Połczyn-Zdrój należy do tych pomorskich miast, których dzieje zmieniło jedno odkrycie. Przez stulecia był niewielkim ośrodkiem położonym nad Wogrą, związanym z zamkiem i lokalnym handlem. Pod koniec XVII wieku uwagę zwróciły jednak miejscowe źródła, a z czasem także borowina. Wokół naturalnych surowców leczniczych wyrosło uzdrowisko, które do dziś określa charakter miasta.
Od słowiańskiej osady do miasta
Okolice dzisiejszego Połczyna były zasiedlone już we wczesnym średniowieczu. Miejscowa tradycja historyczna łączy początki osady z grodem położonym w pobliżu rzeki Wogry. W źródłach pisanych miejscowość pojawia się w średniowieczu, kiedy ziemie te znajdowały się na pograniczu wpływów książąt pomorskich, Brandenburgii i miejscowych rodów rycerskich. Prawa miejskie Połczyn otrzymał w 1337 roku.
Życie miasta rozwijało się wokół rynku, szlaków handlowych oraz warowni. Połczyn pozostawał ośrodkiem niewielkim, wielokrotnie doświadczanym przez wojny, pożary i epidemie. Dopiero narodziny lecznictwa zdrojowego stworzyły mu nową szansę rozwoju i pozwoliły wyjść poza rolę lokalnego miasteczka.
Zamek nad Wogrą
Ważnym świadkiem najstarszych dziejów Połczyna jest zamek przy dzisiejszej ulicy Zamkowej. Jego początki wiąże się ze średniowieczną siedzibą obronną, a zachowany budynek powstał na zrębie późniejszej wieży mieszkalnej rodu von Manteuffel. W latach 1770–1772 obiekt gruntownie przebudowano, nadając mu formę barokowo-klasycystycznej rezydencji.
Po 1945 roku dawny zamek pełnił funkcje mieszkalne, a w latach 1976–1982 został zaadaptowany na bibliotekę. Dzisiejsza bryła nie przypomina już surowej warowni, lecz jej położenie i historia przypominają, że uzdrowisko wyrosło z miasta o znacznie starszym, średniowiecznym rodowodzie.
Rok 1688 i początek uzdrowiska
Za początek połczyńskiego uzdrowiska uznaje się 1688 rok. Według przekazu miejscowy tkacz, cierpiący na dolegliwości reumatyczne, miał zauważyć dobroczynne działanie wody ze źródła oraz błota. Wiadomość o tym przypadku opisał miejscowy pastor Joachim Titel. Historyczne fakty i późniejsza legenda splotły się tu ze sobą, ale właśnie od końca XVII wieku zaczęła się rozwijać sława leczniczych właściwości Połczyna.
Pierwszy dom zdrojowy wybudował w 1705 roku Jakub von Krockow. Początkowo kuracja miała skromną formę: wykorzystywano wodę mineralną, kąpiele oraz miejscowe surowce, a przyjezdnych przyjmowano w niewielkich obiektach. Z czasem zaczęto porządkować ujęcia, budować łazienki i tworzyć zaplecze dla coraz liczniejszych gości.
Borowina, park i dziewiętnastowieczny rozwój
Prawdziwy przełom nastąpił w XIX wieku, gdy leczenie uzdrowiskowe zaczęło opierać się na coraz bardziej systematycznej obserwacji medycznej. Około 1857 roku doktor Lehmann zaczął z powodzeniem stosować połczyńską borowinę w terapii schorzeń reumatycznych i zmian zwyrodnieniowych stawów. Torf leczniczy, zatrzymujący ciepło i zawierający związki organiczne, stał się najcenniejszym znakiem rozpoznawczym kurortu.
W latach 1836–1839 zaczęto urządzać Park Zdrojowy. Z czasem rozrósł się on w rozległy teren spacerowy, łączący uporządkowaną część francuską z bardziej swobodną częścią krajobrazową. Aleje, starodrzew, stawy i obiekty kuracyjne tworzyły przestrzeń, w której wypoczynek był częścią terapii. Park do dziś należy do najważniejszych zabytków i symboli Połczyna-Zdroju.
Rozwój wspierała poprawa komunikacji. W połowie XIX wieku miasto uzyskało lepsze połączenie drogowe ze Szczecinem, a na początku XX wieku kolej ułatwiła podróż między innymi z Berlina. W latach 1870–1908 powstała znaczna część reprezentacyjnej zabudowy uzdrowiskowej. Przybywali kuracjusze z Pomorza, Brandenburgii i innych regionów Niemiec, szukając leczenia, odpoczynku oraz modnego życia towarzyskiego.
