Drawsko Pomorskie, miasto o bogatej i złożonej historii, położone jest w sercu Pojezierza Drawskiego, nad malowniczą rzeką Drawą. Przez stulecia, znane pod niemiecką nazwą Dramburg, stanowiło ważny ośrodek administracyjny, gospodarczy i militarny, w którym splatały się wpływy polskie, pomorskie i brandenburskie. Jego dzieje, od wczesnośredniowiecznej osady po zniszczenia II wojny światowej, są świadectwem burzliwych losów Pomorza Zachodniego.
Wczesna historia i lokacja miasta
Najwcześniejsze ślady osadnictwa na ziemi drawskiej sięgają VII wieku, kiedy to plemiona słowiańskie założyły osadę i gród obronny na północ od jeziora Lubie. W X-XII wieku, w okresie kształtowania się państwa polskiego, tereny te, zamieszkane przez Polan, znalazły się w granicach państwa Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Położenie przy ważnym szlaku handlowym z Wielkopolski nad Bałtyk sprzyjało rozwojowi grodu, który należał do kasztelanii kołobrzeskiej.
Okres rozbicia dzielnicowego w Polsce przyniósł osłabienie władzy centralnej, co wykorzystali sąsiedni władcy. O region zaczęli rywalizować książęta pomorscy, a następnie margrabiowie brandenburscy z dynastii askańskiej, Jan I i Otto III. Po śmierci księcia wielkopolskiego Przemysła I, Brandenburgia ostatecznie przejęła kontrolę nad osadą.
Formalne narodziny miasta nastąpiły 8 marca 1297 roku. Tego dnia margrabiowie Otto IV i Konrad I nadali nowemu ośrodkowi, nazwanemu „Drawenborch”, prawa miejskie na wzorze magdeburskim. Kluczową rolę w procesie lokacji odegrali rycerze Arnold, Konrad i Johann von Goltz, a Arnold von Goltz został pierwszym wójtem (sołtysem) miasta. Na pamiątkę brandenburskich założycieli, w herbie Drawska umieszczono czerwonego orła.
Okres średniowiecza i rozwój
Rozwój średniowiecznego Drawska przebiegał w dwóch etapach. W latach 1297-1330 na prawym brzegu Drawy powstało tzw. Stare Miasto. W kolejnej dekadzie, w latach 30. i 40. XIV wieku, na lewym brzegu rzeki założono Nowe Miasto, które otrzymało osobny przywilej. Oba ośrodki miejskie zostały otoczone wspólnym, liczącym 1720 metrów murem obronnym z kamienia i cegły, wzmocnionym basztami i trzema bramami.
Po wygaśnięciu dynastii askańskiej w 1320 roku, akcja kolonizacyjna w Nowej Marchii, jak nazywano te tereny, uległa spowolnieniu. Aby wesprzeć rozwój miasta, margrabia Ludwik I Brandenburski w latach 1338-1350 zwolnił Drawsko ze wszystkich ceł, a następnie oddał je w lenno potężnemu rodowi von Wedell. Miasto było również areną wydarzeń dyplomatycznych – 13 lutego 1368 roku podpisano tu traktat pokojowy między elektorem brandenburskim Ottonem VII a królem Polski Kazimierzem III Wielkim, na mocy którego do Polski powrócił pobliski Wałcz.
Pod panowaniem czeskim, krzyżackim i Hohenzollernów
Od 1373 roku Nowa Marchia, a wraz z nią Drawsko, stała się częścią Korony Czeskiej pod panowaniem Luksemburgów. W 1402 roku Zygmunt Luksemburski, potrzebując funduszy na swoje wojny, zastawił cały region Zakonowi Krzyżackiemu, pomimo wcześniejszych umów z Polską dotyczących jego wykupu. Rządy krzyżackie, trwające do 1454 roku, okazały się niekorzystne dla rozwoju miasta. Zakon koncentrował się głównie na zabezpieczeniu szlaku komunikacyjnego do Malborka, zwanego „Via Marchionis”, zaniedbując lokalną gospodarkę. Dodatkowo, w 1433 roku region został spustoszony przez wojska husyckie.
