Ulica Krzysztofa Kolumba w Szczecinie dawniej i dziś

Ulica Krzysztofa Kolumba w Szczecinie dawniej i dziś
fot. Waldemar A. Dylewski

Ulica Krzysztofa Kolumba to jedna z najstarszych i zarazem najbardziej niedocenianych ulic Szczecina. Biegnie wąskim pasem wzdłuż Odry, od okolic kościoła św. Jana Ewangelisty i Dworca Głównego aż po granicę Pomorzan. Kto jedzie nią tramwajem, widzi z jednej strony nasyp kolejowy i skarpę Starego Miasta, z drugiej – ceglane fabryki i magazyny, które zapleczem schodzą wprost do wody. To właśnie tu narodziła się „szczecińska Wenecja”.

Górny Wik – przedmieście u stóp miasta

Przed 1945 rokiem ulica nosiła nazwę Oberwieck (Oberwiekstraße), czyli Górny Wik. Było to średniowieczne przedmieście, zamieszkane przez rybaków, rzemieślników i ludzi związanych z rzeką. Trakt zaczynał się przy Bramie Świętego Ducha, w pobliżu kościoła św. Jana, i ciągnął się wzdłuż Odry na południe.

Położenie poza murami miasta miało swoją cenę. Podczas oblężeń zabudowa Górnego Wiku była niszczona raz po raz. W 1677 roku, w czasie oblężenia Szczecina przez Brandenburczyków, przedmieście zostało doszczętnie zniszczone, a w 1813 roku podpalili je Prusacy. Później obowiązywał wojskowy zakaz zabudowy, bo twierdza potrzebowała wolnego przedpola. Odbudowa ruszyła dopiero w latach 30. XIX wieku.

Kolej, fabryki i „szczecińska Wenecja”

Przełomem było przyjście kolei. W latach 1842–1843 na terenach dawnych tarasowych ogrodów Johanna Augusta Sacka zbudowano dworzec kolei berlińskiej. Wojskowi protestowali, ale kolejarze dopięli swego. 15 sierpnia 1843 roku przyjechał pierwszy pociąg z Berlina – pokonanie 135 kilometrów zajęło mu cztery i pół godziny. Górny Wik znalazł się nagle u bram najnowocześniejszego środka transportu epoki.

Prawdziwy rozkwit przyniósł rok 1873, kiedy zlikwidowano szczecińską twierdzę. Na miejscu dawnych domów wyrosły kamienice i zakłady przemysłowe: fabryki chemiczne, odlewnie żeliwa, fabryki maszyn rolniczych i młyńskich, gorzelnie, wytwórnie drożdży i octu, a nawet fabryka czekolady. Szczególną sławę zdobyli producenci drożdży i spirytusu – firmy F. Crepin, C. Lefévre i Ferd. Rückforth Nachfolger. Szczecińscy wytwórcy dostarczali około jednej piątej drożdży zużywanych w całej Rzeszy.

Fabryczne budynki stawiano na dębowych palach, na podmokłym brzegu, tak że ich tylne ściany wyrastały prosto z rzeki. Stąd wzięła się nazwa „szczecińska Wenecja”, używana do dziś dla nadodrzańskiej zabudowy ulicy Kolumba.

Tramwaje i Wyspa Jaskółcza

W 1885 roku Szczecińskie Towarzystwo Tramwajowe urządziło przy dzisiejszej ulicy Kolumba 86–89 zajezdnię – początkowo ze stajniami dla 90 koni i miejscem dla 22 wagonów konnych. Po elektryfikacji sieci, zakończonej 1 maja 1898 roku, zajezdnia zyskała maszynownię zasilającą sieć trakcyjną. Około 1920 roku z zajezdni na Wyspę Jaskółczą przerzucono stalowy, nitowany most kratowy, zaprojektowany przez inżyniera Hermanna Scholla. Na wyspie działały podstacje zasilające szczecińskie tramwaje.

Po 1945 roku

Wojna przyniosła zniszczenia, ale znaczna część przemysłowej zabudowy przetrwała. Po 1945 roku ulica otrzymała imię Krzysztofa Kolumba – w duchu nazewnictwa, które w okolicach portu i rzeki przywoływało żeglarzy i odkrywców. Zajezdnię odbudowano i działała do 1990 roku, a dawne fabryki przejęły nowe przedsiębiorstwa – w dawnym zakładzie Lefévre’a przetwarzano owoce, warzywa i wina. Z czasem jednak wiele budynków opustoszało i popadło w ruinę. „Szczecińska Wenecja” przez dekady była raczej symbolem zaniedbania niż atrakcją.

Kolumba dziś

Ostatnie lata przyniosły ulicy wielkie zmiany. W ramach „torowej rewolucji” firma ZUE przebudowała torowisko, jezdnię, chodniki i przystanki. Inwestycja, rozpoczęta pod koniec 2021 roku, opóźniła się przez niezinwentaryzowane podziemne instalacje i przeprojektowania. Tramwaje wróciły na Kolumba 21 grudnia 2024 roku, po 1078 dniach przerwy, a ulica odzyskała ruch kołowy.

Równolegle ruszyła rewitalizacja nadodrzańskich zabytków. Firma Budimex przebudowała pofabryczny budynek z około 1890 roku przy ulicy Kolumba 79–80 na siedzibę Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich. Prace były niezwykle trudne – budynek stał na dębowych palach, między rzeką a ruchliwą ulicą, więc trzeba było go niemal w całości rozebrać i odtworzyć, wykorzystując odzyskane cegły. Budowa trwała od listopada 2023 do maja 2026 roku i kosztowała ponad 40 mln zł. W listopadzie 2026 roku urzędnicy przeprowadzili się do „Wenecji”, a przy budynku powstało nowe nabrzeże z miejscem do cumowania małych jednostek.

Kolumba wciąż jest ulicą kontrastów: obok odnowionych zabytków stoją okopcone mury i graffiti, a nad wszystkim góruje sylwetka katedry i Wałów Chrobrego. Ale po raz pierwszy od dawna widać, że „szczecińska Wenecja” ma szansę stać się wizytówką miasta, a nie jego zapomnianym zapleczem.

Więcej o historii nadodrzańskiego Szczecina przeczytasz w naszym artykule o mostach szczecińskich.

Dodaj komentarz