
W 1368 roku król Kazimierz Wielki wykupił dobra od joannitów, ale pełne utrwalenie władzy polskiej nastąpiło dopiero w 1407 roku, gdy Władysław Jagiełło zdobył zamek i ustanowił Starostwo Drahimskie. Przez kolejne stulecia Czaplinek pozostawał nieco w cieniu Drahimia, pełniąc wobec niego funkcje usługowe. Miasto było silnie związane z Wielkopolską i leżało na ważnym szlaku solnym łączącym Kołobrzeg z głębią kraju. W 1580 roku przeniesiono je na prawo magdeburskie, co porządkowało jego samorząd i gospodarkę.
Pod pruskim panowaniem
Pomyślny rozwój przerwały wojny XVII wieku. Po „potopie szwedzkim” i traktacie bydgoskim z 1657 roku miasto wraz ze starostwem drahimskim oddano w zastaw Brandenburgii. Od 1701 roku Czaplinek — jako Tempelburg — znalazł się w granicach państwa pruskiego. Mimo licznych pożarów, w tym groźnego w 1725 roku, miasto rozwijało się jako ośrodek rzemiosła, zwłaszcza sukiennictwa. Zamek Drahim tracił znaczenie: zniszczenia wojny siedmioletniej i rozbiórka murów na materiał budowlany obróciły potężną niegdyś twierdzę w ruinę.
Pod koniec XIX wieku Czaplinek zyskał połączenie kolejowe i nowoczesną infrastrukturę, co ożywiło lokalną gospodarkę. Z tego okresu pochodzi m.in. neoromański kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego — jedna z charakterystycznych budowli miasta.
Wojna i powrót do Polski
W czasie drugiej wojny światowej okolice miasta wchodziły w skład niemieckiej linii obrony — Wału Pomorskiego — a w pobliżu funkcjonowały obozy pracy dla jeńców. 3 marca 1945 roku Czaplinek zdobyli żołnierze 3 Dywizji Piechoty 1 Armii Wojska Polskiego. Po wojnie miasto ponownie włączono do Polski, a jego obecną nazwę oficjalnie ustalono w 1946 roku. Rozpoczął się nowy rozdział — zasiedlanie, odbudowa i powolne odkrywanie turystycznego potencjału regionu.
Czaplinek dziś
Współczesny Czaplinek to przede wszystkim miasto nad wodą. Leży między dwoma jeziorami — wielkim i głębokim Drawskiem oraz mniejszym Czaplino. Jezioro Drawsko to druga pod względem głębokości tafla w Polsce, sięgająca około 80 metrów, i największe jezioro Pojezierza Drawskiego. Słynie z szmaragdowej wody, rozczłonkowanej, polodowcowej linii brzegowej, zatok przypominających fiordy oraz dwunastu wysp, z których największą jest Bielawa.
To raj dla miłośników sportów wodnych: żeglarstwa, windsurfingu, kajakarstwa i SUP-ów, a dzięki głębokości i przejrzystości wody — także nurkowania. Jezioro jest intensywnie zarybiane, więc przyciąga wędkarzy polujących na okonie, sielawy i szczupaki. Z Czaplinka wyruszają też spływy kajakowe Drawą. W sezonie działa miejska plaża z pomostem i ratownikami, a wzdłuż brzegu ciągną się promenady spacerowe.
Miasto zachowało średniowieczny układ urbanistyczny i swoje zabytki: gotycki kościół Świętej Trójcy z drewnianą dzwonnicą oraz neoromański kościół Podwyższenia Krzyża Świętego. Rodziny chętnie odwiedzają Sławogród — rekonstrukcję średniowiecznego grodu — oraz park linowy Linolandia. Symbolem lokalnej historii jest rzeźba rybaka Pawła Wasznika, nawiązująca do legendy o odsieczy dla zamku Drahim. Kilka kilometrów dalej, w Starym Drawsku, można zwiedzać malownicze ruiny zamku joannitów, wpisane do rejestru zabytków.
Położony w sercu Drawskiego Parku Krajobrazowego, otoczony lasami i jeziorami, Czaplinek stał się jedną z baz wypadowych dla turystyki pieszej i rowerowej Pojezierza Drawskiego. Dawny Tempelburg — miasto templariuszy, joannitów, polskich starostów i pruskich sukienników — dziś żyje rytmem sezonu żeglarskiego i spacerów nad szmaragdową wodą, nie zapominając o swojej długiej i burzliwej przeszłości.
Jeśli interesują Cię dzieje regionu, zajrzyj także do artykułu Historia Kolegium nauczycielskiego w Wałczu.
