Kino Urania, znane również jako Stettiner Urania, było jedną z najważniejszych instytucji kulturalnych w przedwojennym Szczecinie. Jego historia — od pawilonu z malarstwem panoramicznym po ambitne centrum filmowe i edukacyjne — stanowi fascynujący rozdział w dziejach miasta, zakończony zniszczeniem podczas II wojny światowej.
Geneza: Pawilon Panoram Historycznych
Historia obiektu, który później stał się Kinem Urania, rozpoczęła się około 1910 roku. Wówczas na rogu dzisiejszych ulic Zygmunta Starego (wówczas Dohrnstraße) i Juliusza Słowackiego (Behr-Negendank-Straße) wzniesiono specjalny pawilon. Budynek ten, po raz pierwszy odnotowany w księgach adresowych w 1911 roku jako „Panorama”, został zbudowany na terenach pofortecznych na północ od Domu Koncertowego (Konzerthaus).
Jego pierwotnym przeznaczeniem była prezentacja wielkoformatowych obrazów panoramicznych, głównie o tematyce batalistycznej. Właścicielem obiektu była spółka akcyjna Allgemeine Rundgemälde Aktiengesellschaft, specjalizująca się w tego typu malarstwie. Przypuszcza się, że prezentowane panoramy przedstawiały sceny z wojny francusko-pruskiej (1870–1871) lub innych konfliktów XIX wieku.
Transformacja w Stettiner Urania
Funkcja pawilonu jako miejsca wystawiania panoram nie trwała długo. Już w czerwcu 1914 roku w lokalnej prasie pojawiły się wzmianki o nowo powstałej instytucji — „Stettiner Urania”. W tym samym roku budynek został przebudowany i zaadaptowany na potrzeby kinematografu, stając się jednym z pierwszych publicznych kin w Szczecinie. Nowa sala kinowa mogła pomieścić około 800 widzów.
W księgach adresowych formalny wpis dotyczący kina pojawił się w 1915 roku, a jego operatorem była spółka „Stettiner Urania Lichtbild- und Vortrags-Bühne G.m.b.H.”.
Architektonicznie budynek miał lekko kanciasty, częściowo zaokrąglony kształt, z wejściem głównym usytuowanym bezpośrednio na narożniku ulic. Wewnątrz, po obu stronach wejścia, znajdowały się szatnie oraz toalety. W sali projekcyjnej, za rzędami foteli, umieszczono trzy prywatne loże, z których środkowa była najdroższa. Bezpieczeństwo zapewniało sześć symetrycznie rozmieszczonych wyjść ewakuacyjnych.
Rola kulturalna i ambitny repertuar
Kino Urania od samego początku wyróżniało się na tle innych tego typu obiektów. Jego misja wykraczała daleko poza czystą rozrywkę. Statut założycielski zakładał, że repertuar kina będzie ambitny i będzie miał na celu „kształcenie dobrego gustu” wśród publiczności.
Jednym ze współzałożycieli instytucji był dr Erwin Ackerknecht, szanowany dyrektor Biblioteki Miejskiej w Szczecinie, co dodatkowo podkreślało edukacyjny i kulturotwórczy charakter kina.
Program Kina Urania obejmował nie tylko projekcje filmowe, ale również liczne prelekcje popularnonaukowe. Instytucja angażowała się także w gromadzenie, zakup oraz archiwizowanie filmów — zwłaszcza o tematyce edukacyjnej i społecznej — które nie były dostępne w innych miejscach.
Działalność kulturalna Kina Urania była niezwykle bogata:
-
Wydarzenia edukacyjne: w marcu 1920 roku dyrektor Keller zorganizował pokaz slajdów o tematyce ojczyźnianej ze zbiorów Uranii.
-
Spotkania społeczne: w tym samym miesiącu w sali kinowej odbyła się konferencja społeczna powiatu Randow, której przewodniczył radny dr Carl Tewaag.
-
Niezwykli goście: w okresie wielkanocnym 1925 roku Stettiner Urania gościła tybetańskich mnichów (lamów).
-
Sukcesy frekwencyjne: do 1928 roku film „Stary Fritz” (Der Alte Fritz) obejrzało w Szczecinie około 28 000 widzów, a Kino Urania odegrało znaczącą rolę w jego dystrybucji.
-
Wydarzenia polityczne: 9 marca 1929 roku w kinie odbył się Pomorski Dzień Rolnika, w którym uczestniczył m.in. ówczesny minister rolnictwa Rzeszy Hermann Dietrich.
Losy wojenne i zniszczenie
Kino Urania funkcjonowało przez cały okres międzywojenny, pozostając ważnym punktem na kulturalnej mapie Szczecina. Niestety budynek nie przetrwał II wojny światowej. Został zniszczony podczas alianckich nalotów bombowych na miasto.
Po zakończeniu wojny ruiny rozebrano, a teren przez wiele lat pozostawał niezabudowany. Ostatecznie na miejscu dawnego kina wzniesiono cerkiew prawosławną pod wezwaniem św. Mikołaja, która stoi tam do dziś.
Historia Kina Urania to opowieść o miejscu, które w krótkim czasie przekształciło się z atrakcji wizualnej w prężnie działające centrum kultury filmowej i edukacji. Jego ambitna misja i bogaty program świadczą o wyjątkowej roli, jaką odgrywało w życiu społecznym przedwojennego Szczecina — aż do tragicznego końca w 1945 roku.
