9 grudnia 1980 roku Karlino, spokojne miasteczko położone nad Parsętą i Radwią, znalazło się w centrum uwagi całej Polski. Podczas wiercenia poszukiwawczego w pobliskim Daszewie doszło do gwałtownej erupcji ropy naftowej i gazu. W kraju pogrążonym w kryzysie gospodarczym natychmiast narodziła się legenda: oto pod Karlinem odkryto złoże, które może odmienić los państwa. W gazetach, rozmowach i zbiorowej wyobraźni pojawiło się określenie „drugi Kuwejt”.
Ta historia miała jednak w sobie więcej dramatu niż bogactwa. Zamiast spokojnego początku naftowej prosperity przyszła jedna z największych katastrof tego typu w Europie. Płomienie nad odwiertem Daszewo-1 sięgały według relacji nawet około 130 metrów wysokości, a walka z żywiołem trwała ponad miesiąc. Nadzieja na gospodarczy cud szybko zderzyła się z geologiczną rzeczywistością: złoże okazało się zbyt małe, by spełnić wielkie oczekiwania.
Karlino przed naftową legendą
Zanim nazwa Karlina trafiła na czołówki ogólnopolskich wiadomości, miasto miało za sobą długą i bogatą historię. W źródłach pojawia się już w XII wieku, a prawa miejskie otrzymało w 1385 roku. Jego położenie u zbiegu Parsęty i Radwi dawało mu znaczenie strategiczne, a w średniowieczu funkcjonowała tu siedziba biskupów kamieńskich.
Przez stulecia Karlino przechodziło przez wojny, pożary i zmiany państwowej przynależności. W XIX i na początku XX wieku rozwijały się tu lokalne zakłady związane z rolnictwem, obróbką drewna, tartacznictwem i produkcją spożywczą. Po 1945 roku, już w granicach Polski, miasto zachowało charakter niewielkiego ośrodka przemysłowo-usługowego. W latach 60. i 70. powstały większe zakłady, między innymi papiernia oraz zakład płyt pilśniowych i wiórowych.
Nic nie zapowiadało, że pod koniec 1980 roku Karlino stanie się symbolem wielkich narodowych nadziei.
Daszewo-1: moment, w którym zapłonęła legenda
Do erupcji doszło 9 grudnia 1980 roku około godziny 17:30, podczas prac przy odwiercie Daszewo-1 w rejonie wsi Krzywopłoty, kilka kilometrów od Karlina. Z otworu wydostały się ropa i gaz, a następnie nastąpił zapłon. Ogień był tak potężny, że widziano go z dużej odległości, a temperatura w pobliżu odwiertu była ekstremalna.
Przyczyn katastrofy upatrywano między innymi w problemach technicznych z zabezpieczeniem przeciwerupcyjnym oraz w błędnej ocenie warunków geologicznych. Złoże miało znajdować się płycej, niż zakładano, co zaskoczyło ekipę prowadzącą wiercenia. W krótkim czasie wydarzenie przestało być tylko awarią przemysłową, a stało się sprawą państwową.
W Polsce początku lat 80. brakowało dewiz, rosło zadłużenie, a codzienność wielu ludzi wyznaczały kolejki i niedobory. Informacja o ropie pod Karlinem działała na wyobraźnię. Skoro są ropa i gaz, być może kraj zyska własne źródło bogactwa. Tak narodził się mit „drugiego Kuwejtu”.
Walka z ogniem
Gaszenie erupcji wymagało ogromnej mobilizacji. W akcję zaangażowano strażaków, wojsko, specjalistyczne ekipy ratownicze oraz ekspertów z zagranicy, między innymi ze Związku Radzieckiego i Węgier. Według relacji w działaniach uczestniczyło około tysiąca osób.
Ogień pochłaniał ropę i gaz przez ponad miesiąc. Szacunki mówią o dziesiątkach tysięcy ton spalonej ropy oraz dziesiątkach milionów metrów sześciennych gazu. Ostatecznie pożar ugaszono w styczniu 1981 roku, po zniszczeniu uszkodzonej głowicy odwiertu i opanowaniu wypływu.
Dla mieszkańców regionu był to czas napięcia, niepewności i niezwykłego zainteresowania mediów. Karlino znalazło się na mapie Polski w sposób nagły i dramatyczny.
Koniec marzeń o „drugim Kuwejcie”
Po ugaszeniu pożaru rozpoczęto eksploatację, ale szybko okazało się, że wielkie nadzieje nie mają pokrycia w rzeczywistości. Złoże było niewielkie, a ropa nie dawała podstaw do budowy potężnego zagłębia naftowego. Odwiert Daszewo-1 po kilku latach praktycznie się wyczerpał, dając łącznie ilości nieporównywalne z początkowymi oczekiwaniami.
Karlino nie stało się polskim Kuwejtem. Stało się natomiast symbolem epoki: czasu, w którym jedna iskra nadziei potrafiła rozpalić wyobraźnię całego kraju, ale też szybko obnażyć ograniczenia gospodarki i propagandowych oczekiwań.
Karlino dzisiaj: miasto po naftowej gorączce
Współczesne Karlino nie opiera swojej przyszłości na ropie. Gmina rozwija się dzięki bardziej zróżnicowanej gospodarce: handlowi, usługom, budownictwu i produkcji. Ważne znaczenie ma położenie komunikacyjne oraz dostęp do terenów inwestycyjnych, w tym obszarów objętych specjalnymi strefami ekonomicznymi.
Dawny naftowy epizod nie został jednak zapomniany. Przeciwnie, stał się częścią lokalnej tożsamości. W Muzeum Ziemi Karlińskiej prezentowane są materiały związane z erupcją, a w przestrzeni miasta pojawiają się odniesienia do wydarzeń z 1980 roku. Historia płonącej ropy jest dziś nie tylko wspomnieniem katastrofy, lecz także opowieścią o odwadze ratowników, sile mieszkańców i zdolności miasta do przekształcania trudnej przeszłości w rozpoznawalny znak.
Co ciekawe, samo miejsce związane z dawnym odwiertem nadal pełni funkcję energetyczną. Po zakończeniu eksploatacji ropy obszar Daszewa został wykorzystany w inny sposób: od 2002 roku działa tam podziemny magazyn gazu PMG Daszewo, ważny dla regionalnej infrastruktury energetycznej.
Od mitu do pamięci
Historia Karlina pokazuje, jak szybko lokalne wydarzenie może urosnąć do rangi narodowego symbolu. „Drugi Kuwejt” był marzeniem zrodzonym z potrzeby nadziei. Nie przyniósł Polsce bogactwa, ale pozostawił jedną z najbardziej niezwykłych opowieści przemysłowych Pomorza Zachodniego.
Dziś Karlino jest miastem, które nie wypiera się tej legendy. Traktuje ją jako część własnej biografii — dramatycznej, efektownej i pouczającej. Zamiast naftowego eldorado powstała pamięć miejsca, które na chwilę rozpaliło wyobraźnię całego kraju, a potem musiało odnaleźć własną drogę w bardziej przyziemnej, lecz stabilnej rzeczywistości.
Karlino nie zostało drugim Kuwejtem. Zostało Karlinem — miastem z historią, której nie da się pomylić z żadną inną.
