Plac Orła Białego to jeden z najpiękniejszych i najbardziej szczecińskich zakątków miasta – z barokową fontanną Orła Białego, Pałacem pod Globusem (dziś siedzibą Akademii Sztuki) i kamienicami, które pamiętają dawne stulecia. Od ponad dwóch lat plac jest jednak przede wszystkim placem budowy. Rewaloryzacja, która miała zakończyć się jeszcze w 2026 roku, utknęła, a mieszkańcy coraz częściej pytają: czy przebudowa stanęła w martwym punkcie?
Co miało powstać
Inwestycja pod nazwą „Rewaloryzacja Placu Orła Białego i fragmentu ulicy Koński Kierat” ruszyła we wrześniu 2024 roku. Wykonawcą została firma MTM S.A., nadzór sprawują Szczecińskie Inwestycje Miejskie, a całość kosztuje około 16,4 mln zł, z czego ponad 12,5 mln zł pochodzi z Funduszy Europejskich dla Pomorza Zachodniego.
Plan jest ambitny. Plac ma zostać niemal całkowicie zamknięty dla ruchu samochodowego, zyskać jednolitą nawierzchnię bez krawężników i schodów, ogródki gastronomiczne oraz małą scenę w miejscu dawnego młyna kieratowego. Zabytkową, prawie 300-letnią fontannę postanowiono przenieść na dziedziniec Akademii Sztuki, a na placu ma stanąć jej współczesna replika. Wróci też figura Flory i ozdobne wazy z Pałacu pod Globusem, a na bruku zostanie zaznaczony przebieg XVIII-wiecznego drewnianego wodociągu prowadzącego do Zamku Książąt Pomorskich.
Dlaczego prace stanęły
Problemy zaczęły się niemal od pierwszych wykopów. Już w październiku 2024 roku, tuż przy Akademii Sztuki, odkryto ceglany kanał z XVIII wieku o długości około 30 metrów. Kolejne wykopaliska odsłoniły drewniane rury wodociągowe, fundament dawnej fontanny, relikty nowożytnej zabudowy oraz podziemne komory z wąskimi korytarzami. Prace trzeba było wstrzymać na wiele miesięcy – do połowy 2025 roku – żeby przeprowadzić badania archeologiczne i uzyskać decyzje konserwatora zabytków.
Drugim hamulcem okazała się sama zieleń. Gdy latem 2026 roku odsłonięto część placu, wielu mieszkańców było oburzonych „betonozą” – wrażeniem, że powstaje betonowa pustynia zamiast zielonej oazy z wizualizacji. Pod presją opinii publicznej i radnych miasto zdecydowało się rozszerzyć projekt o dodatkową zieleń wysoką: wierzby płaczące, pastelowe rabaty bylinowe, trawy ozdobne i ogród deszczowy. Te zmiany wymagają jednak nowych uzgodnień z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, co znów zatrzymało roboty.
Spór starszy niż dzisiejsza budowa
Warto pamiętać, że awantura o plac Orła Białego trwa od ponad dwóch dekad. Już w 2006 roku mieszkańcy i ekolodzy protestowali przeciw pomysłowi budowy podziemnego parkingu na 200 aut i wycince starych lip. W 2017 roku konsultacje społeczne zebrały blisko 800 ankiet i pokazały, że szczecinianie chcą placu dla pieszych, a nie parkingu. W 2019 roku miasto „prototypowało” plac – zamknęło go dla aut, postawiło donice, ławki i hamaki – co również wywołało falę krytyki. Dzisiejsze spory o drzewa i beton są więc kolejnym rozdziałem tej samej, długiej historii.
Martwy punkt czy tylko przestój?
Czy to oznacza, że przebudowa stanęła w martwym punkcie? Niezupełnie. Miasto zapewnia, że inwestycja jest kontynuowana, a obecny przestój wynika z oczekiwania na decyzje administracyjne dotyczące zieleni i zabezpieczenia odkrytych podziemi. Układ przestrzenny placu jest już widoczny, a część prac infrastrukturalnych wykonana. Nowy termin zakończenia to – według Szczecińskich Inwestycji Miejskich – połowa 2027 roku.
Dla mieszkańców ścisłego centrum to jednak kolejne miesiące życia obok ogrodzeń i hałasu. Pytanie, które powraca, brzmi: czy efekt końcowy wynagrodzi te lata niepewności? Odpowiedź poznamy dopiero, gdy z placu znikną płoty, a wierzby i byliny zdążą się przyjąć. Bo – jak przekonują urzędnicy – wizualizacje pokazują stan docelowy, do którego zieleń dorasta latami, a nie w jeden sezon.
Plac Orła Białego to serce zabytkowego Szczecina. O innych historycznych miejscach miasta pisaliśmy w artykule o Zamku Książąt Pomorskich. Oby i plac wrócił wreszcie do mieszkańców w pełnej krasie.