W 1454 roku, w obliczu wojny z Polską, Krzyżacy sprzedali Nową Marchię elektorowi brandenburskiemu Fryderykowi II z dynastii Hohenzollernów, aby zdobyć środki na prowadzenie konfliktu. Od tego momentu, z krótkimi przerwami, miasto pozostało pod władzą Hohenzollernów. W latach 1535-1571 Drawsko wchodziło w skład odrębnego księstwa pod rządami margrabiego Jana z Kostrzyna, który wprowadził na tych terenach luteranizm i sekularyzował dobra kościelne. W 1540 roku miasto przeszło pod administrację zakonu joannitów, którzy zarządzali nim aż do 1808 roku.
XVII wiek przyniósł miastu serię katastrof. W 1620 roku wielki pożar strawił niemal całą zabudowę, pozostawiając jedynie pięć domów. Pięć lat później wybuchła epidemia dżumy, która zdziesiątkowała mieszkańców. W czasie wojny trzydziestoletniej miasto było plądrowane przez przechodzące wojska, w tym przez lisowczyków w 1626 roku i oddziały szwedzkie w 1638 roku. Mimo tych klęsk, Dramburg zdołał się stosunkowo szybko odbudować dzięki silnym fundamentom gospodarczym.
Okres panowania pruskiego/niemieckiego (Dramburg)
W 1701 roku Dramburg stał się częścią nowo proklamowanego Królestwa Prus. Wiek XVIII przyniósł kolejne wyzwania: epidemie, słabe zbiory oraz obciążenia związane z wojną siedmioletnią. W tym okresie miasto gościło znamienite osobistości, w tym cara Piotra Wielkiego w 1712 roku oraz króla Prus Fryderyka II w 1763 i 1776 roku.
Po wojnach napoleońskich, w ramach wielkiej reformy administracyjnej Prus, w 1818 roku Dramburg został stolicą powiatu (Landkreis Dramburg) w rejencji koszalińskiej (Regierungsbezirk Köslin), wchodzącej w skład prowincji Pomorze. XIX wiek to okres dynamicznego rozwoju. Zbudowano sieć dróg łączących miasto z okolicznymi ośrodkami, a przełomem okazało się doprowadzenie linii kolejowej. W 1877 roku do Dramburga dotarła Pomorska Kolej Centralna (Pommersche Zentralbahn), a w 1896 roku miasto włączono do sieci kolei wąskotorowej (Saatziger Kleinbahnnetz). Po zjednoczeniu Niemiec w 1871 roku Dramburg stał się częścią Cesarstwa Niemieckiego.
Ważne zabytki i obiekty historyczne
Wieloletnia historia miasta pozostawiła po sobie cenne zabytki, które świadczą o jego dawnej świetności.
- Kościół pw. Zmartwychwstania Pańskiego: Późnogotycka, trzynawowa hala z przełomu XIV i XV wieku. W jej wnętrzu zachowały się cenne elementy wyposażenia, a także witraże z 1914 roku.
- Średniowieczne mury obronne: Z potężnego systemu fortyfikacji, wznoszonego od początku XIV wieku, do dziś przetrwały jedynie niewielkie fragmenty przy ulicy Cmentarnej oraz na dziedzińcu szkoły podstawowej.
- Magazyn solny: Charakterystyczny budynek o konstrukcji szachulcowej, wzniesiony około 1700 roku. Pierwotnie służył jako magazyn soli, a od 1935 roku mieści się w nim muzeum miejskie.
- Budynek Starostwa: Reprezentacyjny gmach z końca XIX wieku, obecnie siedziba Urzędu Miasta i Gminy, łączący formy barokowo-klasycystyczne.
- Spichlerz w Jankowie: Unikatowy na skalę europejską obiekt, zaprojektowany przez Waltera Gropiusa, jednego z pionierów modernizmu w architekturze. Wzniesiony w latach 1905-1906, pełnił funkcję spichlerza i wieży ciśnień.
