Szczecin, znany przed 1945 rokiem jako niemiecki Stettin, był miastem tętniącym życiem, ważnym ośrodkiem przemysłowym i portowym. W cieniu monumentalnych gmachów przy Wałach Chrobrego i dynamicznie rozwijającego się portu kwitła również inna, często pomijana w popularnych opracowaniach, dziedzina życia – sport. Infrastruktura sportowa przedwojennego Szczecina była imponująca i zróżnicowana, a lokalne kluby odnosiły sukcesy na arenie krajowej. Zapraszamy w podróż po obiektach, które do 1945 roku tworzyły sportowe serce miasta, i przypominamy o wydarzeniach oraz postaciach, które zapisały się na kartach jego historii.
Kultura sportu w niemieckim Stettinie
Na początku XX wieku sport stał się integralną częścią życia mieszkańców Stettina. Miasto, liczące w 1939 roku około 380 000 mieszkańców i będące trzecim co do wielkości w Niemczech, oferowało szeroki wachlarz możliwości aktywnego spędzania czasu. Kultura fizyczna była promowana zarówno wśród młodzieży szkolnej, jak i dorosłych. W mieście działały liczne kluby i stowarzyszenia sportowe, często powiązane z konkretnymi zakładami pracy, dzielnicami, formacjami wojskowymi czy grupami zawodowymi. Uprawiano futbol, lekkoatletykę, wioślarstwo, pływanie, kolarstwo, a także gimnastykę, która miała w Niemczech długą i bogatą tradycję. Działalność tych niemieckich organizacji sportowych zakończyła się wraz z wkroczeniem Armii Czerwonej do miasta 26 kwietnia 1945 roku, co symbolicznie zamknęło ten rozdział historii Szczecina.
Główne obiekty sportowe Stettina
Infrastruktura, która służyła sportowcom, była nowoczesna i dobrze rozwinięta, a wiele z tych obiektów, po powojennej odbudowie, stało się fundamentem dla polskiego sportu w Szczecinie.
Stadiony piłkarskie i lekkoatletyczne
Stadion Miejski (Stadion Miejski im. Floriana Krygiera)
Historia dzisiejszego stadionu Pogoni sięga 1914 roku, kiedy na terenie dawnej żwirowni rosyjscy jeńcy wojenni zbudowali pierwsze boisko. Oficjalne otwarcie stadionu miejskiego nastąpiło jednak w 1925 roku. Obiekt, nazwany na cześć profesora Hugo Rühla – Rühl Kampfbahn – mógł pomieścić 15 000 widzów. Posiadał pełnowymiarowe boisko piłkarskie otoczone 400-metrową bieżnią lekkoatletyczną. Głównym użytkownikiem stadionu był klub Stettiner Turn Verein.
Stadion Arkonii (Stadion Arkonii)
W 1923 roku w Lesie Arkońskim powstał kolejny wielki obiekt, zbudowany dla klubu Stettiner SC. Do 1933 roku nosił nazwę Richard-Lindemann Sportplatz i był w stanie pomieścić aż 32 000 kibiców. To tutaj w 1935 roku odbył się międzynarodowy mecz piłkarski między reprezentacjami Niemiec i Estonii. Stadion służył również niemieckim sportowcom jako baza przygotowawcza do Igrzysk Olimpijskich w Berlinie w 1936 roku.
Stadion lekkoatletyczny (Stadion Lekkoatletyczny im. Wiesława Maniaka)
Tradycje lekkoatletyczne w rejonie dzisiejszego stadionu przy ul. Litewskiej sięgają początków XX wieku. Jeszcze przed 1939 rokiem przy ulicy Tenisowej istniał stadion przeznaczony do treningów i zawodów lekkoatletycznych dla młodzieży szkolnej, co świadczy o wadze, jaką przywiązywano do „królowej sportu”.
Inne kluczowe obiekty
- Tor Kolarski (Tor Kolarski im. Zbysława Zająca): Malowniczo położony w Lesie Arkońskim tor został otwarty w 1925 roku i od początku był ważnym punktem na sportowej mapie miasta, przyciągając miłośników kolarstwa torowego.
- Hala Miejska (Hala Miejska przy ul. Twardowskiego): Budynek, który dziś służy gimnastykom i szermierzom, pierwotnie pełnił funkcję ujeżdżalni koni. Po wojnie został adaptowany na halę sportową i przez długi czas był jedynym tego typu obiektem w mieście.
