Są takie miejsca na Pomorzu Zachodnim, do których przyjeżdża się po historię, a wyjeżdża z pustym wafelkiem w dłoni i uśmiechem na twarzy. Moryń, niewielkie miasteczko nad Jeziorem Morzycko w powiecie gryfińskim, jest właśnie takim miejscem. Średniowieczne mury obronne, granitowy kościół i urokliwy rynek to jedno — ale wśród rowerzystów, którzy wpadają tu w letni weekend, krąży też inna legenda: lody rzemieślnicze w Moryniu. Reklamowane bez fałszywej skromności jako „najlepsze lody w Polsce”, stały się nieoczekiwaną atrakcją turystyczną tego zakątka Nowej Marchii.
Moryń — miasteczko w pierścieniu murów
Zanim jednak sięgniemy po łyżeczkę, warto przespacerować się po samym mieście, bo Moryń należy do najciekawszych małych ośrodków w regionie. Już we wczesnym średniowieczu, między IX a XII wiekiem, na półwyspie jeziora Morzycko — dziś zwanym Górą Zamkową — istniał słowiański gród należący do kasztelanii cedyńskiej. Pierwsza wzmianka o osadzie pochodzi z dokumentu księcia Barnima I z 1263 roku. Pod koniec XIII wieku tereny te weszły w skład Nowej Marchii, zarządzanej przez margrabiów brandenburskich, i wtedy zaczęło kształtować się miasto — jako civitas Moryń (ówczesny Mohrin) wymieniany jest już około 1306 roku.
Najbardziej rzuca się w oczy to, co przetrwało z czasów średniowiecza. Moryńskie mury obronne, wzniesione w pierwszej połowie XIV wieku z kamienia narzutowego, otaczają stare miasto niemal pełnym pierścieniem o średnicy około 300 metrów. Pierwotnie miały 6,5–7 metrów wysokości i były wzmocnione kilkudziesięcioma czworokątnymi basztami. Dziś to jedne z najlepiej zachowanych fortyfikacji miejskich na Pomorzu Zachodnim — zachowała się w nich między innymi Furta Jeziorna, prowadząca niegdyś w stronę zamku. Samą warownię, tak zwany Stolzenburg, zaczęto wznosić w 1365 roku na miejscu dawnego grodu; dziś pozostały po niej malownicze relikty na półwyspie.
Sercem starówki jest kościół pw. Ducha Świętego — romańsko-gotycka świątynia wznoszona etapami od połowy XIII do końca XIV wieku, zbudowana z granitowych ciosów, co jest typowe dla regionu. Kryje jedną z najstarszych kamiennych men ołtarzowych w Polsce, gotyckie polichromie i barokową ambonę z 1711 roku. Dopełnieniem jest średniowieczny układ ulic z rynkiem oraz XIX-wieczna zabudowa mieszczańska. W burzliwej przeszłości miasto nękały pożary i najazdy — w 1433 roku splądrowali je husyci — a po 1945 roku Moryń znalazł się w granicach Polski i zyskał nowych mieszkańców.
Współcześnie miasteczko stawia na turystykę. Jezioro Morzycko z plażą i kąpieliskiem, trasy rowerowe, bliskość Cedyni i doliny Odry oraz transgraniczny geopark „Kraina polodowcowa nad Odrą” z „Aleją Gwiazd Plejstocenu” przyciągają latem tłumy. I właśnie ci goście — spoceni po kilkudziesięciu kilometrach na rowerze — najchętniej lądują na rynku, przed czarnym szyldem z napisem „LODY RZEMIEŚLNICZE”.
Lody rzemieślnicze w Moryniu — skąd ta sława?
Moryńska tradycja lodziarska ma już swoją historię. Jej symbolem stała się rodzinna lodziarnia „Lucynka”, prowadzona od 1992 roku (najpierw w Mieszkowicach, a od 2015 roku również w Moryniu) przez Krzysztofa Grędę. To właśnie „Lucynka” rozsławiła miasteczko: w 2016 roku wygrała plebiscyt „Aż Na Lody”, zorganizowany przez Zachodniopomorską Agencję Rozwoju Turystyki wspólnie z urzędem marszałkowskim. W internetowym głosowaniu oddano ponad 25 tysięcy głosów, a moryński lokal zdobył blisko 43 procent z nich, pokonując konkurentów z Koszalina i Kołobrzegu. Uroczyste wręczenie nagrody odbyło się 1 września 2016 roku na placu Wolności. Krzysztof Gręda zmarł w 2021 roku, a tradycja lodziarska w mieście przeszła w inne ręce.
Dziś na moryńskiej starówce działa lokal po prostu pod szyldem „Lody Rzemieślnicze” — ten sam, który widać na zdjęciu: narożna kamienica przy przejściu dla pieszych, czarna elewacja, logo z rożkiem i witryna oklejona plakatami „Zapraszamy na najlepsze lody w Polsce” oraz dyplomami z branżowych konkursów. Oprócz lodów prowadzi kawiarnię, a nawet oferuje noclegi. Hasło o „najlepszych lodach w Polsce” to oczywiście marketingowa błyskotka — ale taka, która działa: przed lokalem regularnie ustawiają się rowery i kolejka.
Najlepsze lody rzemieślnicze w Polsce? Sprawa gustu
Czy to naprawdę najlepsze lody rzemieślnicze w kraju? Tu trzeba uczciwie postawić granicę między lokalną dumą a ogólnopolskim rankingiem. Tytuł, którym szczyci się Moryń, pochodzi z regionalnego plebiscytu sprzed lat i dotyczy Pomorza Zachodniego, a nie całej Polski. W krajowych konkursach branżowych — jak eliminacje Gelato Festival World Masters czy mistrzostwa „Gelato Poland” — czołowe miejsca zajmują rzemieślnicy z różnych stron kraju. Co ciekawe, pierwsze Mistrzostwa Polski na najlepsze lody rzemieślnicze w 2024 roku wygrali bracia Luboccy z lodziarni Artisan ze Szczecina — a więc i tak z naszego regionu.
Polska przeżywa prawdziwy renesans lodów rzemieślniczych. Naturalne receptury, sezonowe owoce, włoska szkoła gelato i rosnąca armia pasjonatów sprawiły, że po dobre lody jeździ się dziś specjalnie — także do małych miasteczek. I właśnie w tym tkwi urok Morynia: nie chodzi o to, by rozstrzygnąć ogólnopolski ranking, lecz o doświadczenie. Gałka lodów zjedzona na rynku, w cieniu średniowiecznych murów, po kąpieli w Morzycku i przejażdżce rowerem, zawsze będzie smakować lepiej niż ta sama gałka w pośpiechu w centrum handlowym. W tym sensie moryńskie lody rzemieślnicze rzeczywiście mogą być „najlepsze w Polsce” — przynajmniej dla tych, którzy akurat tam są.
Dlatego następnym razem, planując rowerową wyprawę po Pomorzu Zachodnim, warto wpisać Moryń w trasę. Mury, kościół, jezioro i lody — to połączenie, któremu trudno się oprzeć.
Jeśli lubisz takie pomorskie miasteczka z jeziorem i historią, zajrzyj też do naszego artykułu „Czaplinek dawniej i dziś”.
