Muzeum Narodowe w Szczecinie to największa instytucja kultury na Pomorzu Zachodnim – ponad 150 tysięcy eksponatów, sześć oddziałów i tradycje muzealne sięgające ponad 130 lat. Dziś placówka wkracza w okres największej od dekad modernizacji. Przypominamy jej historię i przyglądamy się planom na przyszłość.
Narodziny muzeum
Choć szczecińskie muzealnictwo ma długi rodowód – od książęcej Kunstkammer Gryfitów w XVII wieku, przez XIX-wieczne kolekcje patrycjuszy i towarzystw naukowych – dzisiejsza instytucja narodziła się po wojnie. 1 sierpnia 1945 roku powołano Muzeum Miejskie w Szczecinie, którego pierwsze zbiory tworzono z ocalałych z ruin przedwojennych kolekcji niemieckich.
Instytucja szybko się rozwijała. Jesienią 1947 roku zyskała status muzeum okręgowego i nazwę Muzeum Pomorza Zachodniego, a w 1950 roku wchłonęła osobne wcześniej Muzeum Morskie. Rangę Muzeum Narodowego – w uznaniu regionalnego i ogólnopolskiego znaczenia zbiorów – placówka otrzymała w 1970 roku. Dziś jest współprowadzona przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz województwo zachodniopomorskie.
Gmach Główny na Wałach Chrobrego
Najbardziej reprezentacyjną siedzibą muzeum jest gmach przy Wałach Chrobrego 3. Budynek wzniesiono w latach 1908–1911 według projektu Wilhelma Meyera-Schwartaua i otwarto 23 czerwca 1913 roku jako Muzeum Miejskie (Museum der Stadt Stettin). Monumentalny gmach na planie litery E ozdobiono reliefami przedstawiającymi cztery epoki kultury: egipską, grecko-rzymską, średniowieczną i włoski renesans. Pierwotny, jeszcze bardziej rozbudowany projekt z dwoma dziedzińcami nigdy nie został ukończony – przeszkodził wybuch I wojny światowej. Dziś gmach mieści Muzeum Morskie oraz galerie sztuki antycznej, a także kolekcje kultur Afryki, Azji i Oceanii.
Pałace przy Staromłyńskiej i Ratusz Staromiejski
Sercem kolekcji regionalnych jest Pałac Sejmu Stanów Pomorskich przy ul. Staromłyńskiej 27. Barokowy gmach zbudowano w latach 1726–1729 na polecenie króla pruskiego Fryderyka Wilhelma I, według projektu Gerharda Corneliusa van Wallrawego. Służył jako siedziba pomorskiego sejmu stanowego i rezydencja królewska; dziś mieści Muzeum Tradycji Regionalnych ze słynną ekspozycją „Złoty wiek Pomorza”.
Po sąsiedzku, w „Pałacu pod Głowami” przy Staromłyńskiej 1, działa Muzeum Sztuki Współczesnej. Z kolei odrestaurowany Ratusz Staromiejski przy ul. Księcia Mściwoja II 8 mieści Muzeum Historii Szczecina, opowiadające dzieje miasta.
Centrum Dialogu Przełomy – wizytówka nowoczesności
Najmłodszym i najbardziej rozpoznawalnym oddziałem jest Centrum Dialogu Przełomy przy pl. Solidarności 1, otwarte w 2016 roku. Podziemny pawilon z charakterystycznym, falującym placem na dachu prezentuje najnowszą historię Szczecina i Polski – od Grudnia ’70 po upadek komunizmu. Obiekt zdobył szereg nagród, w tym tytuł „Budynku Roku 2016” na World Architecture Festival. Sieć oddziałów dopełnia Wystawa Zachodniopomorskich Kolei Dojazdowych w Gryficach.
Skarby zbiorów
Kolekcja muzeum liczy ponad 150 tysięcy obiektów. Są wśród nich unikatowe zabytki archeologiczne – jak „magiczna laska” z Rusinowa – średniowieczna sztuka sakralna, malarstwo renesansu i baroku (m.in. dzieła Lucasa Cranacha młodszego), bogate zbiory numizmatyczne i „Stetiniana”, a także jedna z najważniejszych w Polsce kolekcji sztuki pozaeuropejskiej: afrykańskiej, amerykańskiej, australijskiej i Oceanii.
Przyszłość: „Imago Mundi” i nowa era
W lipcu 2025 roku, po przejściu na emeryturę wieloletniego dyrektora Lecha Karwowskiego, muzeum objęła Agnieszka Bortnowska. Nowe kierownictwo zapowiedziało najpoważniejszą od dekady modernizację. W sierpniu 2025 roku ruszył projekt „Imago Mundi”, zaplanowany do 2027 roku. Jego celem jest usunięcie barier architektonicznych i dostosowanie gmachu dla osób o szczególnych potrzebach (tyflografiki, pętle indukcyjne, modele 3D zbiorów), wymiana części dachu i termomodernizacja, nowe systemy multimedialne, a także adaptacja nieużywanych wnętrz – m.in. magazynu studyjnego etnografii na poddaszu i tarasu widokowego nad portykiem. Powstanie też osobna przestrzeń edukacyjno-konferencyjna z wejściem od ul. Szczerbcowej.
Największym wyzwaniem strategicznym jest odzyskanie około 2000 metrów kwadratowych powierzchni po Teatrze Współczesnym, który do końca 2026 roku ma opuścić gmach główny. W tej części budynku zaplanowano kompleksową modernizację i nowe przestrzenie wystawiennicze. Całość wpisuje się w „Program rozwoju i działania Muzeum Narodowego w Szczecinie na lata 2025–2030”, stawiający na transformację cyfrową i nowoczesną ofertę edukacyjną dla dzieci, młodzieży i seniorów.
Instytucja z przyszłością
Od ocalałych z ruin eksponatów po nagradzaną architekturę Przełomów i cyfrową transformację – Muzeum Narodowe w Szczecinie przez osiem dekad stało się jednym z filarów kulturalnych Pomorza Zachodniego. Najbliższe lata pokażą, jak uda się połączyć ponad stuletnie dziedzictwo z ambicjami nowoczesnej, otwartej instytucji.
Jeśli interesuje Cię dziedzictwo regionu, zajrzyj także do naszego artykułu o szczecińskich zespołach muzycznych.