- Obiekty wioślarskie i pływackie: Silna pozycja szczecińskiego wioślarstwa musiała opierać się na odpowiedniej infrastrukturze w postaci przystani i hangarów dla łodzi nad Odrą. Istnienie klubu pływackiego Waspo Stettin świadczy również o obecności pływalni, choć źródła nie precyzują ich dokładnej lokalizacji i charakteru.
Kluby sportowe – serce stettinowskiego sportu
Siłą napędową sportu w Stettinie były liczne kluby, które rywalizowały na poziomie regionalnym i krajowym.
- Kluby piłkarskie: Futbol cieszył się ogromną popularnością. Takie drużyny jak Stettiner FC Titania, Stettiner SC, Preußen Stettin czy VfL Stettin regularnie brały udział w rozgrywkach na najwyższym regionalnym poziomie (Gauliga Pommern) i kilkukrotnie awansowały do finałowych rund mistrzostw Niemiec. Stettiner FC Titania w 1920 roku dotarł nawet do półfinału tych rozgrywek, co było ogromnym sukcesem.
- Kluby wioślarskie: Stettin był potęgą wioślarską. Kluby takie jak RV Sport-Germania Stettin wychowały mistrzów Niemiec już na przełomie XIX i XX wieku (Paul Wolff, Hans Wiegels). W latach II wojny światowej, od 1942 do 1944 roku, osada żeńskiej dwójki podwójnej z klubu Reichspost Stettin 08 (Grete Rübe i Rosemarie Wächter) trzykrotnie z rzędu zdobywała mistrzostwo Niemiec.
- Inne dyscypliny: W mieście prężnie działały również sekcje lekkoatletyczne (np. w klubie Stettiner SC), gimnastyczne (Turnverein Stettin) oraz pływackie (Waspo Stettin). O randze sportu świadczył też fakt istnienia w mieście seminarium dla nauczycielek gimnastyki (Turnlehrerinnenseminar).
Wielkie wydarzenia i znane postaci
Jednym z najważniejszych wydarzeń sportowych, jakie odbyły się w przedwojennym Szczecinie, były 26. Mistrzostwa Niemiec w Lekkiej Atletyce, które miały miejsce 9 i 10 sierpnia 1924 roku. Była to impreza pod wieloma względami historyczna. Po raz ostatni na wiele lat wspólnie rywalizowali mężczyźni i kobiety. Wprowadzono też nowe, choć krótkotrwałe, konkurencje dla mężczyzn, polegające na oburęcznych rzutach oszczepem, dyskiem i pchnięciu kulą. Gwiazdą zawodów była Lilli Henoch z Berlina, która zdobyła cztery tytuły mistrzowskie. Lokalną publiczność do dumy napawał Otto Peltzer z klubu SC Preußen Stettin, który zdobył dwa złote medale w biegach średniodystansowych. Zmagania te zostały uwiecznione nie tylko na fotografiach, ale również w krótkim filmie dokumentalnym, co podkreślało rangę wydarzenia.
Zmierzch i dziedzictwo – losy obiektów podczas wojny
II wojna światowa dramatycznie wpłynęła na życie sportowe. Wielu sportowców zostało powołanych do wojska, a działalność klubów została ograniczona. Rozgrywki ligowe zdominowały drużyny wojskowe. Stadion Miejski (Rühl Kampfbahn) został w latach 1944-1945 przekształcony w punkt obrony przeciwlotniczej. Miasto, a wraz z nim jego infrastruktura, ucierpiało w wyniku alianckich nalotów bombowych.
Do 1945 roku przetrwała jednak znaczna część sportowej substancji miasta. Główne stadiony, tor kolarski i hala przy dzisiejszej ul. Twardowskiego, choć w różnym stopniu zniszczone, nadawały się do odbudowy. Stały się one fizycznym fundamentem, na którym polscy osadnicy, pełni pasji i energii, zaczęli budować od zera sportowe życie powojennego Szczecina. Historia klubów takich jak Arkonia czy Pogoń rozpoczęła się właśnie na gruzach i ocalałych arenach niemieckiego Stettina.
Choć era niemieckiego sportu w Szczecinie dobiegła końca w 1945 roku, jej materialne dziedzictwo okazało się niezwykle trwałe. Opowiada ono historię miasta prężnego, nowoczesnego i zakochanego w sporcie, którego echa, choć ciche, wciąż można usłyszeć na trybunach i bieżniach współczesnego Szczecina.