Rozwój gospodarczy
Gospodarka Dramburga przez wieki opierała się na handlu i rzemiośle. Kluczowe znaczenie miało prawo składu, które zmuszało kupców spławiających towary rzeką Drawą, w tym cenną sól z Kołobrzegu, do wystawiania ich na sprzedaż na miejscowym rynku. Prężnie rozwijały się również cechy rzemieślnicze, zwłaszcza sukienników i szewców.
Prawdziwy boom gospodarczy nastąpił w drugiej połowie XIX wieku wraz z pojawieniem się kolei. Nowe połączenia transportowe stały się impulsem do rozwoju przemysłu, przede wszystkim drzewnego i tekstylnego. Region stał się również terenem eksperymentów rolniczych prowadzonych przez szczecińską firmę Pommersche Saatzucht Gesellschaft, zajmującą się hodowlą nowych odmian roślin.
Życie kulturalne i społeczne
Wraz z reformacją, w 1537 roku w mieście wprowadzono luteranizm, który stał się dominującym wyznaniem na kolejne stulecia. Od początku XVIII wieku w Dramburgu zaczęła osiedlać się społeczność żydowska, która z czasem stworzyła własną gminę z synagogą, szkołą i cmentarzem. Rozwój gospodarczy w XIX wieku pociągnął za sobą wzrost liczby ludności.
Okres I wojny światowej i międzywojnia
Po zakończeniu I wojny światowej i podpisaniu traktatu wersalskiego, Dramburg pozostał w granicach Niemiec. W okresie międzywojennym do miasta napłynęło wielu niemieckich imigrantów z terenów byłej prowincji poznańskiej, które weszły w skład odrodzonej Polski. Spowodowało to rozbudowę osiedli w południowej części miasta. Połączenie kolejowe zapewniało codzienny pociąg pospieszny do Berlina, a komunikację lokalną obsługiwała kolej wąskotorowa. W 1938 roku, w wyniku reformy administracyjnej, powiat drawski został włączony do rejencji piskiej (Regierungsbezirk Schneidemühl).
II wojna światowa i wydarzenia do 1945 roku
Wraz z wybuchem II wojny światowej Dramburg stał się ważnym punktem strategicznym. To stąd we wrześniu 1939 roku jednostki niemieckiej 4. Armii rozpoczęły inwazję na Polskę. Za wojskiem podążała grupa operacyjna Einsatzgruppe IV, odpowiedzialna za zbrodnie na ludności polskiej. W czasie wojny w mieście funkcjonowała duża szkoła SS dla motocyklistów i mechaników. Znaczenie militarne regionu wzrosło, gdy stał się on częścią potężnego systemu umocnień znanego jako Wał Pomorski.
Losy miasta pod koniec II wojny światowej
Kres niemieckiej historii miasta nadszedł w ostatnich miesiącach wojny. W ramach operacji pomorskiej, wojska 1. Frontu Białoruskiego przełamywały niemieckie linie obronne. 2 marca 1945 roku Dramburg został ogłoszony twierdzą. W nocy z 4 na 5 marca 1945 roku do miasta dotarły oddziały polskiej 4. Dywizji Piechoty im. Jana Kilińskiego oraz jednostki Armii Czerwonej.
Rozpoczęła się zacięta bitwa o Drawsko. Niemieccy obrońcy, wykorzystując umocnione budynki, stawiali silny opór. Walki toczyły się o każdą ulicę i dom. Ostatecznie, rankiem 5 marca, zagrożone okrążeniem oddziały niemieckie rozpoczęły odwrót, a miasto zostało zdobyte. W wyniku ciężkich walk zniszczeniu uległo około 50% zabudowy, zwłaszcza w centrum. Poległych w bitwie żołnierzy polskich pochowano na cmentarzu wojennym w Drawsku. Walki te zostały upamiętnione napisem „DRAWSKO 4 – 5 III 1945” na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie.
Po zdobyciu miasta, jego administrację przejęły władze polskie. Pozostała niemiecka ludność została wysiedlona zgodnie z postanowieniami konferencji poczdamskiej. Miasto, początkowo nazwane Drawsko, w 1948 roku otrzymało oficjalną nazwę Drawsko Pomorskie, rozpoczynając nowy, polski rozdział w swojej długiej historii.
