Historia lotnictwa w Szczecinie i na Pomorzu Zachodnim jest bogata i wielowątkowa, sięga początków XX wieku. Od pierwszych pokazów maszyn latających, przez budowę jednego z największych w Niemczech lotnisk wodno-lądowych, po rozwój nowoczesnego portu międzynarodowego – region ten był świadkiem kluczowych etapów ewolucji awiacji. Zapraszamy w podróż przez dzieje szczecińskich lotnisk – od zapomnianych lądowisk po ambitne plany na przyszłość.
Początki awiacji: pierwsze lotniska przedwojennego Szczecina
Zanim na stałe pojawiły się regularne połączenia lotnicze, Szczecin był areną pionierskich działań lotniczych.
Krzekowo (Kreckow), Świerczewo (Schwarzow) i Gumieńce (Scheune)
Pierwsze lotnisko w Szczecinie powstało już w 1909 roku na Krzekowie, w sąsiedztwie koszar wojskowych. To właśnie tam demonstrowano jedne z pierwszych maszyn latających. Przed I wojną światową odbywały się tu pokazy lotnicze, a w jej trakcie obiekt służył lotnictwu wojskowemu i szkoleniu pilotów. Co ciekawe, w 1920 roku uruchomiono stąd pierwszą regularną linię lotniczą do Berlina. Lotnisko na Krzekowie zamknięto w 1927 roku.
Po I wojnie światowej powstały także dwa tymczasowe lądowiska. W Świerczewie, na krótkim, 500-metrowym pasie, demontowano samoloty bojowe zgodnie z postanowieniami traktatu wersalskiego. Z kolei w Gumieńcach, przy dzisiejszej ulicy Cukrowej, na 15 miesięcy uruchomiono lądowisko zapasowe dla samolotów pocztowych, przystosowane do lądowań nocnych przy użyciu latarni sztormowych.
Era lotniska w Dąbiu: perła niemieckiego lotnictwa
Najważniejszym obiektem lotniczym przedwojennego Szczecina było bez wątpienia lotnisko w Dąbiu (Altdamm), które ze względu na swoje unikalne położenie i infrastrukturę zyskało międzynarodową sławę.
Budowa i złote lata lotniska wodno-lądowego
W 1923 roku powołano spółkę Stettiner Flughafen GmbH, której celem była budowa nowoczesnego portu lotniczego na południowym brzegu jeziora Dąbie. Lokalizacja ta była strategiczna, umożliwiała obsługę wodnosamolotów, kluczowych dla połączeń nad Bałtykiem, zwłaszcza do Królewca. Dla hydroplanów wydrążono specjalny basen portowy, a obok wzniesiono potężny hangar o powierzchni 1930 m².
Szybko dostrzeżono potencjał przyległych terenów i postanowiono stworzyć również lotnisko lądowe z trawiastą drogą startową. Oficjalne otwarcie „Der Flughafen Stettin-Altdamm” nastąpiło 19 czerwca 1927 roku. Kompleks ten stał się wówczas największym lotniskiem wodno-lądowym w Niemczech.
Lotnisko w Dąbiu tętniło życiem. Do wybuchu II wojny światowej co roku organizowano tu wielkie festyny lotnicze. Działały tu szkoły lotnicze, w tym Deutsche Verkehrsfliegerschule der Lufthansa, w której szkoliła się m.in. Hanna Reitsch, pierwsza kobieta pilot testowy. Obiekt gościł największe statki powietrzne tamtych czasów – 3 maja 1931 roku wylądował tu słynny sterowiec LZ 127 „Graf Zeppelin”, a bywały tu także gigantyczne samoloty, jak Junkers G 38 czy Dornier Do X.
Okres wojenny i powojenna transformacja
Podczas II wojny światowej lotnisko zostało w pełni przejęte przez Luftwaffe i służyło jako szkoła lotnicza. Po 1945 roku, gdy Szczecin znalazł się w granicach Polski, obiekt był w złym stanie. Mimo to już w grudniu 1945 roku powstał tam Aeroklub Szczeciński, a 15 kwietnia 1946 roku Polskie Linie Lotnicze LOT uruchomiły regularne połączenie z Warszawą, obsługiwane przez samoloty Li-2 i C-47 Dakota.
Jednak przyszłość Dąbia jako lotniska komunikacyjnego była ograniczona. Torfowe, podmokłe podłoże nie nadawało się do budowy betonowych pasów startowych, niezbędnych dla coraz większych i cięższych samolotów pasażerskich, takich jak An-24 czy Ił-18, które wchodziły do floty LOT-u w latach 60. Dodatkowym problemem stało się uszkodzenie systemu melioracyjnego podczas organizacji zlotu młodzieży w 1984 roku, co do dziś powoduje problemy z zalewaniem terenu.
Niemieckie lotniska wojskowe w regionie
W okresie III Rzeszy na terenie Pomorza Zachodniego powstała gęsta sieć lotnisk i lądowisk wojskowych Luftwaffe. Oprócz Dąbia, które również pełniło funkcje militarne, kluczowe znaczenie miały inne obiekty.
-
Chojna (Königsberg in der Neumark) – zbudowane w 1939 roku jako lotnisko operacyjne (Einsatzhafen). Stacjonowała tu 1. Flota Powietrzna Luftwaffe. Po 1945 roku zostało przejęte przez Armię Radziecką, która stacjonowała tam aż do 1992 roku, utrzymując w gotowości m.in. samoloty naddźwiękowe MiG-21.
-
Kijewo (Rosengarten) – w 1937 roku rozpoczęto budowę nowoczesnego lotniska cywilno-wojskowego z pasem o długości 2000 m. Prace przerwał wybuch wojny, a niedokończony pas startowy jest dziś częścią ulicy Struga.