Sanatoria „Gryf”, „Borkowo”, „Podhale” i „Irena”
Najbardziej okazałym obiektem uzdrowiskowym stał się dzisiejszy „Gryf”, dawniej znany jako Kaiserbad. Monumentalny gmach, wzniesiony pod koniec XIX wieku, do dziś dominuje w zabudowie zdrojowej. Wśród historycznych obiektów znajdują się również „Borkowo”, dawne Luisenbad, „Podhale” oraz sanatorium „Irena”. Ich architektura pokazuje, jak szybko dawny kurort przekształcał się w rozbudowany ośrodek leczenia i wypoczynku.
Okres międzywojenny przyniósł dalszy wzrost znaczenia uzdrowiska. W 1926 roku niemiecka nazwa miasta przyjęła formę Bad Polzin, oficjalnie podkreślając jego zdrojowy charakter. W dziejach „Borkowa” zapisała się jednak również tragiczna karta: od końca lat trzydziestych do 1945 roku działał tam ośrodek organizacji Lebensborn o nazwie „Heim Pommern”, związany z nazistowską polityką rasową i germanizacją dzieci.
Po 1945 roku – polskie uzdrowisko
Po zakończeniu II wojny światowej miasto znalazło się w granicach Polski i otrzymało nazwę Połczyn-Zdrój. Zabudowa uzdrowiskowa ocalała w stopniu pozwalającym na wznowienie działalności. Już w 1946 roku przywrócono miejscowości funkcję uzdrowiskową, a sanatoria oraz zakłady przyrodolecznicze przejęło państwowe przedsiębiorstwo uzdrowiskowe.
W kolejnych dekadach leczono tu przede wszystkim choroby narządu ruchu, schorzenia reumatyczne i neurologiczne, a także choroby kobiece. Szczególne znaczenie zyskało „Podhale”, gdzie rozwijano balneologię ginekologiczną. W 1965 roku wykonano odwierty solanki zawierającej między innymi jod i brom, dzięki czemu ofertę opartą na borowinie uzupełniły zabiegi solankowe. W 1972 roku Połczyn uzyskał formalny status miasta uzdrowiskowego.
Zmieniały się formy organizacyjne przedsiębiorstwa, modernizowano bazę zabiegową i pokoje, lecz historyczne nazwy sanatoriów przetrwały. Dziś „Gryf”, „Podhale”, „Irena” i „Borkowo” nadal tworzą charakterystyczny zespół połczyńskich obiektów uzdrowiskowych.
Uzdrowisko wśród wzgórz
Połczyn-Zdrój leży w krajobrazie wzgórz morenowych, jezior, jarów i strumieni, nazywanym Szwajcarią Połczyńską. Określenie nie jest przypadkowe: pofałdowana okolica wyraźnie odróżnia się od stereotypowego obrazu nizinnego Pomorza. Bliskość Drawskiego Parku Krajobrazowego sprawia, że lecznictwo uzdrowiskowe łączy się tu z turystyką pieszą i rowerową.
Współczesny Połczyn nadal korzysta z miejscowej borowiny i wód leczniczych. Zabiegi stosuje się między innymi w schorzeniach reumatologicznych, ortopedycznych i neurologicznych. Jednocześnie miasto pielęgnuje wizerunek spokojnego kurortu: z Parkiem Zdrojowym, historycznymi sanatoriami, dawnym zamkiem i śródmiejskim deptakiem. Nad ulicą Grunwaldzką w sezonie pojawia się instalacja kolorowych parasoli, która stała się współczesną wizytówką miasta i chętnie fotografowanym celem spacerów.
Trzy stulecia tradycji
Historia Połczyna-Zdroju pokazuje, jak naturalne warunki potrafią zmienić los miasta. Źródła odkryte pod koniec XVII wieku, rozwój kuracji borowinowych, dziewiętnastowieczny park i reprezentacyjne zakłady kąpielowe stworzyły uzdrowisko o tradycji liczącej ponad trzy stulecia. Mimo zmian granic, nazw i systemów politycznych jego najważniejsza funkcja pozostała niezmienna: przywracanie zdrowia i dawanie wytchnienia wśród zieleni.
Byliście kiedyś w Połczynie-Zdroju? Spacerowaliście po Parku Zdrojowym albo pod kolorowymi parasolami na ulicy Grunwaldzkiej? Podzielcie się wrażeniami w komentarzach.
