Na Pomorzu Zachodnim wiele urzędów mieści się w budynkach, które pamiętają średniowiecznych rajców, szwedzkich gubernatorów albo pruskich urzędników rejencji. Sprawy w urzędzie załatwia się tu nierzadko pod gotyckim sklepieniem albo w cieniu barokowej wieży zegarowej. Przedstawiamy najciekawsze zabytkowe urzędy w zachodniopomorskim – od szachulcowego ratusza nad Zalewem Szczecińskim po monumentalny gmach przy Wałach Chrobrego.
Nowe Warpno – ratusz z muru pruskiego
Najbardziej malowniczy z nich stoi w Nowym Warpnie. Ratusz przy placu Zwycięstwa wzniesiono w latach 1696–1697 na miejscu gotyckiego poprzednika, który spłonął w 1692 roku. Nowy budynek postawiono w technice szachulcowej: szkielet z dębowych belek wypełniono czerwoną cegłą. Od zachodu w bryłę wtopiona jest czworoboczna wieża zegarowa zwieńczona barokowym hełmem z ośmioboczną latarnią. Mechanizm zegara wykonała w 1922 roku berlińska firma Georga Richtera.
Na początku XX wieku do ratusza dobudowano ryglową remizę strażacką według projektu Hansa Hartiga, malarza związanego z miasteczkiem. W latach 60. jej pomieszczenia zaadaptowano na potrzeby urzędu. Po gruntownych pracach konserwatorskich w 2011 roku obiekt otrzymał wyróżnienie w konkursie „Zabytek Zadbany”. Co najważniejsze, ratusz od ponad trzystu lat pełni swoją pierwotną funkcję – wciąż urzęduje w nim burmistrz. To unikat w skali całego województwa.
Stargard – jeden z największych ratuszy Pomorza
Zupełnie inną skalę ma ratusz w Stargardzie. Powstał w XIV wieku w miejscu dawnej hali targowej i mierzy ponad 56 metrów długości, co czyni go jednym z największych średniowiecznych ratuszy na Pomorzu. Po pożarze miasta w XVI wieku gruntownie go przebudowano. Najbardziej rozpoznawalny jest schodkowy szczyt z bogatą, ażurową dekoracją maswerkową – jeden z najpiękniejszych przykładów późnogotyckiej architektury ceglanej w regionie. Przeciwległy szczyt otrzymał renesansowe wolutowe spływy. Zniszczony w 1945 roku budynek odbudowano w latach 60. XX wieku i nadal mieszczą się w nim instytucje miejskie.
Kamień Pomorski i Trzebiatów – gotyk pod nowymi szatami
Ratusz w Kamieniu Pomorskim rósł etapami od XIV do XVI wieku – z niewielkiego budynku administracyjnego stał się gmachem z halą handlową. Charakterystyczne są trzy arkady podcienia od wschodu oraz gotyckie sklepienia w piwnicach i na parterze. W 1927 roku budowlę „zregotycyzowano”, a po zniszczeniach wojennych odbudowano ją w latach 1965–1968. Dziś jest siedzibą Urzędu Miejskiego.
W Trzebiatowie średniowieczny ratusz spłonął w 1696 roku. Nowy, ukończony w 1701 roku, ma spokojną, klasycyzującą formę i zbudowano go na planie czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem. Od zachodu zachowały się trzy gotyckie arkady poprzednika. Nad dachem góruje wieżyczka z zegarem, który wybija godziny i kwadranse. Budynek służy władzom miasta i gminy.
Kołobrzeg – ratusz zaprojektowany przez Schinkla
Kołobrzeski ratusz to dzieło jednego z najwybitniejszych architektów XIX wieku – Karla Friedricha Schinkla. Średniowieczny gmach zniszczyło oblężenie miasta przez wojska napoleońskie w 1807 roku. Schinkel przygotował projekt nowego budynku w 1826 roku, korzystając ze szkiców następcy tronu, przyszłego króla Fryderyka Wilhelma IV. Kamień węgielny położono 2 lipca 1829 roku, a budowę ukończono w marcu 1832 roku.
Powstała neogotycka budowla na planie podkowy z wieżą zegarową, narożnymi wieżyczkami i blankami. Łączy cechy obronnego zamku i reprezentacyjnego pałacu. Stoi na piwnicach z XV wieku i zachowuje fragmenty dawnego ratusza. Przetrwała walki o Kołobrzeg w 1945 roku, choć śródmieście legło wtedy w gruzach. Dziś obraduje tu Rada Miasta, działa urząd stanu cywilnego, informacja turystyczna i galeria sztuki współczesnej.
Szczecin – od Rejencji do Urzędu Wojewódzkiego
Najbardziej okazałym zabytkowym urzędem województwa jest gmach przy Wałach Chrobrego 4, siedziba Zachodniopomorskiego Urzędu Wojewódzkiego. Zbudowano go w latach 1906–1911 dla Rejencji Szczecińskiej na terenie dawnego Fortu Leopolda. Koncepcję opracował berliński architekt Paul Kieschke, a po jego śmierci budowę poprowadził Paul Lehmgrübner. Budowa była wyzwaniem inżynieryjnym: zasypywano fosy, wymieniano torfowe podłoże, a betonowe płyty fundamentowe sięgają miejscami 11 metrów poniżej poziomu ulicy. Inwestycja kosztowała ponad 3,5 miliona marek.
Gmach z czerwonej cegły i jasnego piaskowca, utrzymany w duchu północnego renesansu, ma pięć skrzydeł, dwa dziedzińce i dwie wieże. Na wieży południowej stoi od około 1912 roku figura marynarza z kotwicą – podczas konserwacji w 1975 roku naliczono w niej 112 przestrzelin z czasów wojny. Budynek nie ucierpiał w nalotach, a 30 kwietnia 1945 roku Piotr Zaremba polecił wywiesić na nim polską flagę. Od tamtej pory mieszczą się tu polskie władze administracyjne. Gmach można zwiedzać z przewodnikiem w zorganizowanych grupach.
Zabytki, które wciąż pracują
Wszystkie te budynki łączy jedno: nie są muzealnymi skansenami, lecz miejscami, w których codziennie załatwia się zwyczajne sprawy. Dzięki temu są utrzymywane i remontowane, a mieszkańcy mają z nimi kontakt na co dzień. Szachulcowy ratusz w Nowym Warpnie, gotyckie szczyty Stargardu czy schinklowska wieża w Kołobrzegu przypominają, że samorząd miejski na Pomorzu ma wielowiekową tradycję, a jego siedziby należą do najcenniejszych zabytków regionu.
Wybierając się na wycieczkę po regionie, warto zajrzeć także do innych miasteczek – na przykład do Czaplinka, którego historię opisywaliśmy niedawno.