-
Inne obiekty – sieć Luftwaffe obejmowała liczne lotniska (Fliegerhorst), lądowiska (Landeplatz) i bazy wodnosamolotów (Seefliegerhorst). Wśród nich znajdowały się m.in. obiekty w Rogowie (Kamp), Kołobrzegu-Bagiczu (Kolberg), Dziwnowie (Dievenow) czy Kaliszu Pomorskim (Kallies-Ratheide).
Port Lotniczy Szczecin–Goleniów: współczesna brama na świat
Wobec ograniczeń lotniska w Dąbiu podjęto decyzję o przeniesieniu ruchu cywilnego na nowo wybudowane lotnisko wojskowe w Goleniowie.
Budowa i kolejne etapy modernizacji
Port Lotniczy Szczecin–Goleniów powstał w latach 1953–1956 jako standardowe lotnisko wojskowe, z drogą startową o długości 1800 metrów. W 1957 roku przebazowano tu 2. Pułk Lotnictwa Myśliwskiego „Kraków”.
Przełom nastąpił w 1967 roku, kiedy to na terenie wojskowym wydzielono część cywilną, do której przeniesiono operacje PLL LOT z Dąbia. Od tego momentu rozpoczął się dynamiczny rozwój portu:
-
1976–1977 – droga startowa została wydłużona do 2500 metrów i zbudowano nowoczesny, jak na tamte czasy, dworzec lotniczy.
-
1995 – ustanowiono lotnicze przejście graniczne, otwierając port na połączenia międzynarodowe.
-
1998–1999 – przeprowadzono remont drogi startowej i zainstalowano nowoczesny system oświetlenia.
-
2001 – oddano do użytku nowy terminal pasażerski.
-
2005 – ukończono budowę nowej wieży kontroli lotów.
-
2006 – otwarto rozbudowany terminal, zwiększając przepustowość do miliona pasażerów rocznie; lotnisku nadano imię NSZZ „Solidarność”.
-
2013 – uruchomiono przystanek kolejowy, zapewniając bezpośrednie połączenie z centrum Szczecina i Kołobrzegiem.
Stan obecny i ambitne plany na przyszłość
Obecnie Port Lotniczy Szczecin–Goleniów jest głównym lotniskiem międzynarodowym dla województwa zachodniopomorskiego. W 2024 roku obsłużył 479 119 pasażerów, plasując się na 9. miejscu w Polsce.
Region stoi u progu największej inwestycji w historii lotniska. W czerwcu 2024 roku ogłoszono plany budowy zupełnie nowego terminala. Inwestycja zakłada niemal całkowite wyburzenie obecnego obiektu i wzniesienie nowoczesnej hali, która pozwoli na jednoczesną obsługę trzech dużych samolotów pasażerskich. Główne cele projektu to:
-
zwiększenie przepustowości – nowy terminal ma obsługiwać do 1,7 miliona pasażerów rocznie;
-
nowoczesne technologie – planowany jest zakup dwóch linii kontroli bezpieczeństwa w standardzie C3 (umożliwiających skanowanie bagażu bez wyjmowania elektroniki i płynów) oraz co najmniej dwóch rękawów pasażerskich;
-
harmonogram – budowa głównego terminala ma ruszyć na przełomie kwietnia i maja 2026 roku, a oddanie nowego obiektu do użytku planowane jest na 2027 rok. Koszt inwestycji szacowany jest na 195 milionów złotych.
Równolegle, do marca 2026 roku, mają zakończyć się prace nad instalacją systemu nawigacyjnego ILS kategorii II. Umożliwi on lądowania w znacznie trudniejszych warunkach pogodowych, przy widzialności poziomej do 300 metrów, co znacząco zmniejszy liczbę odwoływanych lub przekierowywanych lotów.
Inne lotniska i lądowiska na Pomorzu Zachodnim
Poza głównymi portami region posiada sieć mniejszych lotnisk o różnym statusie i przeznaczeniu:
-
Lotnisko Szczecin-Dąbie (EPSD) – dziś pełni funkcję lotniska sportowego i jest siedzibą Aeroklubu Szczecińskiego; bazują tu również śmigłowce policyjne.
-
Koszalin–Zegrze Pomorskie (EPKZ) – byłe lotnisko wojskowe, reaktywowane jako port cywilny do obsługi ruchu sportowego i lotnictwa ogólnego.
-
Bagicz (EPKG) – sezonowe lotnisko sportowe w pobliżu Kołobrzegu, aktywne od kwietnia do października.
-
Darłowo (EPDA) – aktywne lotnisko wojskowe, siedziba 44. Bazy Lotnictwa Morskiego.
-
Dawne bazy wojskowe – w regionie znajduje się wiele nieczynnych lotnisk, m.in. w Chojnie, Kluczewie (Stargard), Czaplinku-Broczynie czy Bornem Sulinowie. Część z nich, jak obiekt w Kluczewie, jest wykorzystywana do innych celów, np. jako tor wyścigów samochodowych.
-
Lądowiska prywatne – powstają także nowe obiekty, jak zarejestrowane w 2021 roku lądowisko Karlino-Lubiechowo (EPVK).
Historia lotnictwa w rejonie Szczecina to fascynująca opowieść o adaptacji, rozwoju technologicznym i strategicznym znaczeniu regionu. Od historycznego lotniska w Dąbiu, pamiętającego czasy sterowców, po nowoczesny port w Goleniowie z ambitnymi planami ekspansji – Pomorze Zachodnie niezmiennie spogląda w niebo, gotowe na kolejne rozdziały swojej lotniczej historii.
